leksikologiya, lug`at tarkibining ma’no jihatidantavsiflanishi

PPTX 9 pages 91.4 KB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 91.4 KB

File type PPTX

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

leksikologiya. lug`at tarkibining ma’no jihatidan, kelib chiqishi jihatidan tavsiflanishi leksikologiya, lug`at tarkibining ma’no jihatidan tavsiflanishi reja: 1. leksikologiya, uning obyekti, turlari, vazifalari. 2. lug`at tarkibining ma’no jihatidan tavsiflanishi: 1) leksemaning ifoda va mazmun tomoni; 2) lug`aviy ma’no va uning tarkibiy qismlari; 3) lug`aviy ma’noning turlari; leksikologiya, uning obyekti, turlari, vazifalari biz o‘z fikrimizni gap bilan ifodalaymiz. gap so‘zlardan tuziladi. so‘z tilning qurilish materialidir, shuning uchun so‘zni bilmay turib tilni bilish mumkin emas. tildagi so‘zlarning barchasi tilning lug‘at boyligini, ya’ni leksikasini tashkil qiladi. leksika so‘zi yunoncha leksis so‘zidan olingan bo‘lib, so‘z degan ma'noni bildiradi. leksikologiya so‘zi esa leksis – so‘z, logos – fan, ta'limot degan ma'nolarni bildiradi. demak, leksikologiya so‘z va uning ma’nosi haqidagi ta'limot, fan ekan. lug`at tarkibining ma’no jihatidan tavsiflanishi so‘zning borliqdagi shaxs, narsa, belgi, harakat, miqdor, holat, payt, o‘rin, sabab kabi tushunchalarni ifodalashi so‘zning atash (lug‘aviy) ma'nosi deyiladi: chaqaloq (yangi tug‘ilgan inson), yo‘lbars (yirtqich hayvon), yashil (rang), uchmoq …

2 / 9

o‘zlardir. ma’no jihatidan birinchi guruhga mansub so‘zlar lug‘aviy birlik hisoblanadi va leksikologiya bo‘limida o‘rganiladi, ikkinchi guruh so‘zlar esa grammatik so‘zlar hisoblanadi va ular faqat grammatika bo‘limida o‘rganiladi. so‘z va leksema munosabati ilmiiy adabiyotlarda atash xususiyatiga ega bo`lgan so`zlar leksema termini bilan atalmoqda. “o`zbek tili system leksikologiyasi asoslari” nomli o`quv qo`llanmada leksemaga quyidagicha ta’rif beriladi: “jamiyat a’zolari uchun tayyor, umumiy, majburiy bo`lgan, shakl va mazmunning barqaror birikuvidan tashkil topgan, voqelikdagi narsa, belgi, xususiyat va munosabatlarni shakllantiruvchi, nutq va lug`atda grammatik morfemalarni o`ziga biriktira oladigan morfema turi leksemadir”. leksema va so`zning o`zaro munosabati fonema bilan tovush o`rtasidagi munosabatga o`xshaydi, ya’ni leksema til birligi hisoblansa, so`z nutq birligidir. boshqacha aytganda, so`z leksemaning nutqda voqelashgan shaklidir. masalan: bolalar keldi gapini olaylik. bu gapda bola- (kichik yoshdagi odam) va kel- (harakat) birliklari leksema hisoblansa, bolalar va keldi qismlari so`z hisoblanadi yozuvda leksemalardan keyin chiziqcha qo`yishni prof. sh. rahmatullayev taklif qilgan. leksemaning ifoda va mazmun tomoni …

3 / 9

adabiyotlarda bu nomema deb ham yuritiladi. leksemaning ifoda va mazmun tomoni (davomi) leksemaning mazmun (ichki) tomoni deganda quyidagilar nazarda tutiladi: 1. leksema ifodalagan lug`aviy ma’no, ya’ni leksemaning borliqdagi shaxs (odam), narsa (kitob), belgi (yomon), rang (yashil), hajm (katta), miqdor (olti), harakat (yugur) kabi tushunchalarni nomlashi. 2. leksema orqali ifodalangan uslubiy belgi: ona (uslubiy betaraf), volida (uslubiy xoslangan). 3. leksema orqali ifodalangan hissiy-ta’siriy bo`yoq: chehra (ijobiy bo`yoq), bashara (salbiy bo`yoq). ba’zi ilmiy adabiyotlarda lug`aviy ma’no denonotativ ma’no, uslubiy belgi va hissiy-ta’siriy bo`yoqlar esa birgalikda konnotativ ma’no ham deyiladi. lug`aviy ma’no va uning tarkibiy qismlari leksemaning lug`aviy ma’nosi quyidagicha shakllanadi: inson o`z sezgi a’zolari orqali borliqdagi narsa, hodisa, belgi, harakat va boshqalar haqida tushuncha hosil qiladi. bu tushuncha inson ongida muhrlanib qoladi. xuddi shu tushunchaga atab qo`yilgan nom ham inson ongida saqlanib qoladi va natijada nom va tushuncha o`rtasida mustahkam aloqa yuzaga keladi. semasiologiya fanida leksemaning lug`aviy ma’nosi semema atamasi bilan ham …

4 / 9

`lib hisoblanadi. 2. ifoda semalari atashdan tashqari tushunchaga munosabatni ifodalaydigan semalardir. masalan, lab- leksemasidagi “betaraflik” semasi, dudoq leksemasidagi “kitobiylik” semasi ifoda semalariga misol bo`la oladi. 3. vazifa semalari leksemalarning gapda qanday vazifa bajarishini, ya’ni qanday leksemalar bilan birika olishini belgilaydigan semalardir. masalan, bola kitob o`qidi gapidagi leksemalarni tahlil qilib ko`ramiz. bola- leksemasi sememasida shu gap ichida “harakatni bajaruvchi” semasi bor, shuning uchun bu leksema ega bo`lib kelgan. kitob- leksemasida “harakat o`tgan narsa” degan sema mavjud, shuning uchun u to`ldiruvchi bo`lib kelgan. o`qi- leksemasida esa “bajarilgan harakat” degan sema bor, shuning uchun u kesim vazifasida kelgan. /docprops/thumbnail.jpeg

5 / 9

leksikologiya, lug`at tarkibining ma’no jihatidantavsiflanishi - Page 5

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "leksikologiya, lug`at tarkibining ma’no jihatidantavsiflanishi"

leksikologiya. lug`at tarkibining ma’no jihatidan, kelib chiqishi jihatidan tavsiflanishi leksikologiya, lug`at tarkibining ma’no jihatidan tavsiflanishi reja: 1. leksikologiya, uning obyekti, turlari, vazifalari. 2. lug`at tarkibining ma’no jihatidan tavsiflanishi: 1) leksemaning ifoda va mazmun tomoni; 2) lug`aviy ma’no va uning tarkibiy qismlari; 3) lug`aviy ma’noning turlari; leksikologiya, uning obyekti, turlari, vazifalari biz o‘z fikrimizni gap bilan ifodalaymiz. gap so‘zlardan tuziladi. so‘z tilning qurilish materialidir, shuning uchun so‘zni bilmay turib tilni bilish mumkin emas. tildagi so‘zlarning barchasi tilning lug‘at boyligini, ya’ni leksikasini tashkil qiladi. leksika so‘zi yunoncha leksis so‘zidan olingan bo‘lib, so‘z degan ma'noni bildiradi. leksikologiya so‘zi esa leksis...

This file contains 9 pages in PPTX format (91.4 KB). To download "leksikologiya, lug`at tarkibining ma’no jihatidantavsiflanishi", click the Telegram button on the left.

Tags: leksikologiya, lug`at tarkibini… PPTX 9 pages Free download Telegram