kimyo fanining tarixi

DOCX 9 pages 37.5 KB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 37.5 KB

File type DOCX

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

1-mavzu: kimyoning asosiy qonunlari. asosiy tushunchalar. reja: 1. kimyo fanining tarixi. kimyoning maqsad va vazifasi. 2. massaning saqlanish qonuni. 3. tarkibning doimiylik qonuni. 4. ekvivalentlar qonuni. 5. hajmiy nisbatlar qonuni. 6. avogadro qonuni. 7. nisbiy atom va molekulyar massa. 1.1. kimyo fanining tarixi. kimyoning maqsad va vazifasi. kimyo fani ham boshqa fanlar kabi insoniyatning amaliy faoliyati natijasida paydo bo’lgan. odam yashash vositalarini qidirib topar ekan, turli hodisalarning sabablarini asta-sekin o’rganib, moddalarda bo’ladigan ba‘zi o’zgarishlardan foydalanish yo’llarini izlab topdi. tabiatga birmuncha keng va tugal falsafiy qarash qadimgi yunonistonda vujudga keldi. yangi eradan avvalgi v asrda yashab o’tgan yunon olimlari fales, anaksimen, ksenafont, geraklit butun borliqni suv, havo, tuproq va olovdan kelib chiqqan deb tasavvur qildilar. empedokl o’zidan avval o’tgan olimlarning g’oyalarini umumlashtirib, to’rtta negiz bor dedi va ularni elementlar deb atadi. qadimgi dunyoning eng mashxur olimlari - levkip va uning shogirdi demokrit ta‘limotiga ko’ra, tabiatda barcha jismlar ko’zga ko’rinmaydigan, juda mayda …

2 / 9

‘tirof qilinmadi. shundan keyin taraqqiy eta boshlagan falsafa barcha hodisalarni moddaning abstrakt sifatlariga asoslanib tushuntirishga urindi. keyingi asrlarda tabiiyot fanining rivojlanishiga ta‘sir ko’rsatgan arastu (aristotel`) ta‘limoti bu falsafaga asos bo’ldi. u butun borliqning negizi ibtidoiy materiyadir deb xisobladi. “bu materiya abadiy bo’lib, u yo`qdan bor bo’lmaydi va bordan yo`q bo’lib ham ketmaydi, uning tabiatdagi miqdori o’zgarmaydi. ibtidoiy materiyaga biz seza oladigan va juft-jufti o`zaro qarama-qarshi bo’lgan to`rtta asosiy sifat: issiqlik va sovuqlik, quruqlik va namlik xosdir. moddalarning xilma-xil bo’lishiga sabab shuki, ularda ana shu sifatlardan turli miqdorda bo’ladi”. aristotel bu sifatlarni juft-jufti bilan qo’shib, empedoklning to’rt elementini-tuproq, suv, olov va havoni keltirib chiqardi. yunon faylasuflari materiyaning ichki tuzilishini tushunish maqsadiida asosiy e‘tiborni abstrakt nazariyalarga qaratgan bo’lsa, boshqa mamlakatlarda kimyoviy o’zgarishlar haqidagi amaliy ma‘lumotlar asta-sekin to’plana bordi. misrliklarning amaliy kimyosi va yunon olimlarining falsafiy tasavvurlari asosida miloddan 300 yil avval qadimiy dunyoning madaniy markazi aleksandriyada akademiya va kutubxonalar tashkil topdi. misrni …

3 / 9

oddiy moddalardan oltin olishga emas, balki dorivor moddalar yaratishga xizmat qilishi kerak. xorazmda yashab ijod etgan abu rayxon beruniy (980-1048)ning «qimmatbaho toshlarni bilib olish bo`yicha ma‘lumotlar to’plami» degan risolasi o’sha zamondagi markaziy osiyo, yaqin sharq, xatto yevropada ham ma‘danshunoslik sohasidagi eng yirik asar xisoblangan. kimyoning rivojlanashida burilish yasagan davr uyg’onish davri bo’ldi. bu davrda hayot kimyo oldiga yangidan-yangi amaliy masalalarni qo`ydi. kasalliklarni davolashda kimyoviy preparatlardan foydalanish tajribalari kimyoda yangi bir oqim, ya‘ni tibbiyot kimyosi oqimini vujudga keltirdi. bu oqim tarafdorlari (asoschisi paratsels) kimyoning asosiy maqsadii dori moddalar tayyorlash deb xisoblar edilar. tabiatni hayotdan ajratilgan holda o’rganish xvii asrdagina yo’qola boshladi va kimyo fani aniq tajriba natijalariga asoslanib xulosalar chiqaradigan bo’ldi. kimyoda bu yangi oqimga robert boyl asos soldi. bu olim fikricha kimyoviy tajribalar o’tkazish, kuzatishlar olib borish natijasida ma‘lumotlar to’plash lozim. kimyoning maqsadi jismlarning tuzilishini o’rganishdir, jismlarning tuzilishini bilishning vositasi esa ularni elementlarga parchalashdan iborat kimyoviy analizdir. boyl ta‘limotiga ko’ra, …

4 / 9

h jarayonining moxiyatiga katta e‘tibor berdilar. yonishning ilmiy nazariyasini yaratishda rossiyalik olim m.v.lomonosovning xizmati katta bo’ldi. u og’zi kavsharlab berkitilgan retortada (shunday nomlanuvchi maxsus idish) metallarni qattiq qizdirib, kimyoning rivojlanishi uchun muxim yangiliklar kashf etdi. shu tajribalarga asoslanib, lomonosov metallar qizdirilganda ular havo bilan birikadi, degan xulosaga keldi. keyinchalik fransuz olimi a.lavuaz`e yonish, moddalarning havodagi kislorod bilan birikish reaksiyasi ekanligini isbotladi. lavuaz`e flogiston nazariyasiga zarba berib, yonish va oksidlanish jarayonlarining moxiyati haqida to’gri va aniq ilmiy nazariya yaratdi. kimyoning aniq fan sifatida rivojlanishida ingliz olimi j.daltonning atomistik tasavvurlari hal qiluvchi rol o’ynadi. binobarin, atomistik ta‘limotni rivojlantirgan rossiya olimi m.v.lomonosov bilan ingliz olimi j.daltonni xozirgi zamon kimyosining asoschilari deb atalsa xato bo’lmaydi. kimyo fanining rivojlanishida rossiya olimlaridan d.i.mendeleyev bilan a.m.butlerovning ham xizmatlari katta bo`ldi. moddalarning tuzilishini tekshirishda, tekshirish natijalariga ko’ra kerakli xossaga ega bo’lgan moddalar hosil qilishda a.m.butlerovning moddalarni tuzilish nazariyasi katta rol o’ynadi. kimyo—moddalar va ularda sodir bo’ladigan o’zgarishlar haqidagi …

5 / 9

moddalarning xossalari va ularda bo'ladigan o’zgarishlar haqidagi fandir. kimyo oldida turgan vazifalar, ayni paytda ilmiy-texnika taraqqiyoti va jamiyatimizning tinimsiz o`sib borayotgan ehtiyojini to`liq qondirish, moddalar to`g`risida to`plangan bilimlarni hamda yutuqlarni insonlarning turmush faoliyatlarini yaxshilashga tadbiq qilish bilan uzviy bog`liq. bularga eng avvalo; -kundalik amaliy faoliyatimizda keng foydalaniladigan moddalar va materiallarni nabiiy xomashyolardan olish uchun chiqindisiz va ekologik zararsiz texnologiya yaratish (metallar, qotishmalar, yoqilg`ilar, o`g`itlar va boshqalar) joriy qilish; -xossalari oldindan ma`lum bo`lgan sun`iy moddalarni yaratish (plastmassalar, dorivor preparatlar); -kimyoviy jarayonlar energiyalaridan foydalanish (minatyur va uzoq muddatli tok manbalarini yaratish). umuman olganda kimyoning eng asosiy vazifasi, insoniyat uchun kerakli materilalarni tabiiy xomashyolardan olish uchun zarur – metallar, keramika, bog`lovchi moddalar, chinni, shisha, o`g`itlar, farmatsevtik materiallar, kauchuk, plastmassa, sun`iy tola, yoqilg`ilar, kompozitsion materiallar, oziq-ovqat mahsulotlari va ko`pgina boshqa materiallar olishga qaratilgandir. o’zbekistonda kimyo fani va sanoatining rivojlanishi. toshkent davlat universiteti (hozirgi o’zbekiston milliy universiteti)ning kimyo fakultetini tashkil etilishi bilan bog’liq. hozirgi kunda …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "kimyo fanining tarixi"

1-mavzu: kimyoning asosiy qonunlari. asosiy tushunchalar. reja: 1. kimyo fanining tarixi. kimyoning maqsad va vazifasi. 2. massaning saqlanish qonuni. 3. tarkibning doimiylik qonuni. 4. ekvivalentlar qonuni. 5. hajmiy nisbatlar qonuni. 6. avogadro qonuni. 7. nisbiy atom va molekulyar massa. 1.1. kimyo fanining tarixi. kimyoning maqsad va vazifasi. kimyo fani ham boshqa fanlar kabi insoniyatning amaliy faoliyati natijasida paydo bo’lgan. odam yashash vositalarini qidirib topar ekan, turli hodisalarning sabablarini asta-sekin o’rganib, moddalarda bo’ladigan ba‘zi o’zgarishlardan foydalanish yo’llarini izlab topdi. tabiatga birmuncha keng va tugal falsafiy qarash qadimgi yunonistonda vujudga keldi. yangi eradan avvalgi v asrda yashab o’tgan yunon olimlari fales, anaksimen, ksenafont, geraklit...

This file contains 9 pages in DOCX format (37.5 KB). To download "kimyo fanining tarixi", click the Telegram button on the left.

Tags: kimyo fanining tarixi DOCX 9 pages Free download Telegram