biologik maromlar

PPT 22 стр. 268,0 КБ Бесплатная загрузка

22 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 268,0 КБ

Тип файла PPT

Страницы 22

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 22

soobshestva biologik maromlar. biologik maromlar, adaptiv-biologik, kunlik-sutkalik maromlar, suvning ko’tarilishi va pasayish maromi, oylik va yillik maromlar. hayvonlarning hayotiy shakllari. biologik maromlar tirik tabiatning muhim xususiyatlaridan biri unda sodir bo'lib turuvchi hayotiy jarayonlarning uzluksizligi va davriyligidir. barcha tirik organizmlar hayoti, hujayradan tortib biosferaga qadar muayyan maromga asoslangan har bir tur kun va yil davomida, shuningdek, mavsumiy hayotini boshqaradi. biologik marom (ritm) – organizmlardagi hayotiy jarayonlarni vaqt birligi davomida ma'lum izchillikda, qat'iy ravishda boshqarilishidir. er yuzidagi barcha organizmlarda ichki va tashqi maromlar kuzatiladi. tashqi maromlar geofizik tabiatga ega, ular erning o'z o'qi va quyosh atrofida aylanishiga nisbiy bog'langan. bu jarayonga bog'liq holda mavsumiy va sutkalik o'zgarishlar ro'y beradi, harorat, namlik, yorug'lik kuchi, bosim va boshqa omillar o'zgaradi. quyoshning faolligi ham tabiatga o'z ta'sirini o'tkazadi. tashqi o'zgarishlarning barchasi tirik organizmlarning hayotiy jarayonlarga va fe'l-atvorlariga ta'sir etadi. ichki davriylik, birinchi navbatda, organizmlardagi fiziologik maromlardir. davriylik va maromlar rnk va dnk sintezida, oqsillarning sintezlanishi …

2 / 22

chasini adaptiv sutkalik maromlar deb nomlanadi. organizmlardagi adaptiv biologik maromlar fiziologik moslanish sifatida tashqi muhitning ekologik o'zgarishlariga ularning javob reaktsiyasidir (tana shakli va rangini o'zgarishi, jun qoplamini qalin-yupqaligi, morfometrik ko'rsatkichlari….). shu jihatdan ular organizmlarda kechayotgan sof fiziologik maromlardan (nafas olish, qon aylanish va boshqalar) farqlanadi. bir hujayralilardan odamlarga qadar barcha organizmlarda sutkalik marom kuzatiladi. insonlarda 100 dan ortiq sutkalik o'zgarishlar bilan bog'langan fiziologik jarayonlar aniqlangan. jumladan, uyqu va uyg'oqlik, tana haroratining o'zgarishi, yurak urishi maromi, nafas olish maromi, siydik tarkibi va hajmi, ter ajralishi, jismoniy va aqliy faollik va boshqalar. aniqlanishicha, soxta oyoqlilarning ko'payish tezligi ham kun davomida o'zgarib turar ekan (infuzoriyalar tanlab qo'shiladi). hayvonlardagi uyqu (tinim) va uyg'oqlik (tiyraklik) davrning mutanosibligiga mos ravishda, tungi va kunduzgi faol hayvonlar guruhlari farqlanadi. kunduzgi faol hayot kechirish tovuqsimonlarda, qator chumchuqsimonlarda, ayrim kemiruvchilarda, chumolilarda va ninachilarda kuzatiladi. tungi faol hayvonlar guruhiga tipratikan, ko'rshapalak, boyo'g'li, yovvoyi cho'chqalar, mushuksimonlar, suvaraklar va boshqalar mansub. ayrim hayvonlar …

3 / 22

n etadi. ularning tana harorati atrof muhitnikiga barobar bo'lib, nafas olishi, yurak urishi, sezgirligi keskin pasayadi. oqshom va tunda gomoyoterm bo'lgan bu hayvonlarning muskullari jadallik bilan qisqaradi va kimyoviy termoregulyatsiya hisobiga ajralgan issiqlik tana haroratini ko'taradi. natijada ulardagi harakatlar aniq va tez bo'ladi (teplovizorlik). endogen maromlardan farqini tajriba asosida ham izohlash mumkin. masalan, ko'pchilik hayvonlar doimiy harorat, namlik va yorug'lik sharoitida saqlangan taqdirda ham ulardagi sutkalik maromlar buzilmagan va aniq izchillikda uzoq muddat davomida qaytarilganligi kuzatilgan. bunday barqaror ichki maromlar tsirkad (tsirka – atrofida, dies – kun, sutka) maromlar nomini olgan. ko'rshapalaklar tunda falaj bo'lganlari uchun ma'lum bir vaqtdagina uyg'onadilar. lekin ular kun bo'yi to'liq qorong'ulikda saqlangan taqdirda ham sutkalik maromini bemalol qaytaradi. bunda istisno tarqasida ko'rshapalaklarning ba'zilari boshqalaridan faollikni bir oz oldin boshlagan bo'lsa, qolganlaridagi faollik bir necha daqiqadan so'ng boshlangan. insonlardagi tsirkad maromlar turli vaziyatlarda: g'orlarda, germetik kameralarda, suv osti kemalarida o'rganilganda shu narsa ma'lum bo'ldiki, ulardagi sutkalik …

4 / 22

aralangan. shuning uchun ham kulrang kalamushlar butun er yuzi bo'ylab deyarli keng tarqalgan. organizmlardagi tsirkad maromlar ma'lum chegarada o'zgarishi ham mumkin. masalan, odamlar o'zi yashayotgan joydan uzoqqa, boshqa mintaqaga borib qolganda ulardagi tsirkad maromlar “eskicha” namoyon bo'ladi, fiziologik jarayonlar izchilligida buzilish ro'y beradi. oradan bir necha kun yoki haftalar o'tishi bilan yangi joyning sutkalik o'zgarishlariga organizm moslashib qoladi. tsirkad va kunlik maromlar asosida organizmlar aniq vaqtni belgilay oladi va ulardagi bu xususiyat “biologik soat” nomini olgan. yuqori darajada takomillashgan hayvonlardagi murakkab tug'ma hatti-harakatlarning namoyon bo'lishida vaqt muhim ahamiyatga ega, ya'ni ular vaqtni mo'ljalga oladi, jumladan, qushlarning safar uchishlarini boshlanishi va tugallanishi, hayvonlarning mavsumiy migratsiyalari va boshqalar. dengiz va okeanlarda suvning ko'tarilishi va pasayishi sutka davomida ikki marta hamda oyning boshi va oxirida kuzatiladi. shuning uchun qirg'oq mintaqalarida yashayotgan hayvonlarga 24 soat davomida yorug'lik va boshqa omillarning o'zgarishidan tashqari suvning ko'tarilishi va pasayishi ham ta'sir etadi. ushbu maromlarga qirg'oqlarda yashovchi organizmlar …

5 / 22

rom bilan bog'liq. oylik maromlar palolo ko'ptukli chuvalchangining ko'payishida, xironomid chuvalchanglari va kunliklarning g'uj bo'lib yig'ilishida kuzatiladi. yillik maromlar. fizik omillarning yil va mavsum davomidagi o'zgarishi hayvonlardagi xilma-xil moslanishlarni vujudga keltirgan. bu holat ularning mavsumiy faolligi, ko'payishi, migratsiyasi, noqulay mavsumlarga moslanishlarida o'z ifodasini topgan. bahorgi uyg'onish, yozgi faollik va tinim, qishki yillik maromlarga asoslangan. hayvonlardagi yillik maromlar asosan endogen bo'lib uni tsirkan maromlar deb nomlanadi. kun uzunligining o'zgarishi hayvonlardagi yillik maromlarni boshqarilishida asosiy ahamiyatga ega. hayvonlarning hayotiy shakllari hayvonlarning yashash muhitiga moslanish usullaridan biri morfologik adaptatsiyadir. hayvonlarning tashqi muhit omillariga morfologik moslanish bilan namoyon etadigan yashash tarzi hayotiy shakllar deyiladi. hayvonlarning tarixiy rivojlanishi jarayonida yashab turgan muhitga mos ravishda morfologik va ekologik moslanish xususiyatlari shakllangan. rus ekologi d.n.kashkarov birinchilardan bo'lib zooekologiyada hayotiy shakllarni ilk marta tasnifladi. olimning ta'kidlashicha, hayvonlarning hayotiy shakllarini tasniflashda tashqi muhitning umumiy xususiyatlaridan tashqari, ayni shu sharoitdagi harakatlanish imkoniyatlari, ozuqaning harakteri va boshqalar inobatga olinishi lozim. d.n.kashkarovning …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 22 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "biologik maromlar"

soobshestva biologik maromlar. biologik maromlar, adaptiv-biologik, kunlik-sutkalik maromlar, suvning ko’tarilishi va pasayish maromi, oylik va yillik maromlar. hayvonlarning hayotiy shakllari. biologik maromlar tirik tabiatning muhim xususiyatlaridan biri unda sodir bo'lib turuvchi hayotiy jarayonlarning uzluksizligi va davriyligidir. barcha tirik organizmlar hayoti, hujayradan tortib biosferaga qadar muayyan maromga asoslangan har bir tur kun va yil davomida, shuningdek, mavsumiy hayotini boshqaradi. biologik marom (ritm) – organizmlardagi hayotiy jarayonlarni vaqt birligi davomida ma'lum izchillikda, qat'iy ravishda boshqarilishidir. er yuzidagi barcha organizmlarda ichki va tashqi maromlar kuzatiladi. tashqi maromlar geofizik tabiatga ega, ular erning o'z o'qi va quyosh atrofida aylani...

Этот файл содержит 22 стр. в формате PPT (268,0 КБ). Чтобы скачать "biologik maromlar", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: biologik maromlar PPT 22 стр. Бесплатная загрузка Telegram