kesim va uning o'zbek tilshunosligida tadqiqi

PDF 30 pages 332.9 KB Free download

30 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 332.9 KB

File type PDF

Pages 30

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 30

oʻzbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi urganch innovatsion universiteti filologiya va tillarni o‘qitish: o‘zbek tili (sirtqi) ta’lim yo‘nalishi 23/02-guruhi talabasi abdullayeva ozoda “hozirgi o‘zbek adabiy tili” fanidan kurs ishi mavzu: kesim va uning o`zbek tilshunoslikidagi tadbiqi. topshirdi: abdullayeva ozoda. qabul qildi: gulumov maqsud urganch-2025 mundarija kirish………………………………………………………………….......3-5 i bob. kesim haqidagi nazariy talimotlar……………........6-12 1.1. kesim tushunchasining shakllanish tarixi………………………….13-14 1.2. kesimning grammatik mohiyati va turlarini belgilash mezonlari….15-16 1.3. kesimning ifodalanish vositalari…………………………………...17-18 ii bob. o‘zbek tilida kesimning struktur va semantik xususiyatlari………………………………………………………19-23 2.1. struktur turlari………………………………………………………...20-21 2.2. kesimning semantik turlari…………………………………………….....22 2.3. kesimning boshqa gap bo‘laklari bilan munosabati……………………..23 iii bob. kesimning o‘zbek tilshunosligidagi tadbiqlari…………………………………………………………….24-28 3.1. kesimning hozirgi o‘zbek adabiy tilida qo‘llanish xususiyatlari……........25 3.2. kesimning o‘qitilish tajribalari…………………………………….……..26 3.3. kesimning lingvistik tahlil va amaliy tadbiqlarda qo‘llanilishi………27-28 xulosa……………………………………………………………………..29 foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati ……………………..…30 2 kirish o‘zbek tili sintaksisida kesim — gapning markaziy, asosiy bo‘lagi bo‘lib, u gapdagi predikativ munosabatni ifodalash vositasi sifatida til tizimining eng muhim kategoriyalaridan biri …

2 / 30

tik, semantik va funksional xususiyatlarini qayta tahlil qilish zarurati yuzaga keldi. xususan, o‘zbek tili korpusi, avtomatik tarjima, matn tahlili, nutqni tanish tizimlari uchun kesimning aniq tahlili muhim ahamiyat kasb etadi. kesimning turli grammatik shakllar orqali ifodalanishi, uning modal, zamon, shaxs-son va predikativlik kategoriyalari bilan bog‘liqligi, shuningdek, sodda va murakkab gaplarda tutgan o‘rni hozirgi o‘zbek tilshunosligida hamon izlanishlar talab qiluvchi masalalardan biridir. shu boisdan ham “kesim va uning o‘zbek tilshunosligidagi tadbiqi” mavzusi o‘z dolzarbligini yo‘qotmagan bo‘lib, o‘zbek tili sintaktik tizimini chuqur anglashga xizmat qiladi. o‘zbek tili sintaksisida kesim — gapning markaziy, asosiy bo‘lagi bo‘lib, u gapdagi predikativ munosabatni ifodalash vositasi sifatida til tizimining eng muhim kategoriyalaridan biri hisoblanadi. kesim yordamida subyektning harakati, holati, mavjudligi yoki belgisi ifodalanadi. tilshunoslik tarixida kesim masalasi har doim dolzarb bo‘lib kelgan, chunki u nafaqat grammatik tizimning, balki tafakkur va mantiqiy ifoda vositalarining ham markazida turadi. o‘zbek tilining mustaqil taraqqiyoti, zamonaviy lingvistik tadqiqotlarning chuqurlashuvi, axborot texnologiyalari va …

3 / 30

ladi. tadqiqotning maqsadi va vazifalari ushbu kurs ishining asosiy maqsadi — kesimning o‘zbek tili sintaktik tizimidagi o‘rni va ahamiyatini aniqlash, shuningdek, uning zamonaviy lingvistik tahlil va o‘qitish jarayonidagi tadbiqlarini ko‘rsatishdan iborat. ushbu maqsadga erishish uchun quyidagi vazifalar belgilandi: 1. kesim tushunchasining ilmiy-nazariy asoslarini o‘rganish; 2. o‘zbek tili sintaksisida kesimning grammatik va semantik turlarini tahlil qilish; 3. kesimning boshqa gap bo‘laklari bilan o‘zaro aloqasini yoritish; 4. kesimning modallik, zamon va shaxs-son kategoriyalari bilan bog‘liqligini ko‘rsatish; 5. kesimni o‘qitish bo‘yicha ilg‘or tajriba va metodik yondashuvlarni tahlil qilish; 6. kesimning zamonaviy tilshunoslik va kompyuter lingvistikadagi tadbiqlarini aniqlash. tadqiqotning obyekti va predmeti tadqiqotning obyekti — o‘zbek tili sintaktik tizimida kesimning grammatik qurilishi, semantik vazifalari va funksional xususiyatlaridir. tadqiqotning predmeti esa — kesimning o‘zbek tili sintaksisida tutgan o‘rni, turlari va ularning zamonaviy nutq hamda matn tahlilida qo‘llanishidir. 4 tadqiqotning nazariy va amaliy ahamiyati mazkur ish o‘zbek tilshunosligida kesimning nazariy tahlilini kengaytirish, uni zamonaviy lingvistik yondashuvlar …

4 / 30

matnlarda qo‘llanish holatlari bo‘yicha bir qator tadqiqotlar amalga oshirilmoqda. ammo hali kesimning zamonaviy o‘qitish metodikasidagi o‘rni, lingvistik texnologiyalar va korpus tahlilida qo‘llanishi masalalari yetarlicha ishlab chiqilmagan. shu jihatdan mazkur mavzu hozirgi tilshunoslik uchun dolzarb ilmiy ahamiyatga ega. o‘zbek tilshunosligida kesim masalasi uzoq tarixga ega. bu sohada akademik a. g‘ulomov, m. mirtojiyev, a. hojiyev, r. rasulov, m. madrahimov, x. doniyorov singari olimlar tomonidan chuqur tadqiqotlar olib borilgan. ularning ishlari o‘zbek tili sintaksisining shakllanishida, ayniqsa kesim va predikativlik munosabatlarini yoritishda muhim rol o‘ynagan. shuningdek, rus va g‘arb tilshunosligidagi a. shaxmatov, l. tesnière, noam chomsky kabi olimlarning predikativlik va sintaktik tuzilma haqidagi nazariyalari ham o‘zbek tili tadqiqotlariga nazariy asos bo‘lib xizmat qilgan. 5 i bob. kesim haqidagi nazariy talimotlar 1.1. tilshunoslikda kesim tushunchasining shakllanishi va tadqiq tarixi tilshunoslikda kesim — gapning markaziy bo‘lagi sifatida qadimdan o‘rganib kelingan sintaktik birlikdir. u subyektning (ega) ma’lum bir harakat, holat yoki belgisi haqidagi hukmni ifodalaydi. kesim orqali …

5 / 30

yarmida o‘zbek tilshunosligida kesimga bag‘ishlangan chuqur tadqiqotlar olib borildi. akademik a. g‘ulomov kesimning sintaktik markaz sifatidagi o‘rnini asoslab, uni ega bilan o‘zaro predikativ munosabatda bo‘luvchi grammatik birlik sifatida ta’rifladi. keyinchalik m. mirtojiyev, a. madrahimov, a. hojiyev, r. rasulovlarning ishlari bu sohada muhim bosqich bo‘ldi. ularning tadqiqotlarida kesimning shakliy, semantik, sintaktik va kommunikativ jihatlari keng yoritildi. hozirgi davrda esa kesim masalasi zamonaviy lingvistika, jumladan, korpus lingvistika, funksional grammatika, kommunikativ sintaksis va kompyuter lingvistika nuqtai nazaridan ham qayta o‘rganilmoqda. bu esa kesim kategoriyasining tadbiq doirasini kengaytirib, uni tilshunoslikning amaliy yo‘nalishlariga bog‘lamoqda. 6 1.2. o‘zbek tili sintaksisida kesimning grammatik mohiyati kesim gapning markaziy grammatik bo‘lagi sifatida boshqa bo‘laklarni o‘ziga birlashtiradi. gapning mazmuni asosan kesim orqali ifodalanadi. u egaga bog‘lanib, predikativlik — ya’ni shaxs, son, zamon va modallik kabi grammatik ma’nolarni ifodalaydi. o‘zbek tilida kesim asosan fe’l shakllari orqali ifodalanadi: • fe’l kesim (masalan, men kitob o‘qiyapman); • ot kesim (u shifokor); • sifat …

Want to read more?

Download all 30 pages for free via Telegram.

Download full file

About "kesim va uning o'zbek tilshunosligida tadqiqi"

oʻzbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi urganch innovatsion universiteti filologiya va tillarni o‘qitish: o‘zbek tili (sirtqi) ta’lim yo‘nalishi 23/02-guruhi talabasi abdullayeva ozoda “hozirgi o‘zbek adabiy tili” fanidan kurs ishi mavzu: kesim va uning o`zbek tilshunoslikidagi tadbiqi. topshirdi: abdullayeva ozoda. qabul qildi: gulumov maqsud urganch-2025 mundarija kirish………………………………………………………………….......3-5 i bob. kesim haqidagi nazariy talimotlar……………........6-12 1.1. kesim tushunchasining shakllanish tarixi………………………….13-14 1.2. kesimning grammatik mohiyati va turlarini belgilash mezonlari….15-16 1.3. kesimning ifodalanish vositalari…………………………………...17-18 ii bob. o‘zbek tilida kesimning struktur va semantik xususiyatlari………………………………………………………19-23 2.1. struktur...

This file contains 30 pages in PDF format (332.9 KB). To download "kesim va uning o'zbek tilshunosligida tadqiqi", click the Telegram button on the left.

Tags: kesim va uning o'zbek tilshunos… PDF 30 pages Free download Telegram