yuqori molekulyar birikmalar

PPTX 10 pages 200.6 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 200.6 KB

File type PPTX

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

11-ma’ruza: tabiiy va sintetik yuqori molekulyar birikmalar 13-ma’ruza: tabiiy va sintetik yuqori molekulyar birikmalar reja: 1. yuqori molekular birikmalar haqida tushuncha 2. polimerlarning olinishi va tuzilishi 3. polikondensatlanish reaksiyalari. 4. ymb lar plastmassa sifatida yuqori molekular birikmalar (ymb) kelib chiqishi bo‘yicha 3 ga bo’linadi: 1) tabiiy; 2) sintetik va 3) sun’iy. tabiiy ymb larga o‘simlik va hayvonot dunyosida keng tarqalgan va ularning hayoti uchun muhim ahamiyatga ega bo‘lgan selluloza, kraxmal, oqsillar, nuklein kislota, lignin va tabiiy kauchuklar va boshqalar kiradi. sun’iy ymb tabiiy yuqori molekular birikmalarni kimyoviy qayta ishlash natijasida hosil qilinadi. masalan, viskoza va asetat tolalari — sellulozani qayta ishlash, rezina esa tabiiy kauchukni vulkanlash mahsulidir. sintetik ymb larga sintetik-plastik massalar, kauchuklar va sintetik tolalar kiradi. sintetik ymb tabiatda uchramaydigan kichik molekulali birikmalardan, polimerlanish va polikondensatlanish reaksiyalari asosida sintez qilib olinadi. ymb ko'pincha polimerlar (grekcha «poli» — ko'p, «meros»— qism ma’nosiga ega) ham deb ataladi. bir necha ming molekulalari …

2 / 10

g tarkibiga kirgan makromolekula molekular massasining o’rtacha qiymatiga tengdir. ymb larning fizik va mexanikaviy xossalari ko‘p jihatdan ularning molekular massasiga bog’liq. molekular massaning ortib borishi bilan quyi molekular moddalar uchun xarakterli bo’lgan diffuziya, uchuvchanlik, eritmalardagi harakatchanlik singari xossalar asta-sekin yo’qolib, makromolekulalarning o‘ziga xos (bo‘kish , yuqori qovushqoqlik, qizdirilganda haydalmasdan parchalanish kabi) xususiyatlari paydo bo’ladi. sintetik polimerlar ikki usulda polimerlanish va polikondensatlanish reaksiyalari orqali sintez qilinadi. polimerlanish reaksiyasi — quyi molekular moddalar — monomerlarning o‘zaro birikib ymb hosil qilish reaksiyasidir. polimerlanish molekulalararo birikish reaksiyasi bo’lib, bunda polimerdan boshqa qo’shimcha mahsulot hosil bo’lmaydi. polimerlanish monomer tarkibidagi qo‘shbog‘ning uzilishi yoki halqaning ochilishi hisobiga yuqori temperatura, bosim, yorug’lik, katalizator ta'sirida sodir bo‘ladi. polimerlanish reaksiyasining mexanizmi monomerning tabiatiga qarab zanjirli va bosqichli bo’ladi. bosqichli polimerlanish sekin, zanjirli esa unga nisbatan tez ketadi. zanjirli polimerlanish o’z navbatida radikal va ionli mexanizmda boradi. radikal polimerlanish faol markaz erkin radikallarning hosil bolishi bilan boshlanadi. erkin radikallar initsiator deb …

3 / 10

zanjir uchida kation yoki anion hosil bo‘ladi. ular o'zining musbat yoki manfiy zaryadlarini zanjir bo‘ylab uzatishi orqali molekulaning o‘sishiga imkoniyat yaratadi. katalitik polimerlanish zanjir uchida katalizatorning qanday ion hosil qilishiga qarab kationli va anionli bo’ladi. kationli polimerlanish kuchli kislotalar yoki lyuis kislotalari (bf3, a1c13, ticl4, sncl4) ishtirokida boradi. bunday polimerlanishni izobutilen misolida quyidagicha yozish mumkin. 1. faol markazning hosil bo’lishi: hosil bo’lgan makrokationga bf3oh anionini birikishi yoki makromolekuladan protonning (n+) ajralishi natijasida zanjir uzilishi sodir bo’ladi. sopolimerlanish. ikki yoki undan ortiq monomerlarning birgalikda polimerlanish reaksiyasi sopolimerlanish reaksiyasi deb, hosil bo’lgan polimerga esa sopolimer deb ataladi. bunday reaksiyalar natijasida o‘ziga xos yangi sifatli sopolimerlarni sintez qilish mumkin. ajoyib xossalarga ega butadiyen-stirol, butadiyen-nitril kauchuklar va sintetik tolalar olishda sopolimerlanish reaksiyalaridan foydalaniladi. polikondensatlanish reaksiyalari. ko'pchilik sintetik ymb lar polikondensatlanish reaksiyalari asosida hosil qilinadi. bu reaksiyalarda asosiy mahsulot ymb hosil bo‘lish bilan bir qatorda ikkilamchi mahsulot (suv, hc1, ammiak, spirt kabi)lar ajralib chiqadi. shuning …

4 / 10

teriallarga aytiladi. plastmassalar qizdirishga nisbatan o‘z holatini turlicha o’zgartiradi. masalan, polietilen parchasi qizdirilsa, u yumshaydi va qovushqoq-oquvchan holatga o‘tib, o‘z shaklini oson o‘zgartiradi. lekin, u sovitilganda qotadi va unga qanday shakl berilgan bo’lsa, o‘sha shaklni saqlab qoladi. moddalar qizdirilganda o’z shaklini o‘zgartirib, sovitilganda o‘sha o’zgartirilgan shaklni saqlab qolish xossasi termoplastiklik deb ataladi. plastmassalarning bunday termoplastiklik xossasi ularni qayta ishlashda katta ahamiyatga ega. termoplastiklik xossaga ega bo’lgan polimerlar termoplastik polimerlar deb, ularga polietilen, polipropilen, polistirol, poliakril efirlari va hokazolar misol bo’ladi. ba'zi plastmassalar qizdirilganda oldin suyuqlanadi, so‘ngra esa yumshaydigan va suyuqlanib ketmaydigan qattiq holatga o’tadi. polimerlarning bunday xossasi termoreaktivlik deb ataladi. yuqori temperatura va bosimda termoreaktiv polimerlarning tarmoqlangan molekulalari o‘zaro kimyoviy reaksiyaga kirishib, fazoviy tuzilishga ega bo'lgan polimer hosil bo‘ladi. bu jarayon qaytmasdir, ya’ni polimerning dastlabki holati qayta tiklanmaydi. bunday materiallar o‘zini termoplastlikligini yo‘qotadi va yanada mustahkam bo’lib qoladi. termoreaktiv polimerlarga fenolformaldcgid va mochevina-formaldegid smolalar misol bo'ladi. plastmassalar tarkibiga ko‘ra oddiy …

5 / 10

indilari, shisha tolasi, qurum va boshqa arzon mahsulotlar ishlatiladi. plastifikatorlar plastmassalarning erish temperaturasini pasaytiradigan, plastikligini oshiradigan, ulardan buyumlar tayyorlashni osonlashtiradigan moddalardir. plastifikator sifatida ko‘pgina yuqori temperaturada qaynovchi quyi molekular suyuqliklar, ya’ni murakkab efirlar, uglevodorodlarning galoidli hosilalari ishlatiladi. stabilizatoriar — plastmassalarning havodagi kislorod, yorug’lik va boshqa omillar ta’sirida parchalanish va oksidlanish reaksiyalariga chidamliligini oshiradigan, ya’ni ularning boshlang‘ich fizik-mexanik ko‘rsatkichlarini saqlab qolishga yordam beradigan birikmalardir. image1.png image2.png image3.png image4.png image5.png image6.png /docprops/thumbnail.jpeg

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "yuqori molekulyar birikmalar"

11-ma’ruza: tabiiy va sintetik yuqori molekulyar birikmalar 13-ma’ruza: tabiiy va sintetik yuqori molekulyar birikmalar reja: 1. yuqori molekular birikmalar haqida tushuncha 2. polimerlarning olinishi va tuzilishi 3. polikondensatlanish reaksiyalari. 4. ymb lar plastmassa sifatida yuqori molekular birikmalar (ymb) kelib chiqishi bo‘yicha 3 ga bo’linadi: 1) tabiiy; 2) sintetik va 3) sun’iy. tabiiy ymb larga o‘simlik va hayvonot dunyosida keng tarqalgan va ularning hayoti uchun muhim ahamiyatga ega bo‘lgan selluloza, kraxmal, oqsillar, nuklein kislota, lignin va tabiiy kauchuklar va boshqalar kiradi. sun’iy ymb tabiiy yuqori molekular birikmalarni kimyoviy qayta ishlash natijasida hosil qilinadi. masalan, viskoza va asetat tolalari — sellulozani qayta ishlash, rezina esa tabiiy kauchukni vul...

This file contains 10 pages in PPTX format (200.6 KB). To download "yuqori molekulyar birikmalar", click the Telegram button on the left.

Tags: yuqori molekulyar birikmalar PPTX 10 pages Free download Telegram