ma’ruza 10. ma’lumot tiplari va ular bilan ishlash

DOCX 11 pages 81,0 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklash

Hajmi 81,0 KB

Fayl turi DOCX

Pages 11

Updated Dek 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

$ma’ruza 10. ma’lumot tiplari va ular bilan ishlash. reja: 1. oddiy ifodalar. 2. ifodalarni ayniy almashtirish. tayanch iboralar: ifoda, o`zgaruvchi, funksiya, sonlar, arifmetik belgilar, mantiqiy belgilar. oddiy ifodalar maple muhitida oddiy ifodalar sonlar , arifmetik va mantiqiy amal belgilaridan iborat bo’ladi. maple muhitida ham ifodalar xuddi dasturlash ( paskal, basic) tillari kabi ostki hamda ustki indekslarsiz bitta satrga yoziladi. masalan: (56.6 +6.3*3.2) / (2.3^3 +2^4). har qanday sonli ifodani qiymatini chiqarish uchun, klaviatura orqali standart matematik yozuvdan foydalanib kerakli ifoda teriladi va oxiriga (;) belgisi qo’yilib enter tugmachasi bosiladi. oddiy ifodalarni qiymatlarini hisoblash uchun quyidagi sonlar va amal belgilaridan foydalaniladi: 1) raqamlar - 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9 . 2) arifmetik amallar - +, -, *, /, ^ yoki **, !. 3) munosabat amallar - >, =, . 4) mantiqiy amallar – and, or, not. 5) maxsus belgilar – (, ), [, ], {, }, …$

2 / 11

yerda endi 34 sonini haqiqiy son , ya’ni 34.0 ko’rinishida yozamiz. > 345-34./678; prosent (%) belgisi oldingi buyruqni chaqirish vazifasini bajaradi. bu belgi yozuvni qisqartirish uchun va oldingi buyruqni tezroq almashtirish maqsadida ishlatiladi. masalan: > a+b; a+b > %+c; a+b+c. arifmetik ifodalarni hisoblash maple muhitida arifmetik ifodalarni yozish va ularning qiymatlarini hisoblash ham mumkin. arifmetik ifodalarni belgilash va ularni qiymatini berish uchun o’zqaruvchilardan foydalaniladi. maple muhitida o’zgaruvchilar turi butun (integet), rasional (rational), haqiqiy (real), kompleks (complex ) yoki satrli (string) bo’lishi mumkin. o’zgaruvchilarga nom beriladi. o’zgaruvchilar nomi harflar, belgilar va raqamlar ketma-ketligidan iborat bo’lib, har doim harflardan boshlanishi lozim. nom 524275 ta belgidan oshib ketmasligi kerak. masalan: ab, tenglama, y11, var_1, xmin, ymax va boshqalar. > a:=123; b:= ‘salom’ a:=123; b:= salom o’zgaruvchi nomi sifatida xizmatchi so’zlardan foydalanib bo’lmaydi. o’zgaruvchilarga qiymat berish uchun : = belgisi ishlatiladi. masalan: n:=3; x:=234.568; y:=17/19; d:= ‘salom’; w:=2*pi/3; v:= 1,2,3; m:= 1,2,3.4,5,6 masalan: a) …

3 / 11

f(x)-delta) x:=4:y:=9:d:= sqrt(sqrt(x+y)+2*x^3); chiqarish satrida oldingi qiymatni hosil qilish uchun % va sonli qiymatni hosil qilish uchun evalf(%); yoki evalf(ifoda); buruqlari ishlatiladi. > evalf(%); 4-misol. s=2, d=1.4 da quyidagi ifodani qiymatini hisoblang: yechish: > c:=2:d:=1.4:sqrt(c-d)/(c^2*sqrt(2*c))*(sqrt((c-d)/(c+d))+sqrt((c^2+c*d) / (c^2-c*d))); maple da matematik formulalarni analitik almashtirishlarni o’tka-zish uchun keng imkoniyatlar mavjud. ularga soddalashtirish, qisqartirish, ko’paytuvchilarga ajratish, qavslarni ochish, rasional kasrni normal ko’ri-nishga keltirish va hokazo shunga o’xshash ko’plab amallarni keltirish mumkin. almashtirish bajarilayotgan matematik formulalar quyidagicha yoziladi: > y:=f1=f2; bu yerda y – ifodaning ixtiyoriy nomi, f1 – formulaning chap tomonining shartli belgilanilishi, f2 – formulaning o’ng tomonining shartli belgilanilishi. ifodaning o’ng tomonini ajratish rhs(ifoda) , chap tomonini ajratish lhs(eq) buyrug’i orqali bajariladi. masalan: > y:=a^2-b^2=c; y : =a2-b2=c > lhs(eq); a2-b2 > rhs(eq); s a/b ko’rinishida rasional kasr berilgan bo’lsa, u holda uning surati va maxrajini ajratish mos ravishda numer(ifoda) va denom(ifoda), buyruqlari yordamida bajariladi. masalan: > f:=(a^2+b)/(2*a-b); > numer(f); a2+b > …

4 / 11

$coeff(p,x,n) - n-darajali had oldidagi koeffisiyentni aniqlaydi; · coeff(p,x^n) - ko’phadda x^n oldidagi koeffisiyentni aniqlaydi; · coeffs(p, x, 't') – x o’zgaruvchiga tegishli barcha o’zgaruvchilar oldidagi koeffisiyentni aniqlaydi. misollar. > p:=2*x^2 + 3*y^3 - 5: coeff(p,x,2); > coeff(p,x^2); > coeff(p,x,0); > q:=3*a*(x+1)^2+sin(a)*x^2*y-y^2*x+x-a:coeff(q,x); > s := 3*v^2*y^2+2*v*y^3; > coeffs( s ); > coeffs( s, v, 't' ); > t; lcoeff- funksiyasi ko’phadning katta , tcoeff - funksiyasi kichik koeffisiyentini aniqlaydi. bu funksiyalar quyidagicha beriladi: lcoeff(p), tcoeff(p), lcoeff(p, x), tcoeff(p, x), lcoeff(p, x, 't'), tcoeff(p, x, 't'). misollar > s := 3*v^2*w^3*x^4+1; > lcoeff(s); > tcoeff(s); > lcoeff(s, [v,w], 't'); > t; degree(a,x);– funksiyasi ko’phadning eng yuqori darajasini, ldegree(a,x); – funksiyasi eng kichik darajasini aniqlaydi. misollar > degree(2/x^2+5+7*x^3,x); > ldegree(2/x^2+5+7*x^3,x); > degree(x*sin(x),x); > degree(x*sin(x),sin(x)); > degree((x+1)/(x+2),x); > degree(x*y^3+x^2,[x,y]); > degree(x*y^3+x^2,{x,y}); > ldegree(x*y^3+x^2,[x,y]); ko’phadlarni ko’paytuvchilarga ajratish factor(ifoda) orqali amalga oshiriladi. masalan: > p:=x^5-x^4-7*x^3+x^2+6*x; > factor(p); ko’phadlarning haqiqiy va kompleks ildizlarini topish uchun solve(p,x); …$

5 / 11

y – ifoda, var – o’zgaruvchi nomi. simplify buyrug’ida parametr sifatida qaysi ifodani almashtirish kerakligi ko’rsatiladi. masalan, simplify(y,trig) buyruqning bajarilishida katta sondagi trigonometrik munosabatlardan foydalanib soddalashtirishlar amalga oshiriladi. standart parametrlar quyidagicha nomlanadi: power – darajali almashtirishlash uchun; radical yoki sqrt – ildizlarni almashtirishlar uchun; exp –eksponentali almashtirish; ln – logarifmlarni almashtirish. parametrlardan foydalanish simplify buyrug’ini samarali ishlashini oshiradi. darajali funksiyalar ko’rsatkichlarini birlashtirish yoki trigonometrik funksiyalar darajasini pasaytirish combine(y,param) buyrug’i yordamida bajariladi, bu yerda y – ifoda, param – qanday turdagi funksiyaga almashtirish lozimligi ko’rsatuvchi parametr, masalan, trig – triglnometrik uchun, power – darajali uchun. masalan: > combine(4*sin(x)^3, trig); faqat kvadrat ildiz, balki boshqa ildizlarga ega bo’lgan ifodalarni sodalashtirish uchun radnormal(ifoda) buyrug’i ishlatiladi. masalan: >sqrt(3+sqrt(3)+(10+6*sqrt(3))^(1/3))=radnormal(sqrt(3+sqrt(3)+(10+6*sqrt(3))^(1/3))); convert(y, param) ;buyrug’i yordamida ifoda ko’rsatilgan turga almashtiriladi, bu yerda y – ifoda, param- ko’rsatilgan tur. umuman olganda, convert buyrug’idan juda keng miqyosda foydalanish mumkin. u bir turdagi ifodani boshqa turga o’tkazadi. agar barcha buyruqlarning imkoniyatlari …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

To'liq yuklab olish

About "ma’ruza 10. ma’lumot tiplari va ular bilan ishlash"

ma’ruza 10. ma’lumot tiplari va ular bilan ishlash. reja: 1. oddiy ifodalar. 2. ifodalarni ayniy almashtirish. tayanch iboralar: ifoda, o`zgaruvchi, funksiya, sonlar, arifmetik belgilar, mantiqiy belgilar. oddiy ifodalar maple muhitida oddiy ifodalar sonlar , arifmetik va mantiqiy amal belgilaridan iborat bo’ladi. maple muhitida ham ifodalar xuddi dasturlash ( paskal, basic) tillari kabi ostki hamda ustki indekslarsiz bitta satrga yoziladi. masalan: (56.6 +6.3*3.2) / (2.3^3 +2^4). har qanday sonli ifodani qiymatini chiqarish uchun, klaviatura orqali standart matematik yozuvdan foydalanib kerakli ifoda teriladi va oxiriga (;) belgisi qo’yilib enter tugmachasi bosiladi. oddiy ifodalarni qiymatlarini hisoblash uchun quyidagi sonlar va amal belgilaridan foydalaniladi: 1) raqamlar - 0, 1, 2, 3,...

This file contains 11 pages in DOCX format (81,0 KB). To download "ma’ruza 10. ma’lumot tiplari va ular bilan ishlash", click the Telegram button on the left.

Tags: ma’ruza 10. ma’lumot tiplari va… DOCX 11 pages Free download Telegram