kimyoviy elementlar davriy sistemasi

DOCX 7 pages 40.2 KB Free download

7 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 40.2 KB

File type DOCX

Pages 7

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 7

kimyoviy elementlar davriy sistemasi. reja 1. kimyoviy elementlarni dastlabki klassifikatsiylash. 1. kimyoviy elementlar va ular birikmalari xossalarining o`zgarishi, elementlarni oksidlovchi-qaytaruvchilik xossasi. 1. elementlar davriy sistemasining ahamiyati. 4.1. kimyoviy elementlarni dastlabki klassifikatsiylash. xviii asr oxirida 25 ta element ma’lum bo’lib, xix asrning birinchi choragida yana 19 element kashf etildi. elementlar kashf qilinishi bilan ularning atom massalari, fizik va kimyoviy xossalari o’rganilib borildi. bu tekshirishlar natijasida ba’zi elementlarning avvaldan ma’lum bo’lgan tabiiy guruhlarga (masalan, ishqoriy metallar, ishqoriy-yer metallar, galogenlar) o’xshash element guruhlari aniqlana bordi. elementlar va ularning birikmalari haqidagi ma’lumotlar kimyogarlar oldiga barcha elementlarni toifalarga ajratish vazifasini qo’ydi. lavuaze klassifikatsiyasi. 1789 yilda a.lavuaze o’sha vaqtda ma’lum bo’lgan analiz jarayonida hech qanday parchalanishga uchramaydigan "oddiy moddalar"ni 4 ta sinfga ajratdi: 1. issiqlik, yorug’lik va xuddi kislorod, azot singari gazlar; 2. oltingugurt, fosfor kabi kislotali oksid hosil qiluvchi elementlar; 3. metallar ( cu, sn, pb va hokazo); 4. tuz hosil qiluvchi "oddiy yer” moddalari. …

2 / 7

’lum bo’lgan elementlardan faqat yettita triada tuzish mumkin bo’ldi. masalan; triada nisbiy atom massa 1. li - na - k 7 23 39 2. s - se - te 32 79 128 3. cl - br - j 35,5 80 127 4. ca - sr - ba 40 88 137 elementlarni spiralsimon joylashtirish. 1863 yilda shankurtua elementlarni atom massasi va kimyoviy xususiyati orasidagi bog’lanish asosida spiralsimon joylashtirishni taklif etdi. u nisbiy atom massasi eng kichik bo’lgan vodorod elementini spiral boshlanishi (konus uchi)ga joylashtirdi va qolgan elementlarni atom massalari ortib borish tartibida spiralga joylashtirib chiqdi. spiral markazidan elementlar tomonga o’tkazilgan har bir chiziq bo’ylab o’xshash elementlar joylashganligini kuzatish mumkin. davriy jadvalning spiral formasi: shankurtua tomonidan tuzilgan elementlar kalassifikatsiyasining spiralsimon tuzilishi katta qiziqish uyg`otmadi. oktav qonuni. 1864 yilda ingliz analitik kimyogari djon nyulends (1837-1898) elementlar atom massalari ortib borish tartibida joylashtirish orqali ular kimyoviy xossalarining har 7-elementdan keyin davriy ravishda takrorlanishini kuzatdi. …

3 / 7

9 yilda d.i.mendeleyev o’sha zamonda ma’lum bo’lgan barcha elementlarni ularning atom massalari ortib borishi tartibida bir qatorga joylashtirdi va elementlarning xossalari ma’lum oraliqlarda davriy takrorlanishini aniqladi. mendeleyev kashf etgan bu qonun davriy qonun deb yuritildi, uni mendeleyev quyidagicha tarifladi: «oddiy jismlarning xossalari, shuningdek, elementlar birikmalarining shakl va xossalari elementlarning atom massalariga davriy ravishda bog’liq bo’ladi». d.i.mendeleyev davriy qonunni kashf etishda elementlarning atom massa qiymatlari hamda ularning fizik va kimyoviy xossalariga e’tibor berdi. 1869 yilda d.i.mendeleyev davriy sistemaning 1-variantini tuzdi. bu sistemada 63 ta element bo’lib, ular 19 ta elementdan iborat gorizontal qator va 6 ta elementdan iborat vertikal qatorga joylanadi. bu variantda o’xshash elementlar gorizontal qatorga joylangan, 4 ta element uchun bo’sh joy qoldirilgan. d.i.mendeleyev ularning mavjudligini atom massa va xossalarini oldindan aytib bergan. bu variant uzun davrli variant deyiladi. 1871-yilda davriy sistemaning 2-varianti (qisqa davrli varianti) e’lon qilindi. u 1-variantning 90ga burilgan ko’zgudagi aksi edi. unda 8 ta vertikal …

4 / 7

in: li be b c n o f ne na mg al si p s cl ar bunda vertikal ustunlarga xossalari jihatidan bir-biriga o’xshash bir xil valentlikka ega bo’lgan elementlar joylashadi, masalan litiy va natriy, berilliy va magniy va hk. birinchi davrdan boshqa hamma davrlar ishqoriy metall bilan boshlanib, inert gaz bilan tugaydi. katta davrlarda elementlarning soni ko’p bo’lganligi uchun bir elementdan ikkinchi elementga o’tganda elementlarning xossalari kichik davrdagilarga nisbatan birmuncha sust o’zgaradi. katta davrlar juft va toq qatorlarga ega. har qaysi katta davrda elementlarning xossalari ishqoriy metalldan inert gazga o’tgan sayin ma’lum qonuniyat bilan o’zgarib boradi. bundan tashqari, elementlarning xossalari har bir juft qator ichida va har bir toq qator ichida ham ma’lum ravishda o’zgaradi. sakkizinchi qatorda lantan (57- element) dan keyin o’z xossalari bilan bir-biriga va lantanga o’xshash 14 ta element joylashgan. bu elementlar lantanoidlar nomi bilan yuritiladi va jadvalda alohida bir qatorga joylashtirilgan. o’ninchi qatorda aktiniy (89- …

5 / 7

digan ya’ni, bir necha elementdan keyin qaytariladigan kimyoviy xossalari quyidagilardan iborat: 1) elementning valentligi, 2) elementning yuqori oksid hamda gidroksidlarining shakllari, 3) ularning asos yoki kislota tabiati, 4) elementlar oksidlarining gidratlanishga intilishi va boshqalar. bundan tashqari elementlarning quyidagi fizik xossalarida davriylik uchraydi: 1) atom hajmlari, 2) atom va ionlarning radiuslari, 3) optik spektrlari, 4) ionlanish potensiallari, 5) suyuqlanish va qaynash temperaturalari va boshqalar. elementlarning yadro zaryadlari, atom massalari, atom issiqlik sig’imlari davriy ravishda o’zgarmaydi. bir-biriga o’xshash elementlar atomining sirtqi va sirtqidan oldingi qavatlarida elektronlarning joylashishi ham biri-birinikiga o’xshash bo’ladi. elementlar xossalarining davriy o’zgarishiga sabab atomda elektronlarning ketma-ket joylashishi va har qaysi qavatda ma’lum sondagi elektronlarning mavjudligidir. elektronga moyillik, atomlarning o’lchamlari, ionlanish energiyasi, elektronga moyilligi, elektromanfiyligi, oksidlanish darajasi kabi xossalari atomning elektron konfiguratsiyasiga bog’liq. element tartib raqamining ortishi bilan bu xossalarning o’zgarishida davriylik kuzatiladi. atomlarning eng muhim davriy xossalari bilan tanishaylik. elektronlarning harakati to’lqinsimon harakterda bo’lganligi sababli atomlarning qat’iy belgilangan chegarasi …

Want to read more?

Download all 7 pages for free via Telegram.

Download full file

About "kimyoviy elementlar davriy sistemasi"

kimyoviy elementlar davriy sistemasi. reja 1. kimyoviy elementlarni dastlabki klassifikatsiylash. 1. kimyoviy elementlar va ular birikmalari xossalarining o`zgarishi, elementlarni oksidlovchi-qaytaruvchilik xossasi. 1. elementlar davriy sistemasining ahamiyati. 4.1. kimyoviy elementlarni dastlabki klassifikatsiylash. xviii asr oxirida 25 ta element ma’lum bo’lib, xix asrning birinchi choragida yana 19 element kashf etildi. elementlar kashf qilinishi bilan ularning atom massalari, fizik va kimyoviy xossalari o’rganilib borildi. bu tekshirishlar natijasida ba’zi elementlarning avvaldan ma’lum bo’lgan tabiiy guruhlarga (masalan, ishqoriy metallar, ishqoriy-yer metallar, galogenlar) o’xshash element guruhlari aniqlana bordi. elementlar va ularning birikmalari haqidagi ma’lumotlar kimyogarlar o...

This file contains 7 pages in DOCX format (40.2 KB). To download "kimyoviy elementlar davriy sistemasi", click the Telegram button on the left.

Tags: kimyoviy elementlar davriy sist… DOCX 7 pages Free download Telegram