aniqlovchi va uning o'zbek tilshunosligida tadqiqi

PDF 36 pages 382.3 KB Free download

36 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 382.3 KB

File type PDF

Pages 36

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 36

oʻzbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi urganch innovatsion universiteti filologiya va tillarni o‘qitish: o‘zbek tili (sirtqi) ta’lim yo‘nalishi 23/02-guruhi talabasi hayitboyeva muqaddasxon “hozirgi o‘zbek adabiy tili” fanidan kurs ishi mavzu: aniqlovchi va uning o`zbek tilshunosligi tatqiqi. topshirdi: hayitboyeva muqaddasxon qabul qildi: gulumov maqsud urganch-2025 mundarija kirish …………………………………………..…………………… 3–5 i bob. aniqlovchi haqidagi nazariy talimotlar ………………………………………………………………………… 6–12 1.1. aniqlovchi tushunchasi va uning sintaktik tabiati …………… 6–8 1.2. aniqlovchining turlari va ifodalanish vositalari ……..……… 8–10 1.3. aniqlovchining o‘zbek tilshunosligida o‘rganilish tarixi ………………………………………………………………… 10–12 ii bob. o‘zbek tilida aniqlovchining struktur va semantik xususiyatlari ……………………………… 13–22 2.1. aniqlovchining morfologik ifodalanish shakllari …...……… 13–16 2.2. aniqlovchining semantik turlari ………………..…………… 16–19 2.3. aniqlovchining boshqa gap bo‘laklari bilan munosabati ……………………………………………………………….… 19–22 iii bob. aniqlovchining o‘zbek tilshunosligidagi tadbiqlari va o‘qitilish tajribalari ………………… 23–27 3.1. hozirgi o‘zbek adabiy tilida aniqlovchining qo‘llanish xususiyatlari …………………………………………………………………… 23–25 3.2. aniqlovchining o‘qitilish tajribalari …………...……………… 25–27 xulosa …………………………………………………………..… 28–29 foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati …….…………… …

2 / 36

lanmishni belgilovchi yoki izohlovchi vazifani bajaradi. bu hodisa tildagi so‘zlararo sintaktik bog‘lanishning eng faol turlaridan biri sanaladi. shuningdek, aniqlovchi hodisasining morfologik, semantik va uslubiy jihatdan tahlili o‘zbek tili grammatikasining muhim yo‘nalishlaridan biridir. shu sababli mazkur mavzuni chuqur o‘rganish tilshunoslikning nazariy va amaliy ahamiyatini yanada oshiradi. mavzuning dolzarbligi shundan iboratki, bugungi kunda o‘zbek tili grammatik qurilishi bo‘yicha olib borilgan tadqiqotlarda so‘z birikmasi va gap tarkibidagi bo‘laklarning o‘zaro munosabati masalasi yanada chuqurlashib bormoqda. shunga qaramay, aniqlovchining turlari, ularning struktur-semantik xususiyatlari hamda zamonaviy adabiy tildagi qo‘llanish imkoniyatlari to‘liq o‘rganilgan deb bo‘lmaydi. ayniqsa, o‘quv jarayonida aniqlovchi mavzusini o‘qitishning samarali metodikasini ishlab chiqish masalasi dolzarb bo‘lib qolmoqda. mavzuning maqsadi — o‘zbek tilida aniqlovchi hodisasining nazariy asoslarini yoritish, uning struktur-semantik xususiyatlarini tahlil qilish va zamonaviy o‘zbek tilida qo‘llanish xususiyatlarini o‘rganishdan iborat. mavzuning vazifalari quyidagilardan iborat: 1. aniqlovchi tushunchasining grammatik mohiyatini aniqlash; 2. aniqlovchining turlari va ularning ifodalanish vositalarini tahlil qilish; 3. aniqlovchining boshqa gap bo‘laklari bilan …

3 / 36

da yoritiladi. tadqiqotning ilmiy yangiligi shundan iboratki, ishda aniqlovchining o‘zbek tili grammatik qurilishidagi o‘rni, semantik turlari va zamonaviy adabiy tildagi qo‘llanishi misollar asosida tahlil qilinadi. bundan tashqari, aniqlovchining o‘qitilishiga doir zamonaviy pedagogik texnologiyalar asosidagi yondashuvlar ham yoritiladi. tadqiqotning amaliy ahamiyati — olingan natijalar o‘zbek tili sintaksisini o‘qitishda, ilmiy izlanishlarda, darslik va o‘quv qo‘llanmalarini yaratishda, shuningdek, til madaniyatini oshirishda qo‘llanishi mumkin. shunday qilib, “aniqlovchi va uning o‘zbek tilshunosligidagi tadqiqi” mavzusi nafaqat o‘zbek tili grammatik tizimining chuqur qatlamlarini o‘rganishga xizmat qiladi, balki tilning ichki qonuniyatlarini anglash va uni to‘g‘ri o‘qitish uchun ham muhim nazariy-amaliy asos bo‘lib xizmat qiladi. aniqlovchi hodisasining grammatik mohiyati qadimiy turkiy yozma yodgorliklardan boshlab kuzatiladi. qadimgi turkiy til davridayoq so‘zlar o‘rtasidagi aniqlash munosabatini ifodalovchi birliklar — sifat, son, olmosh va otlarning qaratqich shakllari faol ishlatilgan. bu holat “devonu lug‘otit turk”, “qutadg‘u bilig” kabi asarlarda ham yaqqol ko‘rinadi. o‘zbek tilshunosligida aniqlovchi masalasi dastlab xix asr oxiri – xx asr boshlarida …

4 / 36

ib beradi. aniqlovchi gapning ikkinchi darajali bo‘lagi sifatida otga bog‘lanadi va uni turli belgi, xususiyat, miqdor, nisbat, egalik yoki mansublik nuqtai nazaridan aniqlaydi. u aniqlanmish bilan birgalikda aniqlovchi birikmani hosil qiladi. bu birikma so‘zlarning o‘zaro moslashuv, boshqaruv yoki bitishuv yo‘li bilan bog‘lanishi orqali yuzaga keladi. aniqlovchining grammatik mohiyatini belgilashda uchta asosiy mezon mavjud: 1. sintaktik mezon – aniqlovchi har doim ot yoki otli birikmaga bog‘lanadi. 2. semantik mezon – aniqlovchi belgi, nisbat, egalik yoki miqdorni bildiradi. 3. morfologik mezon – aniqlovchi sifatida ot, sifat, son, olmosh, sifatdosh, qaratqichli ot va ba’zi hollarda ravishlar ham xizmat qilishi mumkin. aniqlovchilar tuzilishiga ko‘ra quyidagi turlarga bo‘linadi: • sodda aniqlovchi (bir so‘zli: oq, katta, bu, uchta, mening); • murakkab aniqlovchi (ikki yoki undan ortiq so‘zdan tashkil topgan: juda chiroyli, juda katta, besh yoshli bola); • qaratqich aniqlovchi (qaratqich qo‘shimchasi bilan ifodalangan: o‘qituvchining daftari, bolalarning o‘yini); • izohlovchi aniqlovchi (izohlovchi qo‘shimcha so‘z orqali: shoir alisher …

5 / 36

qlovchi tahlili o‘zbek tili sintaksisining dolzarb masalalaridan biridir. 1.1. aniqlovchi tushunchasining tarixiy shakllanishi va o‘rganilish bosqichlari o‘zbek tilida aniqlovchi hodisasining ildizlari qadimgi turkiy yozma manbalarga borib taqaladi. qadimgi turkiy til yodgorliklari – “qutadg‘u bilig”, “devonu lug‘otit turk”, “o‘rxun-enasoy bitiklari”da so‘zlar o‘rtasida aniqlash munosabatini ifodalovchi birliklar faol qo‘llangan. masalan, “ulug beg”, “yashil yer”, “bizning xalq” kabi birikmalarda sifat, qaratqich yoki olmosh shaklidagi so‘zlar aniqlovchi vazifasida keladi. o‘zbek tili grammatikasida aniqlovchi haqidagi dastlabki ilmiy qarashlar xix asr oxiri va xx asr boshlarida shakllandi. bu davrda rus turkologlari (n. i. ilminskiy, k. k. yudaxin) va mahalliy grammatikachilar (f. abdullaev, a. g‘ulomov) tomonidan aniqlovchi masalasi tahlil qilingan. sovet davrida o‘zbek sintaksisining ilmiy asoslari yaratildi. sh. rahmatullayev, m. asqarova, m. ergashev, g‘. abdurahmonov kabi olimlar aniqlovchining semantik va struktur jihatlarini aniqlashda katta hissa qo‘shdilar. 8 masalan, sh. rahmatullayev “o‘zbek tili sintaksisi” asarida aniqlovchini “otga bog‘lanib, uning ifodalayotgan predmetini belgi yoki nisbat orqali aniqlovchi bo‘lak” deb …

Want to read more?

Download all 36 pages for free via Telegram.

Download full file

About "aniqlovchi va uning o'zbek tilshunosligida tadqiqi"

oʻzbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi urganch innovatsion universiteti filologiya va tillarni o‘qitish: o‘zbek tili (sirtqi) ta’lim yo‘nalishi 23/02-guruhi talabasi hayitboyeva muqaddasxon “hozirgi o‘zbek adabiy tili” fanidan kurs ishi mavzu: aniqlovchi va uning o`zbek tilshunosligi tatqiqi. topshirdi: hayitboyeva muqaddasxon qabul qildi: gulumov maqsud urganch-2025 mundarija kirish …………………………………………..…………………… 3–5 i bob. aniqlovchi haqidagi nazariy talimotlar ………………………………………………………………………… 6–12 1.1. aniqlovchi tushunchasi va uning sintaktik tabiati …………… 6–8 1.2. aniqlovchining turlari va ifodalanish vositalari ……..……… 8–10 1.3. aniqlovchining o‘zbek tilshunosligida o‘rganilish tarixi ………………………………………………………………… 10–12 ii bob. o‘zbek tilida aniqlovchining struktur...

This file contains 36 pages in PDF format (382.3 KB). To download "aniqlovchi va uning o'zbek tilshunosligida tadqiqi", click the Telegram button on the left.

Tags: aniqlovchi va uning o'zbek tils… PDF 36 pages Free download Telegram