jamiyat va tarix falsafasi

DOCX 1 стр. 38,7 КБ Бесплатная загрузка

1 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 38,7 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 1

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 1

7-mavzu: jamiyat va tarix falsafasi. qadriyatlar. reja: 1. jamiyat va tarixning o'zgaruvchanligining falsafiy jihatlari. 2. tarix falsafasining tuzilishi va funktsiyalari. 3.sivilizatsiya tushunchasining tahlili va asosiy bosqichlari. “madaniyat” tushunchasi, uning mohiyati, strukturasi va funktsiyalari. tayanch iboralar: 1.jamiyat,tarix falsafasi, sivilizatsiya tushunchasi,“madaniyat” tushunchasi, qadriyat tushunchasi, moddiy va ma'naviy qadriyatlar. narzulla jo’raev (1952) fikricha, zamon o’tgan sari insoniyat tafakkuri kengayib, ijtimoiy fanlar taraqqiy topib borishi natijasida tarix falsafasi atrofidagi mulohazalar kengayadi. uning predmeti va ob’ektiga aniqlik kiritiladi. shu ilmiy haqiqatdan kelib chiqib, n.jo’raev hozirgi zamon tarix falsafasining quyidagi vazifalarini belgilaydi: - insoniyat tarixi rivojlanish qonuniyatlarini, ularning manbalari va mohiyatini o’rganish; - insoniyat tarixini, jumladan, milliy tarixni ham hozirgacha ta’sirini o’tkazib kelayotgan kommunistik mafkura asosidagi ilmiy metodologiyada mavjud bo’lgan tamoyillardan voz kechib, milliy istiqlol g’oyasi asosida o’rganish va davrlashtirish muammosini hal yetish; - sivilizatsiyalar va madaniyatlar yuzaga kelishining yaxlit tizimini ishlab chiqish, ular inqirozi sabablarini chuqur tahlil yetish; - tarixiy jarayonning umumiy shaklini tahlil yetish, …

2 / 1

a ijtimoiy taraqqiyot maqsadlarini aniqlash orqali, tarixning murabbiylik rolini oshirish; - yaxlit insoniyat taraqqiyoti omillarini va manbalarini o’rganish, shu asosda jahon tarixiy taraqqiyot istiqbollarini belgilash; - tarix fani predmeti va metodologiyasini hozirgi zamon talablari asosida qayta ishlab chiqish hamda tarixni tadqiq yetishning turli yo’nalishlarini, jumladan, siyosiy tarix, iqtisodiy tarix, din tarixi, san’at tarixi, etnogenezis va boshqa yo’nalishlar bilan mushtarak holda kompleks tadqiqotlarni olib borish orqali, inson, insoniyat va uning tarix yaxlit mohiyatini ochib berish[footnoteref:1]. ana shu vazifalarni hal yetishda tarix falsafasi va tarix fanining hamkorligi muhim ahamiyat kasb etadi. uning fikricha, bir qarashda tarix falsafasi va tarix fani bir-biridan ayri yo’nalishdek ko’rinadi. zotan, real jarayonga, real voqelikka, insoniyat tarixida qaysidir hodisaga tarixchi tarix ko’zi bilan qarasa, faylasuf faylasuf ko’zi bilan qaraydi. aslida har ikki qarashlar zamirida inson taqdiri, tafakkur tarzi va manfaatlar ustuvorligi yotadiki, bu inson fenomeni va hayot falsafasining mantig’idir. [1: n. jo’rayev tarix falsafasining nazariy asoslari. -t.: ma’naviyat, …

3 / 1

va hozirgi zamonda tarix falsafasining turli yo’nalishlari tomonidan har xil talqin qilinadi. [2: filosofskiy ensiklopedicheskiy slovar – m.: sovrimenniy literator, 1989. – 700 b. ] masalan, antik davr tarixchilari va faylasuflari (gerodot, platon, fukidid, aristotel, plutarx va b.)ning tadqiqotlari o’tgan va hozirgi zamon kishilarining qilmishlari, tabiat va insonning o’zaro aloqasi haqida ma’lumotlar yig’ishdan, ya’ni tarixiy dalillarni ularni nazariy jihatdan anglab etmasdan va yagona falsafiy-tarixiy tizimga solmasdan tavsiflash va o’rganishdan iborat bo’lgan. o’rta asrlarda (avgustin va b.) tarix falsafasining predmeti sifatida avvalo xudo va insonning o’zaro aloqasi muammosi, harakatlantiruvchi kuchi ilohiy vahiy sanalgan tarixiy jarayonning mazmunini aniqlash, tarixiy asarlarning mohiyati va vazifasini o’rganish amal qilgan. sharqda tarix falsafasining (a.beruniy, ibn xaldun, a.b.narxashiy, r.hamadoniy) predmeti sifatida jahon tarixi, umumiy tarixiy taraqqiyot qoidalari, yo’nalish va omillarini belgilovchi kishilik jamiyatining o’ziga xos davriylik nazariyasi alohida o’rin tutadi. “odamlar kabi davlat ham o’zining hayotiy davriga ega”[footnoteref:3]. beruniy tarixni o’rganish tahlil qilish va so’ng xulosalar chiqarish …

4 / 1

ayonni falsafiy jihatdan anglab yetishga harakat qilishi lozim, deb hisoblagan frantsuz ma’rifatchisi volter ishlatgan. keyinchalik tarixiy jarayonning umumiy qonuniyatlari va dialektikasini aniqlash yo’lida izlanishlar olib borish georg gegel hamda dialektik materializm asoschilari karl marks va fridrix engels uchun tarix falsafasining asosiy predmetiga aylangan. xix asr oxiri – xx asr boshida tarix falsafasining ko’pgina yangi yo’nalishlari vujudga kelgan. ularning har biri o’z tadqiqot predmetiga ega bo’lgan. masalan, tarixning aylanma harakati nazariyasi namoyandalari (nikolay danilevskiy, osvald shpengler, arnold toynbi), o’z o’tmishdoshlari kabi, o’z oldiga tarixiy jarayon qonuniyatlarini aniqlash vazifasini qo’ygan. xristian tarix falsafasining ko’p sonli yo’nalishlari: neotomizm (jak mariten, eten anri jilson va b.), neoavgustizm (moris blondel, gabriel marsel, jan lakrua), teyyardizm (per teyyar de sharden) va qisman ekzistentsializm (karl yaspers) namoyandalari tarixning mazmuni muammosini bosh muammo deb hisoblaganlar. tarixiy bilish gnoseologik nazariyasi va tanqidi namoyandalari (vilgelm diltey, benedetto kroche) esa tarixshunoslik (istoriografiya) doirasi bilangina cheklanib qolmaganlar, balki so’zning keng ma’nosidagi tarixiy …

5 / 1

arini vujudga keltiradi. ammo mazkur yondashuvlarni umumlashtirish tarix falsafasi – bu falsafaning tarixiy jarayon mazmuni, uning qonuniyatlari va asosiy yo’nalishlarini tushuntirish bilan shug’ullanuvchi, shuningdek uni bilish metodlarini asoslovchi bo’limi, degan xulosaga kelish imkonini beradi. tarix falsafasi predmetining umumiy tavsifi uning tuzilishi va funksiyalarini o’rganishga o’tish imkonini beradi. tarix falsafasining tuzilishi. tarix falsafasining tuzilishini tavsiflar ekanmiz, bu element tarix falsafasi u yoki bu yo’nalishi namoyandalarining metodologik mo’ljallari bilan uzviy bog’liq, degan xulosaga kelishimiz mumkin. tarix falsafasining asosiy tarkibiy qismlarini aytib o’tamiz va ularga qisqacha to’xtalamiz tarix falsafasi ontologiyasi – bu tarix falsafasining tarixiy borliq muammolari, chunonchi: tarixning mazmuni va yo’nalishi, ijtimoiy taraqqiyot, ijtimoiy determinizm, yagona tarixiy makonning vujudga kelishi, jahon tarixining yagonaligi asoslarini, insonning koinotdagi o’rnini aniqlash, tarixiy vaqt masalasi va hokazolarni o’rganish bilan shug’ullanuvchi tarkibiy qismi. mazkur bo’limda jamiyatning rivojlanish mantig’ini, uning turli tomonlari o’rtasidagi aloqalar va o’zaro bog’lanishlarni o’rganish ham muhim o’rin egallaydi. tarix falsafasi gnoseologiyasi asosiy e’tiborni tarixiy …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 1 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "jamiyat va tarix falsafasi"

7-mavzu: jamiyat va tarix falsafasi. qadriyatlar. reja: 1. jamiyat va tarixning o'zgaruvchanligining falsafiy jihatlari. 2. tarix falsafasining tuzilishi va funktsiyalari. 3.sivilizatsiya tushunchasining tahlili va asosiy bosqichlari. “madaniyat” tushunchasi, uning mohiyati, strukturasi va funktsiyalari. tayanch iboralar: 1.jamiyat,tarix falsafasi, sivilizatsiya tushunchasi,“madaniyat” tushunchasi, qadriyat tushunchasi, moddiy va ma'naviy qadriyatlar. narzulla jo’raev (1952) fikricha, zamon o’tgan sari insoniyat tafakkuri kengayib, ijtimoiy fanlar taraqqiy topib borishi natijasida tarix falsafasi atrofidagi mulohazalar kengayadi. uning predmeti va ob’ektiga aniqlik kiritiladi. shu ilmiy haqiqatdan kelib chiqib, n.jo’raev hozirgi zamon tarix falsafasining quyidagi vazifalarini belgilaydi: -...

Этот файл содержит 1 стр. в формате DOCX (38,7 КБ). Чтобы скачать "jamiyat va tarix falsafasi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: jamiyat va tarix falsafasi DOCX 1 стр. Бесплатная загрузка Telegram