metall va metallmas materiallar

DOCX 7 pages 235.6 KB Free download

7 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 235.6 KB

File type DOCX

Pages 7

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 7

2-ma`ruza mavzu: materiallarning kristall tuzilishi. reja 1. metall va metallmas materiallar to’g`risida ma`lumotlar. 2. metallar, ularning turlari. qora va rangli metallar 3. metallarni ichki tuzilishi va xossalari. tayanch iboralar: metallar, qotishmalar,texnik metallar,metallografiya,amorf va kristall moddalar,kristalografiya,anizotropiya,kristallanish,kristall donalar yoki granulalar,kristall panjara,xajmi markazlashgan kub panjara,yoqlar markazlashgan kub panjara,geksagonal panjara,allatropik o’zgarishlar. ma`lumki, kimyoviy elementlarning soni 114 ta bo’lib, ularning yarmidan ko’prog’i metallarni tashkil etadi, qolganlari metallmaslardir. umuman metallarga quyidagicha ta`rif bersa bo’ladi: temperatura pasaygan sari elektr o’tkazuvchanligi ortadigan, issiqlikni yaxshi o’tkazadigan, bolg’alannuvchan va o’ziga xos yaltiroqlikga ega bo’lgan elomentlar metallar deb ataladi. shuni aytib o’tish kerakki, metallar bilan metallmaslar keskin chegara qo’yib bo’lmaydi, chunki ba`zi metallarda masalan, kumushda, gaz xolatda metallik xossalari bo’lmaydi. ba`zi metallarda, masalan fosforda yuqori bosim ostida metallik xossalari paydo bo’ladi. demak metallarni metallar va metallmaslar deb ikkiga ajratish shartlidir. ko’pchilik metallar atomlarning sirtqi valenti elektronlar soni bitta yoki ikkita bo’lib ular yadroga zaifroq tortilib turadi. kichik potensiallar ayirmasi xosil qilinadi …

2 / 7

shqalar kiradi. b) engil metallar guruxi. bu guruxga magniy, alyuminiyiy, titan, nitriy, berilliy, bariy, kalstiy, qaliy kiradi. v) asl qimmatbaxo metallar guruxga oltin, kumush, platina, osmiy, ruteniy, paladiy kiradi. g) nodir metallar guruxi. bu suyuqlanishi qiyin bo’lgan metallardan ya`ni volfram, tantal, niobiy va tarqoq metallar (talliy, galliy, germaniy, indiy, reniy, rubidiy, sezey va boshqalar) siyrak yer metallar (lantan va lantanoidlar) radioaktiv metallar (poloniy, radiy, aktinits, uran va boshqa transuran metallar) kiradi. metallarning ichki tuzilishi. barcha qattiq jismlar ichki cho’zilishiga ko’ra ikki guruxga bo’linadi: atomlari tartibsiz joylashgan jismlar guruxi bilan atomlari tartibli joylashgan jismlar guruxiga bo’linadi. atomlari tartibsiz joylashgan jismlar amorf jismlar deb ataladi. atomlari, tartibli joylashgan jismlar esa kristall jismlar deyiladi. amorf jismlarning xossalari ularda atomlarni tartibsiz joylashganligidan kelib chiqadi, masalan, amorf jismlar qizdirilsa biror temperaturada suyuqlana boshlab boshqa og’ir temperaturada batamom suqlanib bo’ladi yoki aksincha. amorf jismlarning fizikaviy va kimyoviy xossalari xar xil yo’nalishda bir xil bo’ladi. xossalarning xar …

3 / 7

atijasida xosil bo’lgan geometrik jixatdan muntazam shakldagi jism monokristall deyiladi, xar xil tarzda joylashgan monokristallar majmui polokristallar deyiladi. polokristallar xossalari xar xil yo’nalishda bir xil bo’ladi. polokristallar jismlarning xossalari xar xil yo’nalishda bir xil bo’lishi xodisasi kvazizotropiya deb ataladi. qattiq xolatda metallarning atomlari fazoda muayyan tartibda joylashadi. natijada kristall panjara xosil bo’ladi. kristall panjaraning eng kichik qismi elementar kattakcha deyiladi. elementlar katakchadagi ikki atomi markazlari oralig’i panjaraning davri parametri deb ataladi va angestrushda (a) o’lchanadi. metall deb tavsifli xususiyatga, yaltiroq va plastik bo‘lgan, elektr va issiqlik o‘tkazuvchanligi yuqori, shaffof bo‘lmagan jismga aytiladi. ( texnikada metallarni ikki guruhga bo‘lish mumkin: 1) oddiy yoki sodda metallar (nisbatan boshqa kimyoviy elementlardan toza bo‘lgan); 2) murakkab metallar yoki qotishmalar (metall asosida bir necha elementlarning birikmasi). ) ( mendeleyev d.i. davriy sistemasiga ko‘ra hozirda 110 kimyoviy element bo‘lib, shulardan 3 / 4 qismi metalardir. qolgan qismi metallmaslardir. metallarni shunday ko‘p bo‘lishiga qaramasdan sanoatda juda oz …

4 / 7

li metallardan tashqari sanoatda xrom-cr, nikel-ni, marganes-mn, molibden-mo, kobalt-co ham ishlatiladi. bu metallar, asosan, asosiy metallarning xususiyatlarini yaxshilash uchun, ularga mal’um xususiyatlar berish uchun qo‘shimcha materiallar hisoblanadi. misol uchun v, w, ti va so lar qirqish asboblari tayyorlashda qo‘llaniladi. ) ( texnik metallar rangli metallar qimmat bo‘lgani uchun sanoatda iloji boricha ularning o‘rnini bosa oladigan qora metallardan ishlatishga harakat qilinadi. yuqorida ko‘rsatilgan rangli metallardan tashqari sanoatda xrom-cr, nikel-ni, marganes-mn, molibden-mo, kobalt-co ham ishlatiladi. bu metallar, asosan, asosiy metallarning xususiyatlarini yaxshilash uchun, ularga mal’um xususiyatlar berish uchun qo‘shimcha materiallar hisoblanadi. misol uchun v, w, ti va so lar qirqish asboblari tayyorlashda qo‘llaniladi. ) ( sanoatda va texnikada ko‘p va keng tarqalgan metall qotishmalari bo‘lib, ularning xususiyatlari metall xususiyatlaridan ancha yuqori bo‘ladi. pishiq, talabga javob beradigan, har xil xususiyatli qotishmalar olinadi. oddiy metallardan keng ishlatiladigani mis va alyuminiy bo‘lib, ular elektr simlari va boshqa detallar tayyorlash uchun ishlatiladi. ) metallarning ichki tuzulishini …

5 / 7

m). ba’zi moddalar sharoitga qarab, ba‘zan amorf, ba’zan esa kristall holatda bo‘lishi mumkin (kauchuk, yelim va h.k.). ( kristall moddalar muayyan suyuqlanish va qotish haroratlariga, ularning atomlari muayyan geometrik shakllarga egadirlar, ularning xossalari turli yo‘nalishlarda turlicha bo‘ladi, bu xususiyat anizotropiya deb ataladi. kristall moddalarning mexanik puxtaligi, issiqligi va elektr o‘tkazuvchanligi, suyuqlanish tezligi va harorat i, ularni atom tuzulishiga bog ‘liq va xoss a lariga ta ’ sir etadi. )kristallar haqidagi fan kristalografiya deb ataladi. 8-rasm. kristallarni tashkil etgan zarrachalar shu kristallarni hajmida batartib geometrik tarzda joylashadi, bu joylashish kristall panjara deb aytiladi(9-rasm). ( kristall panjara va uya ) 9-rasm. ( rentgen nurlari yordamida tekshirishlar shuni ko‘rsatadiki, aksari metallarning kristall panjalarining turi quyidagicha bo‘ladi ( 10 – rasm) ; 1) markazlashgan kub panjara . bunda kristall panjaraning o‘sida 9 ta atom bo‘lib, kub burchaklarini uchlarida 8 ta atom, 1 ta atom esa kubning markazida joylashgan. bunday panjara fe, na, cr va …

Want to read more?

Download all 7 pages for free via Telegram.

Download full file

About "metall va metallmas materiallar"

2-ma`ruza mavzu: materiallarning kristall tuzilishi. reja 1. metall va metallmas materiallar to’g`risida ma`lumotlar. 2. metallar, ularning turlari. qora va rangli metallar 3. metallarni ichki tuzilishi va xossalari. tayanch iboralar: metallar, qotishmalar,texnik metallar,metallografiya,amorf va kristall moddalar,kristalografiya,anizotropiya,kristallanish,kristall donalar yoki granulalar,kristall panjara,xajmi markazlashgan kub panjara,yoqlar markazlashgan kub panjara,geksagonal panjara,allatropik o’zgarishlar. ma`lumki, kimyoviy elementlarning soni 114 ta bo’lib, ularning yarmidan ko’prog’i metallarni tashkil etadi, qolganlari metallmaslardir. umuman metallarga quyidagicha ta`rif bersa bo’ladi: temperatura pasaygan sari elektr o’tkazuvchanligi ortadigan, issiqlikni yaxshi o’tkazadigan, bo...

This file contains 7 pages in DOCX format (235.6 KB). To download "metall va metallmas materiallar", click the Telegram button on the left.

Tags: metall va metallmas materiallar DOCX 7 pages Free download Telegram