mantiq

DOCX 13 pages 37.0 KB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 37.0 KB

File type DOCX

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

1 4-mavzu. mantiq reja: 1. mantiq fanining predmeti va ahamiyati. 2. tafakkur mantiqiy fikrlash asosi. 3. tushuncha, hukm va xulosaning fikr teranligini ta'minlashdagi roli. kelib chiqishiga ko'ra arabcha bo'lgan “mantiq” (grekcha–logos) atamasi «fikr», «so'z», «aql», «qonuniyat» kabi ma'nolarga ega. uning ko'pma'noligi turli xil narsalarni ifoda qilishda o'z aksini topadi. xususan, mantiq so'zi, birinchidan, ob'ektiv olam qonuniyatlarini (masalan, «ob'ektiv mantiq», «narsalar mantig'i» kabi iboralarda), ikkinchidan, tafakkurning mavjud bo'lish shakllari va taraqqiyotini, shu jumladan, fikrlar o'rtasidagi aloqadorlikni xarakterlaydigan qonun-qoidalar yig'indisini (masalan, «sub'ektiv mantiq» iborasida) va uchinchidan, tafakkur shakllari va qonunlarini o'rganuvchi fanni ifoda etishda ishlatiladi. mantiq keng ma'noda olamdagi qonuniy, zaruriy bog'lanish va aloqalar, tartib va izchillik, tafakkurimizning ichki aloqadorligi, tadrijiy rivojlanishi, turli fikrlar o'rtasidagi mantiqiy bog'lanishlarni ifodalaydi. tafakkur voqelikni umumlashtirib va mavhumlashtirib, muayyan mantiqiy shakllarda, ya'ni tushuncha, hukm va hulosa chiqarish hamda ular o'rtasidagi aloqalar shaklida aks ettirib, ma'lum mantiqiy qonun – qoidalarni vujudga keltiradiki, to'g'ri, aniq, izchil, ziddiyatlardan holi fikrlash …

2 / 13

ari mavjud, ular orasida inson tafakkurini eng oddiy qonun – qoidalar bilan qurollantiradigan, uni to'g'ri fikrlashning tamoyillari bilan tanishtiradigan muhim tarmog'i formal mantiq bo'lib, u tarixiy kelib chiqishini e'tiborga olgan holda an'anaviy mantiq, ommaviyligi nuqtai nazaridan esa, umumiy mantiq deb ham yuritiladi. mantiq fani inson tafakkurining eng umumiy shakllari, qonunlari va fikrlash usullarini o'rganadi. mantiq fani tafakkurni rivojlantiradi, insonda umumiy tushunchalar, kategoriyalar bilan ish ko'rish ko'nikmalarini hosil qiladi. bu esa, bugungi fan texnika rivoji jadallashgan sharoitda ilmiy tadqiqotlar olib borish hamda ilmiy – nazariy ma'lumotlarni samarali tahlil qilishda muhim rol o'ynaydi. mantiq fanining vazifalari. tafakkur shakllari va qonunlarini o'rganish, ulardan ongli ravishda foydalanish fikrlash madaniyatini o'stiradi, xususan, fikrni to'g'ri qurish malakasini rivojlantiradi, bahs yuritishda o'zining va boshqalarning fikriga tankidiy munosabatda bo'lishga, suhbatdoshining mulohazalaridagi xatolarni aniqlashga, argumentlashdagi zaif bo'g'inlarni ochib tashlashga yordam beradi. mantiq fanining nazariy va amaliy ahamiyati. faktlar va boshqa dalillarga tayanib yuritiladigan fikr yuksak ishontirish kuchiga ega bo'ladi, …

3 / 13

urni uning mazmuni va shakli birligida olib o'rgansa, formal mantiq fikrning shaklini uning konkret mazmunidan chetlashgan hamda nisbatan mustaqil holda olib tadqiq etadi. shuning uchun dialektik mantiq fikrlarimizning taraqqiyoti, rivojlanishini, formal mantiq esa nisbiy turg'unligini aks ettiradi. dialektika fikrlashning formal mantiq qonun – qoidalariga amal qilishni taqazo etadi. dialektika ham, formal mantiq ham hamma vaqt falsafa tarkibida rivojlanib kelgan. dialektika esa rivojlanish jarayonida aynanlik, tafovutlar va qarama – qarshiliklar darajasiga ko'tariladi, nozidlik taraqqiyot manbai bo'lmay, balki ular o'rtasidagi qarama – qarshilik taraqqiyotni ta'minlaydi, deb ko'rsatadi. formal mantiq va dialektik mantiq bir – biriga muqobil metodlarga asoslanadi. ular mustaqil ta'limot hisoblanadi. dialektik mantiq falsafiy metod sifatida, falsafaning muhim tarkibiy qismi sifatida mavjud bo'lsa, formal mantiq mustaqil fan sifatida shakllangan ta'limotdir. matematik mantiq – fikrlash jarayonini turli simvollar yordamida, matematik usul asosida o'rganadi. bu ta'limot mantiq fanining rivojlanishidagi yangi bosqich hisoblanadi. ammo matematik mantiqning matematikaning o'zidan ham, mantiq ilmidan ham farqli tomonlari …

4 / 13

ar xil masalalarni echishga imkon beruvchi mantiqiy matematik metod yaratishga intilib, mantiqni matematiklashtirishga asos soldi. mantiqiy jarayonni matematik usullar yordamida ifodalash asosan xix asrlarga kelib rivojlana boshladi. bu davrda yashagan rus olimi i. s. poretskiy, nemis va ingliz olimlari j. bul, fure, morgan, shryoder kabilar o'zlarining asarlarida bu masalaga oid muhim fikrlarni ilgari surishdi. hozirgi vaqtda matematik mantiq metodlari fan va texnikada, kibernetikada tarjimon mashinalarda va boshqa ko'p halq xo'jaligi sohalarida qo'llanilmoqda. formal mantiq - fikrlashning tuzilishi va uning qonunlari haqidagi fandir. formal mantiq fikrlashning rivojlanishini, uning takomillashish jarayonini o'rganishni o'zidan soqit qiladi. u fikrlashning mantiqiy tuzilishini, shaklini o'rganadi. insonning fikrlash shakli, tuzilishi turli qonunlarga asoslanadi va ularni keltirib ham chiqaradi. mantiqiy shakllarni simvollar yordamida ifoda etish mumkin. masalan, «hamma ziyolilar aqliy mehnat bilan shug'ullanadilar», «hamma kapalaklar hasharotdir» degan fikrlarning mazmuni turlicha bo'lsada, ularning tuzilishi, shakli bir xildir. shuning uchun ularni «hamma s – r dir» yoki «hamma a – …

5 / 13

avolga “ha”, “yo'q”, “ozgina bilaman ” kabi javoblarni olish mumkin. induktiv mantiq (lot. intuitio – dikqat bilan e'tibor berish, diqqat bilan kuzatish) – hozirgi zamon noklassik mantig'i tarmog'i bo'lib, matematik intuitsiya printsiplaridan kelib chiqadi. bu printsiplar xx asr olimlari l. e. brauer va a. geytinglar tomonidan ishlab chiqilgan. ma'lumki, nemis olimi kantor ishlab chikqan to'plam nazariyasi bir necha hal qilib bo'lmaydigan paradokslarga uchragandan so'ng, bu krizisdan qutilish uchun logitsizm, formalizm, konstruktivizm, intuitsionizm kabi oqimlar paydo bo'ladi. bular bunday ziddiyatni formal mantiq asosida hal qilishga harakat qildilar. klassik mantiqqa asoslangan matematikada xa (x) ifoda quyidagicha o'qiladi: «hamma x a xossasiga ega». klassik mantikqa ko'ra, agar bu ifodalar arifmetika aktsiomalariga mos kelsa, to'g'ri (chin) deb qabul qilinadi. matematika uchta musbat sonlarning bir butuni h dan tuzilgan, uni a (h)ning tashkil topish usuli qiziqtirmaydi. intuitiv mantiqda bu sonning tuzilish usuli ma'lum bo'lgandagina axa (x) ifodasi chin (to'g'ri) hisoblanadi. a ning to'g'riligidan (chinligidan) v …

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "mantiq"

1 4-mavzu. mantiq reja: 1. mantiq fanining predmeti va ahamiyati. 2. tafakkur mantiqiy fikrlash asosi. 3. tushuncha, hukm va xulosaning fikr teranligini ta'minlashdagi roli. kelib chiqishiga ko'ra arabcha bo'lgan “mantiq” (grekcha–logos) atamasi «fikr», «so'z», «aql», «qonuniyat» kabi ma'nolarga ega. uning ko'pma'noligi turli xil narsalarni ifoda qilishda o'z aksini topadi. xususan, mantiq so'zi, birinchidan, ob'ektiv olam qonuniyatlarini (masalan, «ob'ektiv mantiq», «narsalar mantig'i» kabi iboralarda), ikkinchidan, tafakkurning mavjud bo'lish shakllari va taraqqiyotini, shu jumladan, fikrlar o'rtasidagi aloqadorlikni xarakterlaydigan qonun-qoidalar yig'indisini (masalan, «sub'ektiv mantiq» iborasida) va uchinchidan, tafakkur shakllari va qonunlarini o'rganuvchi fanni ifoda etishda ishlat...

This file contains 13 pages in DOCX format (37.0 KB). To download "mantiq", click the Telegram button on the left.

Tags: mantiq DOCX 13 pages Free download Telegram