fizikaviy kinetika

DOCX 21 pages 157.9 KB Free download

21 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 157.9 KB

File type DOCX

Pages 21

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 21

ko'chish hodisalari. fizikaviy kinetika haqida tushuncha. relaksatsiya vaqti. sochilishning effektiv kesimi. diffuziya va issiqlik o'tkazuvchanlik. diffuziya koeffitsiyenti reja: 1. asosiy tushunchalar 2. molekulyar harakatlar va ko`chish hodisalari 3. fizikaviy kinetika haqida tushuncha 4. issiqlik o‘tkazuvchanlikning differentsial tenglamasi. chegara shartlari bizga ma`lumki, gaz molekulalarining tezligini kinetik nazariyasining asosiy tenglamasi (14.1) deb hisoblanganda molekulalarning tezliklari uchun juda katta son qiymat kelib chiqadi. xona temperaturasida molekulalar tezligi havo molekulalari uchun 500 m/c va vodorod molekulalari uchun 1800 m/s ga teng bo`lib chiqadi va bu bevosita tajribada tasdiqlangan. bu qiymatlar kutilmagan darajada katta bo`lib tuyuladi, chunki yuzaki qaraganda yaxshi ma`lum bo`lgan dalillarga zid keladi. misollar yordamida tushuntiraylik: a) muvozanat holatida gazning temperaturasi u egallagan hajmning hamma yerida birday bo`ladi. bu degan so`z, gazda zarralarning o`rtacha kinetik energiyasi hamma joyda bir xildir. agar biror tarzda gazning biror qismi isitilsa, shu bilan gazning muvozanati buzilgan bo`ladi. biroq bundan keyin gaz o`z holicha qo`yilsa, birmuncha vaqt o`tgandan …

2 / 21

ishini tajriba ko`rsatadi. konsentrasiyalarning bunday tenglashishi aralashma molekulalarining bu molekulalar kam bo`lgan yo`nalishda harakati tufayli yuzaga keladi va diffuziya deb ataladi. bunday ko`chish ham molekulalarning harakati tufayli ro`y bergani va bu harakatlarning tezligi esa katta bo`lgani uchun diffuziya juda tez amalga oshishi va demak, konsentrasiya bir ondayoq tenglashishi kerak edi. biroq tajriba shuni ko`rsatadiki, atmosfera bosimida diffuziya juda sekin jarayon va gaz agar butunlayiga harakatlanmasa, uning aralashishi bir necha sutkaga cho`zilishi mumkin. v) gazning tez harakatlanayotgan qismlaridan sekin harakatlanayotgan qismlariga qo`shilishi natijasida impuls ko`chishi (harakat miqdorining ko`chishi) tufayli biror vaqt o`tgandan keyin gazning butunlay oqish tezligi ham uning hamma qismlarida birday bo`lib qoladi. bu hodisa ichki ishqalanish yoki qovushqoqlik deb ataladi. demak bu jarayonlar molekulalarning tez harakatlanishi tufayli ro`y berishiga qaramay, ko`chish hodisalari shunday sekin amalga oshadi. bunday nomuvofiqlikning sababi shundaki, muvozanat tiklanadigan bu hodisalarda faqat molekulalarning harakat tezliklari emas, shu bilan birga ularning o`zaro to`qnashuvlari ham muhim rol o`ynaydi. …

3 / 21

ng barchasida prosessni miqdoriy xarakterlash uchun bu prosessning effektiv kesim yuzi tushunchasi kiritiladi. to`g`ri chiziqli harakatlanayotgan v zarrani ko`z oldimizga keltiraylik. 14.1-rasm bu v zarra ro`parada turgan a zara bilan o`zaro ta`sirlashsin deylik. ammo v zarra a zarraga yetarlicha yaqinlashib masalan, r masofadan katta bo`lmagan uchib o`tishi kerak deb faraz qilaylik. agar zarra harakatlanib, r radiusli orbitaga yaqinlashib to`g`ri o`tishi bizga qiziqarli. agar a zarra harakatlanadigan doira yuzasini desak ayni shu prosessni kesimi deyiladi. 1-rasmda to`qnashish natijasida v-zarrani o`zining dastlabki harakat yo`nalishidan og`ish (sochilishi) holi ko`rsatilgan. molekulalarni sharlar deb to`qnashishini tasavvur qilsak, bu molekulalarning radiusi r/2 ga teng bo`ladi. bunday sharlar ko`ndalang kesim yuzi, ya`ni uning katta doirasining yuzi 2r2 ga teng. bu degan so`z, molekulalarning effektiv ko`ndalang kesimi molekulaning ko`ndalang kesimi yuzidan 4 marta kattadir. 3. bizga ma`lumki molekulalar doimo uzluksiz va tartibsiz (braun) harakatda bo`ladi to`qnashishgacha molekula to`g`ri chiziqli harakatlanib, to`qnashish natijasida molekula tezligini yo`nalishi o`zgaradi, shundan so`ng …

4 / 21

mumkin. molekulalar erkin yo`lining mana shu o`rtacha uzunligi ni hisoblaymiz. tezlik bilan harakatlanayotgan aniq bir molekulani olib qaraymiz; molekulani r radiusli sharga deb tasavvur qilamiz. molekula har bir to`qnashishdan so`ng tezligining yo`nalishini o`zgartiradi, biroq soddalik uchun, molekula to`qnashishigacha qanday yo`nalishda harakatlangan bo`lsa, to`qnashgandan so`ng ham o`sha yo`nalishda harakatlanadi deb faraz qilamiz. bunday tashqari, soddalik uchun, biz tekshirilayotgan molekuladan boshqa barcha molekulalar harakasiz turibdi, deb faraz qilamiz. u holda molekula o`z yo`lida markazlari harakat to`g`ri chizig`idan 2r dan katta bo`lmagan masofaga yotuvchi molekulalarga tegib o`tadi. demak, molekula vaqt birligida, radiusi r=2r va uzunligi son jihatdan molekulaning ( tezligiga teng bo`lgan silindr ichida markazlari joylashgan z dona molekulaning barchasiga tegib o`tadi. bundan silindrning ichida bo`ladigan molekulalarning soni z quyidagiga teng: (14.2) bunda n0 birlik hajmdagi molekulalar soni. bu formulaga r=2r ni qo`shib va ni molekulalar harakatining o`rtacha tezligi deb hisob, molekulalarning vaqt birligidagi o`rtacha to`qnashishlar soni ni aniqlaymiz: (14.3) haqiqatda boshqa molekulalar …

5 / 21

erkin yo`lining o`rtacha uzunligi: (14.5) bo`ladi. bu formulaga (13.4) chi tenglikdagi z ning qiymatini qo`yamiz: (14.6) yoki agar molekulaning radiusi o`rniga uning diametri ni kritisak (14.7) bo`ladi. (13.6) va (13.7) formulalardan molekulalar erkin yo`lining o`rtacha uzunligi birlik hajmdagi molekulalar soni n0 ga teskari proporsional ekanligi ko`rinib turibdi. temperatura o`zgarmas bo`lganda molekulalar o`rtacha erkin yo`lining uzunligi gazning p bosimiga teskari proporsionaldir. shuningdek molekulalarning erkin yo`li o`rtacha uzunligining absolyut qiymati molekulalarning diametriga bog`liqdik. ko`ndalang kesimi 1sm2 va qalinligi x bo`lgan gaz qatlamini qaraylik. gaz kesimi bo`lgan molekulalardan iborat, molekulalarning zichligi (ularning hajm birligidagi soni) n ga teng bo`lsin. dastlab gaz molekulalarini tinch turibdi va qatlamga bittagina molekula yaqinlashib kelmoqda. bu molekula qatlam orqali o`tganida to`qnashuvga duch kelishi mumkin deb faraz qilaylik. molekulani qatlamdagi qaysi molekulalar bilan to`qnashishi tasodifiydir. qatlamdagi barcha molekulalarning umumiy kesim yuzini: teng bo`ladi. umuman, qatlamdagi molekulalarning umumiy kesim yuzi, qatlam yuzining qancha katta qismini egallasa, molekulaning to`qnashuvga duch kelishi …

Want to read more?

Download all 21 pages for free via Telegram.

Download full file

About "fizikaviy kinetika"

ko'chish hodisalari. fizikaviy kinetika haqida tushuncha. relaksatsiya vaqti. sochilishning effektiv kesimi. diffuziya va issiqlik o'tkazuvchanlik. diffuziya koeffitsiyenti reja: 1. asosiy tushunchalar 2. molekulyar harakatlar va ko`chish hodisalari 3. fizikaviy kinetika haqida tushuncha 4. issiqlik o‘tkazuvchanlikning differentsial tenglamasi. chegara shartlari bizga ma`lumki, gaz molekulalarining tezligini kinetik nazariyasining asosiy tenglamasi (14.1) deb hisoblanganda molekulalarning tezliklari uchun juda katta son qiymat kelib chiqadi. xona temperaturasida molekulalar tezligi havo molekulalari uchun 500 m/c va vodorod molekulalari uchun 1800 m/s ga teng bo`lib chiqadi va bu bevosita tajribada tasdiqlangan. bu qiymatlar kutilmagan darajada katta bo`lib tuyuladi, chunki yuzaki qaragand...

This file contains 21 pages in DOCX format (157.9 KB). To download "fizikaviy kinetika", click the Telegram button on the left.

Tags: fizikaviy kinetika DOCX 21 pages Free download Telegram