ekonometrik modellar parametrlarini aniqlashda ekkudan foydalanish uslubiyoti

DOCX 6 pages 16.6 KB Free download

6 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 16.6 KB

File type DOCX

Pages 6

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 6

rayimqulov shuhrat, dtp instituti, iqtisodiyot (tarmoqlar va sohalar bo‘yicha) yo‘nalishi, 2-guruh talabasi ekonometrik modellar parametrlarini aniqlashda ekkudan foydalanish uslubiyoti annotatsiya mazkur tezisda ekonometrik modellar parametrlarini aniqlashda eng kichik kvadratlar usulidan (ekku) foydalanishning uslubiy asoslari va amaliy jihatlari yoritilgan. tadqiqotda ekkuning mohiyati, uning asosiy shartlari hamda iqtisodiy tahlildagi ahamiyati tahlil qilinadi. shuningdek, regressiya modelida ekku yordamida parametrlarni baholash jarayoni, hisob-kitob bosqichlari va dasturiy vositalar (eviews, stata, gretl, r) orqali natijalarni tahlil qilish yo‘llari ko‘rsatib o‘tilgan. muallif ekkuning afzalliklari bilan bir qatorda, multikollinearlik, avtokorrelyatsiya va geteroskedastiklik kabi kamchiliklarga ham e’tibor qaratadi. xulosa qismida esa ekku uslubiyoti iqtisodiy modellarni tahlil qilishda ishonchli natijalar beruvchi eng samarali usul sifatida baholanadi. kalit so‘zlar: ekonometrik model, ekku, regressiya tahlili, parametr, statistik dasturlar, baholash usuli. kirish hozirgi davrda iqtisodiy jarayonlarni chuqur tahlil qilishda ekonometrik modellar muhim ahamiyat kasb etadi. ular iqtisodiy ko‘rsatkichlar o‘rtasidagi bog‘liqlikni aniqlash va natijalarni miqdoriy baholash imkonini beradi. model parametrlarini to‘g‘ri aniqlash esa tahlilning …

2 / 6

llaniladigan, nazariy va amaliy jihatdan ishonchli baholash usuli sifatida tan olingan. ekkuning mohiyati shundan iboratki, u modelda kuzatilgan qiymatlar bilan nazariy qiymatlar o‘rtasidagi tafovutlar (xatoliklar) kvadratlari yig‘indisini minimal darajaga keltiradi. ya’ni, eng mos keluvchi chiziqli regressiya chizig‘i tanlanadi. natijada, olingan parametrlar iqtisodiy o‘zgaruvchilar o‘rtasidagi ta’sir kuchini miqdoriy jihatdan ifodalaydi. masalan, ishlab chiqarish hajmiga ta’sir etuvchi omillar – mehnat, kapital yoki texnologik ko‘rsatkichlarning ta’sirini ekku yordamida baholash mumkin. ekku samarali ishlashi uchun bir qator nazariy shartlar bajarilishi lozim: xatoliklarning o‘rtacha qiymati nolga teng bo‘lishi, ularning o‘zaro bog‘liq emasligi, dispersiyaning doimiyligi (gomoskedastiklik) hamda mustaqil o‘zgaruvchilarning chiziqli bog‘lanmaganligi. ushbu shartlar bajarilganda, ekku baholari eng yaxshi chiziqli xolis baholar (blue — best linear unbiased estimator) sifatida qaraladi. amaliy tahlilda ekkuni tatbiq etish bir necha bosqichda amalga oshiriladi: avvalo, model spetsifikatsiyasi aniqlanadi, ya’ni qaysi o‘zgaruvchilar mustaqil, qaysilari bog‘liq ekanligi belgilanadi. keyin ma’lumotlar bazasi to‘planadi va eviews, stata, gretl, r kabi dasturlar orqali hisoblashlar bajariladi. dastur …

3 / 6

iklar o‘zaro bog‘liq bo‘lsa) yoki geteroskedastiklik (xatoliklar dispersiyasi o‘zgarsa) mavjud bo‘lsa, natijalarning ishonchliligi pasayadi.bunday holatlarni bartaraf etish uchun zamonaviy modifikatsiyalar — generalizatsiyalangan eng kichik kvadratlar usuli (gekku), instrumental o‘zgaruvchilar usuli yoki panel ma’lumotlar modellarida fikslangan effektlar usuli qo‘llaniladi. shu orqali modelning aniqligi, baholarning xolisligi va prognoz natijalarining ishonchliligi oshiriladi. ekku uslubiyoti nafaqat nazariy jihatdan asosli, balki amaliy iqtisodiy tahlil uchun ham universal yondashuv hisoblanadi. u turli iqtisodiy yo‘nalishlarda — makroiqtisodiy siyosatni tahlil qilish, investitsiya loyihalarining samaradorligini baholash, talab va taklif modellarini o‘rganish jarayonlarida keng qo‘llaniladi. adabiyotlar tahlili ekonometrik modellarni qurish va ularning parametrlarini aniqlash masalasi iqtisodiy tahlil nazariyasida chuqur o‘rganilgan yo‘nalishlardan biridir. ushbu jarayonning nazariy asoslari xx asrning o‘rtalaridan boshlab shakllanib, j. tinbergen, r. frisch va l. klein kabi olimlarning ishlari bilan mustahkamlangan. aynan shu tadqiqotchilar ekonometrikaning mustaqil fan sifatida shakllanishiga zamin yaratganlar. r. frisch (1934)[footnoteref:1] o‘z asarlarida iqtisodiy modellashtirishda statistik usullarni qo‘llash orqali iqtisodiy jarayonlarni miqdoriy tahlil qilish imkoniyatlarini …

4 / 6

ohnston kabi zamonaviy ekonometrika mutaxassislari tomonidan rivojlantirildi. masalan, gujarati d. n. “basic econometrics” (2003) asarida ekkuning qo‘llanilish prinsiplari, uning cheklovlari va turli holatlardagi modifikatsiyalari batafsil yoritilgan. u, ayniqsa, geteroskedastiklik va multikollinearlik muammolarini aniqlash va ularni tuzatish usullarini amaliy misollar orqali tushuntirib beradi. maddala g. s. “introduction to econometrics” (1992) asarida esa ekku usulining statistik xususiyatlari, baholash jarayoni va dastlabki modellarni tuzishdagi metodologik yondashuvlar tahlil qilingan.shuningdek, wooldridge j. m. “introductory econometrics: a modern approach” (2019) kitobida ekku usuli zamonaviy amaliy dasturlar bilan uyg‘unlashtirilgan holda, real iqtisodiy ma’lumotlarga asoslangan tahlillar orqali ko‘rsatib berilgan. muallif amaliy modellashtirishda eviews va stata dasturlaridan foydalanish bo‘yicha ham metodik tavsiyalar beradi. o‘zbek olimlari orasida ham ekonometrik modellar va ekku uslubiyotini o‘rganishga oid ilmiy ishlanmalar uchraydi. jumladan, a. vahobov, r. qodirov, [footnoteref:2]s. abdullayev va m. eshmurodovlarning iqtisodiy tahlil, statistik modellashtirish va iqtisodiy bashoratlashga oid asarlarida ekkuning nazariy asoslari va uning iqtisodiy tahlildagi amaliy ahamiyati yoritilgan. ular milliy iqtisodiyot …

5 / 6

143.] xulosa ekonometrik modellar yordamida iqtisodiy jarayonlarni miqdoriy tahlil qilishda parametrlarni aniq va xolis baholash muhim ahamiyat kasb etadi. shu nuqtai nazardan eng kichik kvadratlar usuli (ekku) nafaqat eng sodda, balki eng samarali baholash usullaridan biri hisoblanadi. ushbu usul yordamida iqtisodiy o‘zgaruvchilar o‘rtasidagi sabab-oqibat munosabatlari aniqlanib, modelning ishonchliligi baholanadi. ekkuning afzalligi — u chiziqli regressiya modellarida aniq, matematik asoslangan va xolis natijalar beradi. ammo geteroskedastiklik, multikollinearlik va avtokorrelyatsiya holatlarida baholarning sifatini yaxshilash uchun modifikatsiyalangan usullar — gekku yoki instrumental o‘zgaruvchilar usulidan foydalanish zarur. shuningdek, zamonaviy statistik dasturlar (eviews, stata, gretl, r) yordamida ekkuni qo‘llash amaliy tahlilni yanada qulay va samarali qiladi.umuman olganda, ekku uslubiyoti iqtisodiy modellashtirishda nazariy asos va amaliy natijalar o‘rtasida bog‘lovchi muhim vosita bo‘lib, u iqtisodiy siyosat, rejalashtirish va prognozlashda ishonchli ilmiy poydevor yaratadi. foydalanilgan adabiyotlar 1) gujarati, d. n. (2003). basic econometrics. 4th edition. new york: mcgraw-hill, pp. 112–148. 2) maddala, g. s. (1992). introduction to econometrics. …

Want to read more?

Download all 6 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ekonometrik modellar parametrlarini aniqlashda ekkudan foydalanish uslubiyoti"

rayimqulov shuhrat, dtp instituti, iqtisodiyot (tarmoqlar va sohalar bo‘yicha) yo‘nalishi, 2-guruh talabasi ekonometrik modellar parametrlarini aniqlashda ekkudan foydalanish uslubiyoti annotatsiya mazkur tezisda ekonometrik modellar parametrlarini aniqlashda eng kichik kvadratlar usulidan (ekku) foydalanishning uslubiy asoslari va amaliy jihatlari yoritilgan. tadqiqotda ekkuning mohiyati, uning asosiy shartlari hamda iqtisodiy tahlildagi ahamiyati tahlil qilinadi. shuningdek, regressiya modelida ekku yordamida parametrlarni baholash jarayoni, hisob-kitob bosqichlari va dasturiy vositalar (eviews, stata, gretl, r) orqali natijalarni tahlil qilish yo‘llari ko‘rsatib o‘tilgan. muallif ekkuning afzalliklari bilan bir qatorda, multikollinearlik, avtokorrelyatsiya va geteroskedastiklik kabi kam...

This file contains 6 pages in DOCX format (16.6 KB). To download "ekonometrik modellar parametrlarini aniqlashda ekkudan foydalanish uslubiyoti", click the Telegram button on the left.

Tags: ekonometrik modellar parametrla… DOCX 6 pages Free download Telegram