ikkipallalilar (bivalvia), boshoyoqli mollyuskalar (cephalopoda) va kurakoyoqlilar (scaphopoda)sinflari hamda mollyuskalarning filogeniyasi

DOCX 21 pages 1.1 MB Free download

21 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.1 MB

File type DOCX

Pages 21

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 21

ikkipallalilar (bivalvia), boshoyoqli mollyuskalar (cephalopoda) va kurakoyoqlilar (scaphopoda)sinflari hamda mollyuskalarning filogeniyasi asosiy savollar: 1. ikkipallalilar sinfi vakillarining tuzilishi, ko‘payishi, rivojlanishi, klassifikatsiyasi, tarqalishi va ahamiyati. 2. boshoyoqli mollyuskalar sinfi vakillarining tuzilishi, ko‘payishi, rivojlanishi, klassifikatsiyasi, tarqalishi va ahamiyati. 3. kurakoyoqlilar sinfi vakillarining o‘ziga xos tuzilishi va ko‘payishi. 4. mollyuskalarning filogeniyasi. birinchi savol bayoni: ikkipallalilar (bivalvia) sinfi vakillari dengiz, okeanlar va chuchuk suvlarda yashaydi. ularning chig‘anog‘i ikkita palladan iborat. jabralari plastinkasimon. boshi rivojlanmagan. gavdasi tana va oyoq bo‘limlaridan iborat. sezgi organlari yaxshi rivojlanmagan. passiv oziqlanadi. bu sinfga 20 mingtagacha tur kiradi, tipik vakili baqachanoq (tishsiz) hisoblanadi. tanasi cho‘ziq, ikki yondan siqilgan, bilaterial simmetriyali. ikkipallalilar sinfi vakillarining tanasi gavda va oyoq bo‘limiga ajraladi, boshi reduksiyaga uchragan. ponasimon oyog'i qorin tomondan chiqib turadi. oyog'ini suv tubiga tirab, gavdasini asta-sekin tortib olishi orqali juda sekin harakatlanadi (102-rasm). harakatlanmasdan biror substratga yopishib yashaydigan vakillarining oyog'i rudimentar holda bo‘ladi (midiyalar) yoki butunlay yo‘qolib ketadi (ustritsalar). ko‘pchilik harakatsiz ikkipallalilar …

2 / 21

nog‘i, 2-chig‘anoqni yopuvchi muskuli, 3-chig‘anoq tishchalari,4-sezgir tukchalar to‘plami, 5-bissus bezlari. ayrim tuban plastinkajabralilar (protobranchia turkumi) ning oyoqlari xuddi qorinoyoqlilarga o‘xshash yassi bo‘lib, sirpanib harakat qiladi. ikkipallali mollyuskalarning tanasi mantiya bilan qoplangan. mantiya ikkita burma shaklida tanasining ikki yonidan osilib turadi. bu burmalar bilan mollyuska tanasi o‘rtasidagi mantiya bo‘shlig'ida oyog'i va jabralari joylashgan. mantiya burmalari orqa tomondan bir-biriga qo‘shilib ketgan, oldingi va keyingi tomonining uchlari erkin bo‘ladi. ko‘pincha mantiya burmalarining cheti bir necha joydan tutashishi natijasida mantiya bo‘shlig'i teshiklari hosil bo‘ladi. ko‘pchilik hollarda mantiya burmachalarining ikki joydan tutashib, uchta mantiya teshik hosil bo‘ladi. ulardan ikkitasi ustki va ostki teshiklar torroq, uchinchi teshik ancha keng bo‘ladi. ostki teshik kirish sifoni bo‘lib, u orqali mantiya bo‘shlig'iga suv bilan birga oziq moddalar va kislorod kiradi. ustki teshik-chiqarish sifoni orqali suv va oziq qoldiqlari chiqib ketadi. qorin qismining oldida joylashgan keng teshikdan oyog'i chiqib turadi. qumda ko‘milib yashaydigan turlarining kirish va chiqarish sifoni nayga o‘xshash …

3 / 21

chig'anoqlar yopiladi. muskullar bo‘shashganida esa ligamentning elastikligi tufayli chig'anoqlar o‘z-o‘zidan ochilib ketadi. chig'anoq mantiya burmalarida joylashgan bezlar ajratib chiqaradigan sekret hisobidan yiriklashadi. qishda odatda mollyuskalarning o‘sishi to‘xtaganligi sababli chig'anoqda yillik halqalar hosil bo‘ladi. ikkipallalilarning chig'anog'i uch qavatli. eng sirtqi qavat-periostrakum organik modda konxiolindan, uning ostidagi o‘rta qavat esa ohak moddadan, eng ichki qavati sadafdan iborat. sadaf ko‘p qavatli juda yupqa ohak yaproqchalar hamda ularning orasida joylashgan konxiolindan hosil bo‘ladi. sadaf qavatni, shuningdek, chig'anoqning o‘zini hamda marvariddorlarda hosil bo‘ladigan marvaridni ham mantiya epiteliysi ishlab chiqaradi. chig'anoq bilan mantiya epiteliysi orasiga biror yot narsa, masalan, qum zarrachalari yoki o‘lik hujayralar tushib qolganida yot narsalar atrofiga mantiya sadaf ishlab chiqara boshlaydi. sadaf tobora yiriklasha borib, marvaridga aylanadi. oziq zarrachalari ikki juft paypaslagichlari yordamida og‘iz teshigiga haydaladi. og‘izdan keyin halqum, qizilo‘ngach, so‘ngra oshqozon va undan keyin o‘rta ichak boshlanadi. o‘rta ichak yurak oldi xaltasi ichidan o‘tib, chiqarish teshigi orqali chiqish sifoniga ochiladi (103-rasm). ikkipallalilarning …

4 / 21

ft tasmasimon buyraklardan iborat. buyraklarning tuzilishi halqali chuvalchanglarning meta-nefridiylariga o‘xshash. buyraklarning kipriklar bilan qoplangan voronkasimon uchki qismi yurak oldi bo‘lmasiga ikkinchi uchi mantiya bo‘shlig‘iga ochiladi. 103-rasm. baqachanoqning ichki tuzilishi: 1-chig‘anoq cheti, 2-mantiya cheti, 3-pedal nerv gangliysi, 4-og‘zi, 5-oldingi tutashtirgich muskuli, 6-serebral nerv gangliysi, 7-oshqozoni (yorib ko‘rsatilgan), 8-jigari, 9-ichagi (qisman yorilgan), 10-yurak oldi bo‘shlig‘i, 11-yurak qorinchasidan o‘tgan orqa ichagi, 12-yurak oldi bo‘lmasi, 13-yurak qorinchasi, 14-buyragi, 15-orqa tutashtirgich muskuli, 16-anal teshigi, 17-kloaka sifoni, 18-jabra sifoni, 19-visseral nerv gangliysi, 20-jabrasi, 21-jinsiy bezi. jabralar odatda ikkita ktenidiylardan iborat bo‘lib, mantiya bo‘shlig'ida oyog'ining ikki yonida joylashgan. sodda tuzilgan vakillarining ktenidiylari ikki tomonlama yelpig'ichli bo‘lib, umumiy o‘qdan va ikki qator joylashgan yaproqchalardan iborat. ipsimon jabralilarning yaproqchalari juda uzun ipchalar shaklida bo‘ladi. plastinkajabralilarning faqat 3 juft nerv gangliylari bor. ulardan serebroplevral gangliylar qizilo‘ngach ustida, pedal gangliylar oyog'ida, uchinchisi visseropariyetal gangliylar esa tanasining keyingi qismida chig'anoq muskuli ostida joylashgan. gangliylar komissuralar orqali bir-biri bilan bog'langan. nerv tugunlari ichki …

5 / 21

a (cardium) mantiyasi chetlarida yoki sifonlari yaqinida ikkilamchi ko‘zchalar paydo bo‘lgan. taroqchada bunday ko‘zchalar soni bir necha yuztaga yetadi. og'iz oldidagi parrakchalar va mantiyasi chetida yoki sifonlar yaqinida joylashgan paypaslagichsimon o‘simtalari tuyg'u vazifasini o‘taydi. juda ko‘pchilik vakillari ayrim jinsli, lekin jinsiy dimorfizm ko‘zga tashlanmaydi. bir juft jinsiy organlari tanasining oldingi qismida joylashgan. tuxum va urug' yo‘llari oyog'i asosida tashqariga ochiladi. birmuncha sodda tuzilgan vakillarida tuxum va urug' yo‘li bo‘lmaganligi tufayli jinsiy bezlari buyrakka ochiladi. tuxumi ko‘pincha tashqi muhitda urug'lanadi. lichinkasi troxofora deyiladi. chig'anog'i dastlab plastinka shaklida troxofora lichinkasi orqa tomonida shakllanadi, keyinroq o‘rta chizig'idan bukilib, bu joyda ligament hosil qiladi. troxofora bir qancha o‘zgarishlardan so‘ng hamma dengiz mollyuskalari uchun xos bo‘lgan yelkanli lichinka veligerga aylanadi. veliger ikkipallali chig'anog'i orasidan yelkanini chiqarib suzib yuradi. veligerning tuzilishi voyaga yetgan mollyuskaga juda o‘xshab ketadi. uning boshlang'ich oyog'i, mantiyasi, nerv gangliylari, oshqozoni, jigari va boshqa organlari rivojlangan; lekin ayirish sistemasi protonefridiy shaklida bo‘ladi. vaqt …

Want to read more?

Download all 21 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ikkipallalilar (bivalvia), boshoyoqli mollyuskalar (cephalopoda) va kurakoyoqlilar (scaphopoda)sinflari hamda mollyuskalarning filogeniyasi"

ikkipallalilar (bivalvia), boshoyoqli mollyuskalar (cephalopoda) va kurakoyoqlilar (scaphopoda)sinflari hamda mollyuskalarning filogeniyasi asosiy savollar: 1. ikkipallalilar sinfi vakillarining tuzilishi, ko‘payishi, rivojlanishi, klassifikatsiyasi, tarqalishi va ahamiyati. 2. boshoyoqli mollyuskalar sinfi vakillarining tuzilishi, ko‘payishi, rivojlanishi, klassifikatsiyasi, tarqalishi va ahamiyati. 3. kurakoyoqlilar sinfi vakillarining o‘ziga xos tuzilishi va ko‘payishi. 4. mollyuskalarning filogeniyasi. birinchi savol bayoni: ikkipallalilar (bivalvia) sinfi vakillari dengiz, okeanlar va chuchuk suvlarda yashaydi. ularning chig‘anog‘i ikkita palladan iborat. jabralari plastinkasimon. boshi rivojlanmagan. gavdasi tana va oyoq bo‘limlaridan iborat. sezgi organlari yaxshi rivojlanmagan. pas...

This file contains 21 pages in DOCX format (1.1 MB). To download "ikkipallalilar (bivalvia), boshoyoqli mollyuskalar (cephalopoda) va kurakoyoqlilar (scaphopoda)sinflari hamda mollyuskalarning filogeniyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: ikkipallalilar (bivalvia), bosh… DOCX 21 pages Free download Telegram