bo‘gin. urg‘u. intonatsiya

PPT 41 стр. 1,0 МБ Бесплатная загрузка

41 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 1,0 МБ

Тип файла PPT

Страницы 41

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 41

slayd 1 bo‘gin. urg‘u. intonatsiya ma’ruza rejasi 1. bo‘gin 2. urg‘u 3. intonatsiya bo‘g‘in bo‘g‘in bir havo zarbi bilan aytiladigan tovush yoki tovushlar birikmasidir. masalan: ona(o-na), ota(o-ta), bola(bo-la) kabi. bo‘g‘in nutq oqimining tovushdan katta, so‘zdan kichik (ba’zan bir so‘zga teng) segment birligidir. fonologik nuqtai nazardan bo‘g‘in sillabema deyiladi, uni o‘rganadigan soha esa sillabika deb nomlanadi. bo‘g‘in bo‘g‘in unlisiz tuzilmaydi, shuning uchun unli tovush bo‘g‘inning markazi hisoblanadi- u undoshlarni o‘ziga tortib, bir havo zarbi bilan aytiladigan fonetik bo‘lakni (bo‘g‘inni) hosil qiladi. undoshlar o‘zicha bo‘g‘in hosil qilmaydi (sonorlar bundan mustasno). ular unlidan oldin kelganda kuchsiz boshlanib, kuchli tugaydi; kitob so‘zidagi "ki-" bo‘g‘ini boshida kelgan "k" undoshi shunday. undosh tovush unlidan keyin kelganda, kuchli boshlanadi, so‘ng kuchsizlanib tugaydi: kitob so‘zidagi "-tob" bo‘g‘ini oxirida kelgan "b" undoshi shunday. ba’zan ikki bo‘g‘in orasida ikkita bir xil undosh yonma-yon kelib qoladi: muddat (mud-dat) kabi. bu hodisa geminatsiya sanaladi. bo‘g‘in bunda ikkala "dd" bir tovushdek talaffuz etiladi, …

2 / 41

ng oxirgi bo‘g‘ini (-ti). bo‘g‘in tiplari tasnifning bu turida o-ta, o-na so‘zlaridagi bir unlidan iborat bo‘g‘in, shuningdek, tartib, maktab so‘zlaridagi "un-dosh+unli+undosh" (cvc) tipidagi bo‘g‘inlar nazardan chetda qolgan. shuning uchun mavjud adabiyotlarda bo‘g‘in tiplari tasnifining boshqa ko‘rinishlari ham uchraydi. masalan, m.m. mirtojiyev bo‘g‘in tiplarini shunday tasnif qiladi: 1) ochiq boshlanuvchi ochiq bo‘g‘in: a+na, o+na, i+liq kabi so‘zlarning birinchi bo‘g‘ini; 2) ochiq boshlanuvchi yopiq bo‘g‘in: ol+tin, il+gak, as+liy, ars+lon kabi so‘zlarning birinchi bo‘g‘ini; bo‘g‘in tiplari 3) yopiq boshlanuvchi yopiq bo‘gin: bor+moq, qiy+shiq, non+voy, ras+som kabi so‘zlarning barcha bo‘g‘inlari; 4) yopiq boshlanuvchi ochiq bo‘g‘in: da+la, qo+ra, sa+ra kabi so‘zlarning barcha bo‘g‘inlari. bo‘g‘in tiplari m.m.mirtojiyev unli va undoshlardagi ovoz va shovqin miqdori har xil bo‘lishini nazarda tutib, bo‘g‘inning akustik tasnifini ham beradi. u shunday deydi: "unli va undosh tovushlar tarkibida, bizga ma’lumki, un va shovqin miqdori turlichadir. agar ularni ball tizimiga asoslangan shkala bo‘yicha hisoblasak, unlilar 4 ball, sonorlar 3 ball, jaranglilar 2 ball, …

3 / 41

3) cvcc - qirq, hind; 4) ccvcc – dnepr, sport; 5) cvccs – tekst, punkt; 6) cccvc – shtraf, skver; 7)ccvccc – dnestr, bratsk. bo‘g‘in tiplari boshi yopiq bo‘g‘in uchga bo‘linadi: 1) cv–bu; 2) ccv–drama, smena so‘zlarining birinchi bo‘g‘ini; 3) cccv–brno kabi. oxiri yopiq bo‘g‘inning to‘rt xil bo‘lishi aniqlanadi: 1) vc - o‘q, el, uy; 2)vcc- ayt, ilm, ark; 3)vccc- omsk; 4)vcccc- ernst. bo‘g‘inning til va nutqdagi ahamiyati 1. so‘zning, xususan, fonetik so‘zning shakllanishida "qurilish materiali" va qoliplovchi vazifalarni bajaradi. ayrim tillarda bo‘g‘inning distinktiv (tafovutlash, farqlash) funktsiyasi ham bor. masalan, koreys, vyetnam, xitoy tillarida bo‘g‘in ohang turiga qarab so‘z ma’nosini farqlaydi, ayni shu xususiyati bo‘lgan tillarda u sillabema hisoblanadi. o‘zbek tilida bo‘g‘inning bu funksiyasi nihoyatda kuchsizdir. 2. bo‘g‘inning pedagogik-metodik ahamiyati ham bor: birinchi sinf o‘quvchilarini to‘g‘ri o‘qish va to‘g‘ri yozishga o‘rgatishda, ularda to‘g‘ri talaffuz va imlo ko‘nikmalarini shakllantirishda bo‘g‘inlab o‘qitish va bo‘g‘inlab yozdirish yaxshi natija beradi. 3. orfografiya qoidalarining bir …

4 / 41

shiga ko‘ra urg‘uning quyidagi tiplari o‘zaro farqlanadi: 1) so‘z urg‘usi; 2) sintagma urg‘usi; 3) ayiruv (ta’kidlov) urg‘usi. so‘z urg‘usi so‘z urg‘usi bevosita so‘zga aloqador bo‘lgan, so‘z tarkibidagi bo‘g‘inlardan biriga tushadigan urg‘udir. fonetik tabiatiga, tushadigan o‘rniga va harakat qilish belgisiga ko‘ra so‘z urg‘usi har xil bo‘ladi. 1. fonetik tabiatiga ko‘ra so‘z urg‘usi dinamik, kvantitativ, tipik ottenkali va tonik (musiqiy) xarakterlarda bo‘lishi mumkin: a) dinamik urg‘u (zarb urg‘usi). urg‘uning bu turi so‘z tarkibidagi bo‘g‘inlardan birining, ayniqsa, undagi unli tovushning kuchli zarb bilan talaffuz qilinishiga asoslanadi. kuchli zarb va baland ovoz dinamik urg‘uning akustik belgisi bo‘lsa, shu ovozni yuzaga keltiruvchi nutq a’zolari muskullarining kuchlanishi (tortilishi, taranglashishi) bunday urg‘uning fiziologik belgisi sanaladi. dinamik urg‘uli bo‘g‘inda kuchli zarbning bo‘lishi uning shu so‘z tarkibidagi boshqa bo‘g‘inlardan ajralib turishini ta’minlaydi; so‘z urg‘usi b) kvantitativ urg‘u. urg‘uning bu turi urg‘uli bo‘g‘indagi unli tovushning cho‘ziq (davomli) talaffuz etilishi bilan xarakterlanadi; d) tipik ottenkali urg‘u (sifat urg‘usi). urg‘uning bu turi …

5 / 41

aqlangan, zarb ham ishtirok etadi. quyidagi misollarning qiyosida buni yaqqol anglab olish mumkin: a) oltin (o‘zb.) va karantin (rus.), ovsin (o‘zb.) va apelsin (rus.) so‘zlarining barchasida oxirgi bo‘g‘in urg‘ulidir, barcha urg‘uli bo‘g‘inlarda "i" unlisi qatnashgan, ammo ruscha karantin, apelsin so‘zlaridagi "i" unlisi o‘zbekcha oltin, ovsin so‘zlaridagi "i" dan cho‘ziqroq talaffuz etilmoqda. so‘z urg‘usi bunday tafovutni mavzu (o‘zb.) va meduza (rus.), mangu (o‘zb.) va mangusta (rus.) so‘zlarining urg‘uli bo‘g‘inlaridagi "u" unlisi qiyosida ham ko‘ramiz. rus tili fonetistlarining ta’kidlashicha, ruscha unli fonemalarning urg‘uli bo‘g‘indagi cho‘ziqlik darajasi urg‘usiz bo‘g‘indan bir yarim barobar ortiqdir; b) gorod – goroda, voda – vodi.keltirilgan so‘zlarning barcha grammatik shakllarida lab-lab, o‘rta keng "o" unlisi qatnashgan, ammo u o‘zining ana shu sifat belgilarini (lab-lab, o‘rta keng "o" uchun tipik ottenkalarni) faqat urg‘uli bo‘g‘inda saqlagan, urg‘usiz bo‘g‘inlarda esa bu belgilar o‘zgarib, "o" unlisi qisqa "a" (lablanmagan, quyi keng unli) tarzida talaffuz qilinmoqda: garada, vada, vadi kabi. so‘z urg‘usi unli fonemaning …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 41 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "bo‘gin. urg‘u. intonatsiya"

slayd 1 bo‘gin. urg‘u. intonatsiya ma’ruza rejasi 1. bo‘gin 2. urg‘u 3. intonatsiya bo‘g‘in bo‘g‘in bir havo zarbi bilan aytiladigan tovush yoki tovushlar birikmasidir. masalan: ona(o-na), ota(o-ta), bola(bo-la) kabi. bo‘g‘in nutq oqimining tovushdan katta, so‘zdan kichik (ba’zan bir so‘zga teng) segment birligidir. fonologik nuqtai nazardan bo‘g‘in sillabema deyiladi, uni o‘rganadigan soha esa sillabika deb nomlanadi. bo‘g‘in bo‘g‘in unlisiz tuzilmaydi, shuning uchun unli tovush bo‘g‘inning markazi hisoblanadi- u undoshlarni o‘ziga tortib, bir havo zarbi bilan aytiladigan fonetik bo‘lakni (bo‘g‘inni) hosil qiladi. undoshlar o‘zicha bo‘g‘in hosil qilmaydi (sonorlar bundan mustasno). ular unlidan oldin kelganda kuchsiz boshlanib, kuchli tugaydi; kitob so‘zidagi "ki-" bo‘g‘ini boshida kelgan...

Этот файл содержит 41 стр. в формате PPT (1,0 МБ). Чтобы скачать "bo‘gin. urg‘u. intonatsiya", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: bo‘gin. urg‘u. intonatsiya PPT 41 стр. Бесплатная загрузка Telegram