shaxs

PPTX 17 pages 75.1 KB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 75.1 KB

File type PPTX

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

5-mavzu: shaxs 5-mavzu: shaxs reja: 1. «shaxs» tushunchasi tarixi va uni psixologik tarzda tushunish. 3. shaxs tuzilishi. 4. shaxs tuzilishida biologik va ijtimoiy nisbatlar muammosi. shaxs tushunchasi «yuz», «soxta qiyofa» so‘zlaridan kelib chiqadi. qadimgi rus tilida «soxta qiyofa» so‘zi «rol», ya’ni, odam boshqalar bilan muloqotda bo‘lganida kiyib oladigan biror-bir ijtimoiy niqob ma’nosini anglatuvchi «rol»ni bildirar edi. lotincha persone so‘zi ham shu ma’noni anglatadi. per sonare – niqob ortidan so‘zlashish. qadimgi yunon, keyinchalik esa qadimgi rim teatrlarida akter sahnaga u yoki bu – yovuz, laganbardor, payg‘ambar, qahramon xarakterlari chizilgan niqobda chiqardi. niqobning bo‘yoqlari ijtimoiy vazifani bajaruvchi, u yoki bu rolni ijro etayotgan insonning ahloqiy belgilariga ishorat edi. qadimgi yunonistonda «shaxs» tushunchasiga mos keluvchi atama ishlab chiqilmagan edi. o‘zining betakror taqdiriga ega bo‘lgan shaxs haqida aflotun bilmas edi, bilishni ham xohlamasdi. uning o‘rnini ruh egallagan edi. arastuning «jon haqida» asari hozirgi zamon psixologiyasiga yo‘l ochib berdi. qadimgi rim oldinga qadam tashladi. rim …

2 / 17

a’rif beradi. a.n. leontev fikriga ko‘ra, «shaxs insonning ijtimoiy-tarixiy va ontogenezdagi taraqqiyotining nisbatan kechki mahsulotidir. shaxs o‘zlashtirib olingan rollar tizimidir («rol» – bu biror-bir ijtimoiy guruh tuzilishida ma’lum o‘rinni egallagan insonning kutilgan hulq-atvoriga javob beradigan dastur; bu insonning jamiyat hayotidagi ishtirokining tuzilishga ega bo‘lgan usulidir)». shaxs taraqqiyoti individning ijtimoiylashuvi va tarbiya topishi sharoitlarida amalga oshiriladi. umumiy psixologiyada ko‘pchilik hollarda shaxs sifatida qandaydir yadro, mag‘iz, individning turli ruhiy jarayonlarini birlashtiruvchi va uning faoliyatiga zaruriy ketma-ketlik va barqarorlik bag‘ishlovchi yig‘indi va amodal boshlang‘ich modda tushuniladi. l.s. vigotskiy ijtimoiy tajribasiz, uning ichki ishlanmasiz, so‘ngra uni yana qayta ishlangan shaklda ichkaridan ishlab chiqarmasdan turib, shaxsning taraqqiy etishi mumkin emasligi (interiorizatsiya va eksteriorizatsiya qonunlari) haqida yozgan edi. bu xususda psixologlarga tarix fanining ba’zi bir namoyondalari ham qo‘shiladilar. g.s. knabening ta’kidlashiga ko‘ra, ««shaxs» insonning jamiyat hayotidagi ishtiroki va hayotda tutgan o‘rni nuqtai nazaridan insonga xos xususiyatdir». v.a. shkuratov quyidagi definitsiyani keltiradi: «shaxs jamiyat a’zosi va faoliyatdagi …

3 / 17

muhit (oila, maktab, «boshqa ahamiyatlilar») va faoliyat (o‘yin, bilish, mehnat) bilan faol o‘zaro ta’sirlar jarayonida hosil bo‘lgan individga xos bo‘lgan ijtimoiy sifatlar yig‘indisini birlashtiradi. inson shaxsi, keng tarqalgan tasavvurlarga qarshi o‘laroq, 30-yoshga etgunicha o‘zgarmasdan qolmaydi. misol keltiradigan bo‘lsak, kaliforniya universitetining bir guruh olimlari 130 mingdan ortiq odamlarning «katta beshlik» (vijdoniylik, murosaga kelish layoqati, nevrotizm va ekstravertlik) nomi bilan ma’lum shaxsiy sifatlarini tahlil qilganlar. bu sifatlar kayfiyatga bog‘liq emas, shuning uchun etarlicha ishonchli tarzda namoyon bo‘ladi. shaxs asosini uning tuzilishi tashkil etadi, bu esa shaxsning yaxlit hosila sifatida har taraflama nisbiy barqaror aloqa va o‘zaro ta’sirga ega bo‘lishidan iborat. psixologlar shaxs tuzilishida turli tarkibiy qismlarni ajratadilar. s.l. rubinshteyn temperament, xarakter, layoqatlarda; bilimlar, malakalar va ko‘nikmalarda; yo‘nalganlikda namoyon bo‘ladigan individual-tipologik xususiyatlarni ko‘rsatib o‘tadi. a.g. kovalev yo‘nalganlik, xarakter, imkoniyatlar va mashqlar tizimini ajratadi. m.i. enikeev temperament, yo‘nalganlik, layoqatlar va xarakterni sanab o‘tadi. mashhur psixolog k.k. aflotunov yo‘nalganlik tarkibini, ijtimoiy tajriba tarkibini, psixologik tarkibni …

4 / 17

nish imkoniyatlarini oldindan ko‘ra olish, shaxs sifatlarining ba’zilarini bartaraf etish, boshqalarining rivojlanishini esa rag‘batlantirish mumkin. motivlar u yoki bu darajada anglangan yoki umuman anglanmagan bo‘lishi mumkin. shaxs yo‘nalganligida asosiy o‘rinni anglangan motivlar egallaydi havas – bu sub’ektning ajratilmagan, anglanmagan yoki etarlicha anglanmagan ehtiyojlarini ifodalovchi ruhiy holat. istak faoliyat motivi sifatida ehtiyojning etarlicha aniq anglanganligi bilan ifodalanadi. bunda uning ob’ektigina emas, balki uni qondirish yo‘llari ham anglanadi. intilish istak tuzilishiga irodaviy tarkibiy qism qo‘shilganida yuzaga keladi. qiziqish – bu shaxsning yo‘nalganligini faoliyat maqsadlarini anglash bilan ta’minlovchi bilish ehtiyoji ifodalanishining maxsus shakli. sub’ektiv tarzda qiziqish ob’ektni chuqurroq o‘rganish, u haqda ko‘proq ma’lumotga ega bo‘lish, uni tushunish istagida bilish jarayoniga ega bo‘ladigan ijobiy emotsional tonda namoyon bo‘ladi. odatda, shaxs yo‘nalganligini ifodalovchi qiziqishning qondirilishi uning so‘nishiga sabab bo‘lmasdan, uni ichdan o‘zgartiradi, boyitadi va chuqurlashtiradi, bilish faoliyatining yuqori darajasi talablariga javob beruvchi yangi qiziqishlarni uyg‘otadi. e’tiqodlar – bu shaxsni o‘z qarashlari, tamoyillari, dunyoqarashiga muvofiq ravishda …

5 / 17

si, yoki fikrlash stereotiplarini – ma’lum ijtimoiy guruhda qabul qilingan xillarga ajratilgan mulohazalarni tanqidsiz o‘zlashtirish natijasi bo‘lib hisoblanadi. jamiyat hayotidagi turli faktlarga (hodisalar, odamlar va boshqalar) nisbatan ogohlantirish xususiyatiga ega bo‘lgan mayllar ijobiy va salbiy bo‘lishi mumkin. mayllar u yoki bu darajada anglanmagan bo‘lishi mumkin. psixologik tadqiqotlar tomonidan mayl tuzilishida uch tarkibiy qism ajratiladi: kognitiv tarkibiy qism inson bilishga va idrok qilishga tayyor tasvir namunasidir; emotsional-baholash tarkibiy qism mayl ob’ektiga nisbatan xayrixohlik va xush ko‘rmaslik majmuasidir; hulq-atvor tarkibiy qism – mayl ob’ektiga nisbatan ma’lum tarzda harakat qilish, iroda kuchini amalga oshirishdir. xx asr 60-yillarining o‘rtalarida shaxs umumiy tuzilishini o‘rganish bilan bog‘liq tadqiqotlar o‘tkazishga qaratilgan harakatlar boshlab yuborildi. bu yo‘nalishda shaxsni bioijtimoiy, tartibli tuzilish sifatida ta’riflagan k.k. aflotunovning yondoshuvi e’tiborga loyiq. u shaxs tuzilishini quyidagilarga ajratadi: 1. yo‘nalganlik (fikrlar, dunyoqarash, mayllar, istaklar, qiziqishlar, moyilliklar, ideallar kabi shakllarni o‘z ichiga oladi). bu tuzilish osti tarbiya yo‘li bilan shakllanadi. 2. tajriba (ta’lim olishda …

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "shaxs"

5-mavzu: shaxs 5-mavzu: shaxs reja: 1. «shaxs» tushunchasi tarixi va uni psixologik tarzda tushunish. 3. shaxs tuzilishi. 4. shaxs tuzilishida biologik va ijtimoiy nisbatlar muammosi. shaxs tushunchasi «yuz», «soxta qiyofa» so‘zlaridan kelib chiqadi. qadimgi rus tilida «soxta qiyofa» so‘zi «rol», ya’ni, odam boshqalar bilan muloqotda bo‘lganida kiyib oladigan biror-bir ijtimoiy niqob ma’nosini anglatuvchi «rol»ni bildirar edi. lotincha persone so‘zi ham shu ma’noni anglatadi. per sonare – niqob ortidan so‘zlashish. qadimgi yunon, keyinchalik esa qadimgi rim teatrlarida akter sahnaga u yoki bu – yovuz, laganbardor, payg‘ambar, qahramon xarakterlari chizilgan niqobda chiqardi. niqobning bo‘yoqlari ijtimoiy vazifani bajaruvchi, u yoki bu rolni ijro etayotgan insonning ahloqiy belgilariga isho...

This file contains 17 pages in PPTX format (75.1 KB). To download "shaxs", click the Telegram button on the left.

Tags: shaxs PPTX 17 pages Free download Telegram