biologik maromlar

PPTX 30 pages 1.1 MB Free download

30 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.1 MB

File type PPTX

Pages 30

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 30

slayd 1 o`zbekiston respublikasi oliy ta’lim fan va innovatsiyalar vazirligi andijon davlat pedagogika instituti tabiiy fanlar fakulteti, biologiya yo’nalishi iii kurs 302-guruh talabasi mamadaliyeva zulfiyaning „ekologiya va atrof muhitni muxofaza qilish” fanidan taqdimoti mavzu biologik maromlar reja: 1.organizmlardagi biologik maromlar. 2.tashqi ekozogen maromlar. 3.fotoperiodizm. yer yuzidagi iqlimning asosiy tiplari va ularning bir-birlari bilan bog'liqligi yer bilan quyoshning turishi, ta'siri asosidan kelib chiqadi. ularning bog'liq holda joylashishida materiklar joylashishiga ta'siri va okeanlar, shamol va dengiz oqimlarining hosil bo'lishi, ulardagi tirik organizmlarning rivojlanishi, o'zgarishi va taqsimlanishi yuzaga keladi yer yuzining u yoki bu hududining iqlimini issiq, sovuq, quruq deb tavsiflash mumkin. lekin har bir hudud iqlimining davriy o'zgarishlari, astronomik davriy voqeliklar natijasida, ya'ni yerning o'z o'qi atrofida aylanishidan bir kunlik muhit sharoiti yuzaga keladi. oyning yer atrofida aylanishi dengiz suvlarining ko'tarilishi va pasayishi, yerning quyosh atrofida aylanishi yil davomida vaqt, fasllar almashinishini keltirib chiqaradi. organizmlarda bo'lib o'tadigan maromlar, asosan, yil davomida yorug'lik …

2 / 30

, aktiv harakatga kirishadi. oy fazalarining hayot maromlariga ta'sir qilishi, ayniqsa, oyning ketishi va yarim oyning paydo bo'lishi davrlarida yaqqol ko'rinadi. masalan, bermud orollarida uchraydigan krablar (anchistoides antiguesis) oyning to'lgan yoki yangi oyning boshlanishida tunda dengiz yuzasiga chiqib bir-birlari bilan qo'shiladi. hasharotlardagi endogen ritmlar, ular oydan qabul qiladigan sinxron nurlar orqali boshqariladi. ularning ko'payishi ham asosan oyning to'lgan yoki yangi oyning ko'rinishi davriga to'g'ri keladi (grejamek, 1988). shimoliy dengizlarda suv to'lqinining ko'tarilishi oyning to'lgan va yangi oyning boshlanishi arafasida bo'lib, undan ikki kun o'tgandan keyin esa seld baliqlarining maksimal to'planishi kuzatiladi. baliqlarning minimum galalari suv to'lqinlari pasayishi davriga to'g'ri kelib, oy fazalari orqali bo'ladi. dengiz to'lqinlari ko'tarilishi va pasayishi, baliqning moslashishi ham oy fazalariga to'g'ri keladi. oy va uning fazalari bo'yicha o'zgarib turishi suvga va suvda yashovchi hayvonlar- ■ ning hayot-faoliyatlariga sezilarli ta'sir qiladi vaqt bilan bir davrda va teng holda organizmning ayrim holati o'zgarib turishi biologik marom (ritm)lar deyiladi. …

3 / 30

olati tinchlanadi. bu holatlar 3 ta geofizik omillar ta'sirida yuzaga keladi. ya'ni; 1) yerning quyosh atrofidan aylanishida oy va yulduzlarga nisbatan joylashib turishi; 2) oy kecha-kunduz (sutkasi-24,8 soat); 3) yulduzlar sutkasi (23,9 soat) organizmlar holatiga bevosita ta'sir qiladi va organizmlar ularni shu omillarning 24 soatga yaqin vaqt ritmikasi sifatida qabul qiladi. yorug'lik va qorong'ulikning to'g'ri almashi-nishida har xil turlarning ritmik holati 24 soatga to'g'ri keladi tashqi ekzogen maromlar. ko'pchilik hayvonlarda kun davomidagi davriylik fiziologik funksiyalarning o'zgarib turishiga to'g'ri kelmaydi. jumladan, hayvonlardagi sutka davomida periodiklik kunduzgi, g'ira-shira va tunda yashaydigan hayvonlarga xosdir. suv havzalarida plankton organizmlarning kunduz va tunda almashib turishi kuzatiladi. yerning aylanishi bilan geofizik o'zgarishlar - quyosh radiatsiyasining aktivligi tirik tabiat (har 11 yilda) va undagi tirik jonzotlar holatiga kuchli ta'sir ko'rsatadi. hamma tirik organizmlarda sutkalik maromlar mavjud. biologik maromlar hayotning hamma tuzilishi - oddiy hujayradagi bioximik reaksiyalardan tortib, eng murakkab tuzilishga ega bo'lgan organizmlarda bo'lib o'tadi. har bir …

4 / 30

r, sug'urlar, chumolilar, hasharotlar, uy hayvonlari kirsa, tunda harakat qiluvchilarga tipratikon, ko'rshapalaklar, ukkilar, yovvoyi cho'chqalar, mushuksimonlar, tarakanlar, kanalar kiradi. ma'lumki, kunning soatlari, haftalari, fasllari va yil tirik organizm hujayrasi, to'qimasi, butun tanasiga ta'sir qiladi. ko'pchilik ma'lumotlarda ta'kidlanishicha, qushlarning uchib o'tishi yulduzlar joylashishi quyosh va oyning harakatiga bog'liq. lekin boshqa ilmiy tadqiqotlarda qo'shimcha ma'lumotlar ham bor. ya'ni, qushlarning uchib o'tishida «biologik soatlar» hamda shamol va boshqa mateorologik sharoitlar katta rol o'ynar ekan. fasllar davomidagi marom (ritm)lar biologik ritmlar, geofizik omillar va biologik davrlar bilan bog'liq qonuniy voqelik hisoblanadi. quyosh faoliyati va oyning harakati astronomik omillardir. biosfera va undagi tiriklikka quyosh eng kuchli ta'sir qiladi. tirik organizmlardagi biologik maromlar kosmik ritmlar bilan sinxronlashgan, jips bog'langandir. yer yuzida iqlimning fasllar bo'yicha o'zgarishi kuzatiladi, ya'ni qishki sovuqlar, bahorgi iliq va yozgi yuqori issiq bilan almashadi, shu vaqtda namlik, bosim, atmosferaning elektr darajalari o'zgaradi, tirik tabiatning fasllar bo'yicha o'zgarishiga olib keladi. tirik organizmlar davriyligi oylarga …

5 / 30

tga keladi, ko'payishni boshlaydi, qushlar bir joydan ikkinchi joyga uchib ketadi, tuxumlaydi va jo'ja ochadi. masalan, qutb krachka qushi arktikada uya qo'yadi va shu qush uchib kelib-uchib ketishi davomida 15 ming km dan ortiq masofani bosib o'tadi. qish davrida tinchlik holatidagi o'simliklarda o'sish bo'lmaydi, ular tanasida fiziologik-bioximik jarayonlar pasayadi. agar o'simlik kuz faslidan boshlab tinchlik davrigacha tayyorlanmasa (yetarli ozuqa moddalar, uglevod to'plamasa), u qishda sovuqdan nobud bo'ladi (muzlaydi va qurib qoladi). hamma o'simliklarning urug'lari, mevalari onalik bandidan uzilishi, tushishi yoki to'kilishi bilan tinchlik holatiga o'tadi. ularning aktiv hayot-faoliyatiga qaytishi (kurtaklashi, unishi) uchun maxsus tezlatuvchi ta'sir kuchlari - harorat, namlik kerak. o'simlik urug'larining tinchlik davrini to'xtatib, unish, o'sish boshlanishi bo'yicha ular 3 ta turga bo'linadi (begon va boshqalar, 1989): tabiiy (tug'ma), majburiy va indutsiranli tinchlik davrlarini o'tadi. ayrim hollarda uzoq qizil (730 nm) va yaqin qizil (660 nm) nurlar ta'sirida ham urug'lar tinchlik davriga o'tishi mumkin. qizil nurlarga nisbatan sezgir urug'larda …

Want to read more?

Download all 30 pages for free via Telegram.

Download full file

About "biologik maromlar"

slayd 1 o`zbekiston respublikasi oliy ta’lim fan va innovatsiyalar vazirligi andijon davlat pedagogika instituti tabiiy fanlar fakulteti, biologiya yo’nalishi iii kurs 302-guruh talabasi mamadaliyeva zulfiyaning „ekologiya va atrof muhitni muxofaza qilish” fanidan taqdimoti mavzu biologik maromlar reja: 1.organizmlardagi biologik maromlar. 2.tashqi ekozogen maromlar. 3.fotoperiodizm. yer yuzidagi iqlimning asosiy tiplari va ularning bir-birlari bilan bog'liqligi yer bilan quyoshning turishi, ta'siri asosidan kelib chiqadi. ularning bog'liq holda joylashishida materiklar joylashishiga ta'siri va okeanlar, shamol va dengiz oqimlarining hosil bo'lishi, ulardagi tirik organizmlarning rivojlanishi, o'zgarishi va taqsimlanishi yuzaga keladi yer yuzining u yoki bu hududining iqlimini issiq, sovuq...

This file contains 30 pages in PPTX format (1.1 MB). To download "biologik maromlar", click the Telegram button on the left.

Tags: biologik maromlar PPTX 30 pages Free download Telegram