jamiyat va tarix falsafasi

DOCX 9 pages 49.3 KB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 49.3 KB

File type DOCX

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

jamiyat va tarix falsafasi 1. jamiyat tushunchasi. 2. jamiyatni diniy, naturalistik va falsafiy tushunish. 3. jamiyat taraqqiyoti to‘g‘risidagi nazariyalar. insoniyat azaldan jamoa bo‘lib yashaydi. quyosh tizimidagi yer sayyorasi uning makoni, umumiy vatani. shu ma’noda jamiyat odamzod umri, joyi bilan bog‘liq barcha o‘zgarish va jarayonlarni ifoda etadi. ayrim odam jamiyat a’zosi, deb ataladi. jamiyat – tabiatning bir qismi, ijtimoiy borliq, odamlar uyushmasining maxsus shakli, kishilar o‘rtasida amal qiladigan juda ko‘plab munosabatlar yig‘indisi. u muttasil ravishda rivojlanuvchi, takomillashib boruvchi murakkab tizim. milliy mustaqillik sharofatidan prezident islom karimovning qator asarlarida jamiyat mohiyatini yangicha idrok etishning uslubiy asoslari yaratildi. «jamiyat» tushunchasi arabcha so‘zdan olingan, o‘zbek tilida: «umumiylik», «birlik», «majmua», «jamlangan» degan lug‘aviy ma’nolarga ega. bu tushuncha tor ma’noda ma’lum kishilarning biror maqsad yoki faoliyat asosida uyushgan birligi yoki insoniyat hayoti va taraqqiyotining muayyan aniq bosqichini ifodalaydi. masalan: «o‘zbekiston xotin-qizlar jamiyati», «feodalizm jamiyati»... keng ma’noda (falsafiy jihatdan): insonlarning ijtimoiy faoliyat jarayonida o‘zaro ijtimoiy munosabatlar orqali …

2 / 9

blardan topamiz. «avesto»da, qadimgi hindiston, xitoy va yunonistond manbalarida jamiyat, uning mohiyati, mazmuni, rivojlanishi, jamiyat hodisalari, jamiyatni boshqarish, adolatli jamiyatni qurish haqida qimmatli qarashlar bayon qilingan. xususan, aflotun va arastu mukammal, mo‘tadil jamiyatni barpo qilish g‘oyalarini ilgari surishgan. o‘rta asrlarda forobiy, beruniy, ibn sino va boshqalar mazkur g‘oyalarni yanada rivojlantirdilar. abu nasr forobiyning “fozil” shahar ahli qarashlari haqida kitob”, “siyosat al-madaniya” (“shaharlar ustidan siyosat yurgazish”) va boshqa asarlarida olijanob jamiyat, adolatli tuzum, odil hukmdorlar haqidagi fikr-mulohazalari bayon qilingan[footnoteref:1]. alloma “fozil odamlar shahri” asarida “odamlarga nisbatan ularni birlashtiruvchi asos insoniylikdir, shuning uchun ham, odamlar insoniyat turkumiga birlashganliklari tufayli o‘zaro tinchlikda yashamoqlari lozim”[footnoteref:2], – deydi. [1: форобий абу наср. фазилат, бахт-саодат ва камолот ҳақида /муқаддима, таржима ва изоҳлар муаллифи: м. қодиров; масъул муҳаррир: а. жалолов. – т.: ёзувчи, 2002. – б. 5.] [2: форобий абу наср. фозил одамлар шаҳри. – т.: абдулла қодирий номидаги халқ мерос нашриёти, 1993. – б. 186.] abu …

3 / 9

madilar. bu naturalistik qarash edi. jamiyat taraqqiyoti to‘g‘risidagi falsafiy nazariyalarning biri f.v.gegel ta’limotiga ko‘ra, «mutlaq g‘oya» o‘z-o‘zidan rivojlanib, u avval tabiatga aylanadi, so‘ng, tabiat qiyofasida rivojlanib borib, jamiyat paydo bo‘ladi. «mutlaq ruh» jamiyatni harakatga keltiruvchi va boshqaruvchi kuchdir. l.feyerbax esa jamiyat mohiyati va taraqqiyotini din bilan bog‘lab izohladi. uning qarashicha, jamiyatni rivojlantirish uchun dinni takomillashtirish lozim. xx asrning boshlarida k.marks, f.engels, v.leninning jamiyatning sotsialistik ta’limoti hayotda yetmish yildan ortiq mavjud bo‘ldi. «revolyusion ta’limot» nomini olgan bu nazariya, mohiyat e’tibori bilan jamiyatni tabiiy tarixiy taraqqiyot yo‘lidan chiqardi, jamiyatni inqilobiy asosda tubdan o‘zgartirishga asoslandi, insoniyat boshiga juda katta fojealarni soldi. mazkur ta’limot hayotda o‘zini mutlaqo oqlamadi va ichidan yemirildi. uning o‘rnida mustaqil davlatlar paydo bo‘lib, bu nazariya ijtimoiy qarashlar tizimidan uloqtirib tashlandi. mustaqillik talablariga mos yangicha falsafiy qarashlarni ishlab chiqish ehtiyoji yuzaga chiqdi. k. marks tomonidan ilgari surilgan “formatsion yondashuv” yevropa tarixi yoki o‘rta yer dengizi atrofidagi mamlakatlar tarixini umumlashtirish asosida vujudga …

4 / 9

qlab qolgan holda, boshqa xalqlar tajribalaridan ijodiy foydalanish orqali ijtimoiy taraqqiyotning o‘ziga xos modelini yaratadi. kishilarda fikrlash tarzining vujudga kelishi ham bevosita tabiiy-iqlim sharoitidan kelib chiqadi. ana shu tafakkur jarayonidagi o‘ziga xoslik vujudga keladigan ijtimoiy-siyosiy munosabatlarning asosiga qo‘yiladi. xorazmda bundan 3000 yil ilgari vujudga kelgan o‘rta osiyodagi ilk sivilizatsiyaning o‘ziga xosligini ta’minlovchi asosiy omil sun’iy sug‘orish inshoatlarini qurish zaruratidir. bu yerda ezuvchi quldorlar va eziluvchi qullar sinfi, quldorlik tipidagi davlat bo‘lmagan. 1937 yilda sssr fa muhbir a’zosi s.p. tolstov tomonidan asos solingan xorazm arxeologiya-etnografiya ekspeditsiyasining konsepsiyasida ham “o‘rta osiyo xalqlari mustaqil sivilizatsiya yaratishga qodir bo‘lmagan, boshqa xalqlar yordamidagina madaniy qatlam yarata oladigan xalq” degan hukmron mafkura talabidan kelib chiqilgan. ular hatto yunon tarixchilariga arioshayona nomi bilan ma’lum bo‘lgan mamlakat to‘g‘risida bor haqiqatni aytishga jur’at qila olmaganlar. akademik i.karimov bu haqida: “g‘arb adiblari avestoni eslashganini bilmayman... xalqimiz, mamlakatimiz haqida aytilayotgan mulohazalarning aksariyat qismi sohta, g‘ayri ilmiydir”, degan edilar. jamiyat hayotiga barqarorlik …

5 / 9

rni hal etish vazifasi paydo bo‘ladi. jamiyat a’zolarining ma’naviy salohiyati, milliy psixologiyasi, tabiiy ravishda mavjud siyosiy tuzum kishilarni boshqarishning o‘ziga xos usullarini hayotga tadbiq etadi. insoniyat hayoti tarixida jamiyat barqarorligini ta’minlashning monarxiyaga asoslangan, aristokratik, totalitar va demokratik usullari tajribadan o‘tgan. beqarorlik ichki va tashqi jarayon, tahdidlar natijasida vujudga keladi. beqarorlik bir ijtimoiy-siyosiy tuzumdan boshqa bir ijtimoiy-siyosiy tuzumga o‘tish davrida keskinlashishi mumkin. jamiyat barqarorligining izdan chiqishi kishilar psixologiyasidagi salbiy o‘zgarishlar, qonunlarning ishlamasligi, ijtimoiy burchning ado etilmasligi, ijtimoiy ideallarning yo‘qolishi, g‘oya va mafkuraga loqaydlikning kuchayishi, turli jinoiy guruhlarning paydo bo‘lishi, ijtimoiy adolat mezonlarining buzilishi, davlat idoralarining aholini boshqarish qobiliyati kuchsizlanishi, turli ziddiyatlarning keskinlashuvida ko‘rinadi. jahon tajribasi har bir mamlakat va xalqning o‘z taraqqiyot yo‘lini tanlash huquqiga ega bo‘lishi umumxavfsizlik va ijtimoiy barqarorlikni ta’minlash garovi ekanini tasdiqladi. o‘zbekiston milliy mustaqillikka erishgach, o‘z milliy davlatchilik asoslarini mustahkamlash, o‘ziga xos va mos taraqqiyot yo‘lini tanlash, rivojlanishning o‘zbek modelini yaratish imkoniga ega bo‘ldi. o‘zbekiston respublikasi birinchi …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "jamiyat va tarix falsafasi"

jamiyat va tarix falsafasi 1. jamiyat tushunchasi. 2. jamiyatni diniy, naturalistik va falsafiy tushunish. 3. jamiyat taraqqiyoti to‘g‘risidagi nazariyalar. insoniyat azaldan jamoa bo‘lib yashaydi. quyosh tizimidagi yer sayyorasi uning makoni, umumiy vatani. shu ma’noda jamiyat odamzod umri, joyi bilan bog‘liq barcha o‘zgarish va jarayonlarni ifoda etadi. ayrim odam jamiyat a’zosi, deb ataladi. jamiyat – tabiatning bir qismi, ijtimoiy borliq, odamlar uyushmasining maxsus shakli, kishilar o‘rtasida amal qiladigan juda ko‘plab munosabatlar yig‘indisi. u muttasil ravishda rivojlanuvchi, takomillashib boruvchi murakkab tizim. milliy mustaqillik sharofatidan prezident islom karimovning qator asarlarida jamiyat mohiyatini yangicha idrok etishning uslubiy asoslari yaratildi. «jamiyat» tushunchasi...

This file contains 9 pages in DOCX format (49.3 KB). To download "jamiyat va tarix falsafasi", click the Telegram button on the left.

Tags: jamiyat va tarix falsafasi DOCX 9 pages Free download Telegram