yevklid va eratosfen hayoti

PDF 22 pages 1.2 MB Free download

22 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.2 MB

File type PDF

Pages 22

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 22

11-12-13-mustaqil-ish-matem.pdf yevklid va eratosfen hayoti va ijodi • yevklid • (taxminan, eramizdan avvalgi 365-300 yillar) • bu olim hayoti haqida deyarli aniq ma’lumotlar mavjud emas. bizga u haqidagi ayrim uzuq-yuluq afsona tarzidagi xabarlar yetib kelgan xolos. uning eng mashhur asari «boshlang‘ichlar» ga birinchi bo‘lib sharh yozga prokl (v asr), yevklidning qachon va qayerda tug‘ilganligini yoki vafot etganligini aniq aytib bera olmagan. proklning qayd etishicha «bu arbob alloma» ptolomey i zamonasida yashagan ekan. ba’zi biografik ma’lumotlar xii-asrga oid arab qo‘lyozmasida saqlanib qolgan: «yevklid, naukratning o‘g‘li «geometr» nomi bilan mashhur, qadimgi zamon allomasi, kelib chiqishiga ko‘ra yunon, yashagan joyi suriya, tir o‘lkasida tavallud topgan». • afsonalardan birida aytilishicha, podsho ptolomey geometriyani o‘rganishni istab qoladi. • lekin bu oson emasligini bilib, u yevklidni o‘z huzuriga chorlaydi va matematikani o‘rganish uchun oson yo‘llarni ko‘rsatishini so‘raydi. «geometriya uchun shohona yo‘l yoq» - deb aytadi yevklid, va bu jumla bizning davrimizga qanotli ibora ko‘rinishida yetib kelgan. …

2 / 22

riyasi nomi bilan ma’lum bo‘lgan geometriya fanining asosi hisoblanadi. «boshlangichlar»ning geometriyaga doir bo‘limlari o‘zining mazmuni jihatidan va material bayon etishdagi qat’iyligi jihatidan geometriyaning hozirgi maktab darsliklariga mos keladi. u fazoning metrik xususiyatlarini bayon qiladi va hozirgi zamon fanida yevklid fazosi deb ataladi. • yevklid fazosi, galiley hamda nyutonlar tomonidan asos solingan mumtoz fizika hodisalarining namoyon bo‘lish arenasi hisoblanadi. bu fazo bo‘sh, cheksiz va izotrop bo‘lib uch o‘lchamga ega. yevklid fazoda atomlar harakatini ilgari suruvchi g‘oyalariga asoslangan o‘ziga xos fazo geometriyasini yaratdi. undagi eng soda geometrik obyekt bu – nuqta bo‘lib, yevklidga ko‘ra nuqta tomonlarga ega emas va bo‘linmas hisoblanadi. • fazoning cheksizligi uchta postulatlar bilan ifodalanadi: • «har qanday ikki nuqta orasidan to‘g‘ri chiziq o‘tkazish mumkin»; • «kesmani har ikki tarafga cheksiz davom ettirish mumkin»; • «har qanday markaz orqali aylana chizish mumkin» • yevklidning yana bir qisman saqlanib qolgan matematikaga oid asari ma’lum bo‘lib, unda olim eng katta umumiy …

3 / 22

ng barcha xususiyatlari birdaniga kashf etilgan emas. uning ko‘plab jihatlari asrlar davomida, ilmiy tafakkurning uzoq izlanishlari natijasida maydonga chiqqan. lekin, o‘sha barcha ilmiy ishlarga «boshlang‘ichlar» asari, o‘z nomiga munosib ravishda ilmiy qanot bergan. hozirda ham yevklid geometriyasining asoslarini bilish butun dunyo bo‘yicha ta’lim jarayonlarining muhim shartlaridan biri hisoblanadi. • tarix davomida sayyoramizda juda ilm-fan rivojlangan bir necha kishi bo'lgan. bu odamlardan biri edi eratosfen. miloddan avvalgi 276 yilda kirenada tug'ilgan. c. astronomiya va uning katta deduktiv qobiliyati bo'yicha olib borgan tadqiqotlari tufayli yerning hajmini hisoblab chiqishda edi. o'sha davrdagi juda kam texnologiyaga qaramay, eratosfen kabi odamlar sayyoramizni tushunishda ulkan yutuqlarga erishdilar. bu beta va pentatlos deb nomlangan. ushbu taxalluslar bir nechta ixtisoslarning bir qismi bo'lishga qodir bo'lgan va shu sababli ularning hech birida mukammal bo'lishga qodir bo'lmagan va doimo ikkinchi o'rinda turadigan sportchi turiga ishora qilishni anglatadi. bu uning uchun juda qattiq laqabga aylanadi. ushbu taxallusga qaramay, u keyinchalik juda …

4 / 22

48.752.000 kilometrni tashkil etdi, bu raqam astronomik birlikka juda yaqin. kuzatish tadqiqotlari boʻlinish alomatlari • boʻlinish alomatlari — sonlarni biron songa qoldiqsiz boʻlinishini, nisbatan tezroq topishqa yoʻl beradigan qoidalardir. • 2 ga boʻlinish alomati — sonning oxirgi raqami 2ga bolinishi kerak (ya'ni juft son). masalan: 52738, 1250; • 3 ga boʻlinish alomati — sonning raqamlar yigʻindisi 3 ga boʻlinishi kerak. masalan: 2341245 soni 3ga bo`linadi, chunki uning raqamlari yig`indisi 21 ni tashkil etadi; • 4 ga boʻlinish alomati — sonning oxirgi ikki raqami 00 bilan tugashi yoki 4 ga bo'linuvchi son boʻlishi kerak. masalan: 3971228, 1500; • 5 ga boʻlinish alomati — sonning oxirgi raqami 0 yoki 5 ga boʻlinishi kerak. masalan: 532425, 2170; • 6 ga boʻlinish alomati — son 2ga va hamda 3ga boʻlinishi kerak. masalan: 126 – raqamlar yig`indisi 9ga teng (3ga bo`linadi), juft raqam bilan tugaydi (2ga bo`linadi); • 7 ga boʻlinish alomati — sonning oxirgi …

5 / 22

3ga qoldiqsiz bo'linadi ya`ni 1604 +2*4=1604+8= 1612=13*124 • 16 bo'linish alomati - agar natural son oxirgi 4 ta raqami 0000 bo‘lsa yoki 16 ga bo'linsa, berilgan son 16ga bo'linadi. • 17 ga bo'linish alomati - sonning oxirgi raqami 5 ga ko'paytiramiz va oldindagi raqamlardan ayiramiz. masalan:1003= 100-(5×3)= 8585÷17=5 • 19 ga boʻlinish qoidasi — sonning oxirgi raqamini 2 ga ko‘paytirib oldindagi songa qo'shamiz. masalan: 1691= 169 + (1×2) = 171171 = 17 + (2×1) = 1919:19= 1 • 23 ga bo'linish alomati - berilgan sonning oxiridagi sonni 7 ga ko'paytiramiz va oldindagi songa qo'shamiz. masalan:52952+(9×7)=11511+(5×7)=4646÷23=2 • 25 ga boʻlinish alomati — sonning oxirgi ikki raqami 25ga bo'linishi kerak. masalan: 1350 sonidagi 50 soni 25 ga bo‘linadi.50:25=2. • boʻlinishlik — biror sonning ikkinchi biror songa boʻlina olishligi. agar butun sonni butun songa boʻlishdan hosil boʻlgan boʻlinma ham butun son boʻlsa, �soni �soniga qoldiqsiz boʻlinadi deyiladi. bunda arifmetikaning quyidagi asosiy teoremasi oʻrinlidir: …

Want to read more?

Download all 22 pages for free via Telegram.

Download full file

About "yevklid va eratosfen hayoti"

11-12-13-mustaqil-ish-matem.pdf yevklid va eratosfen hayoti va ijodi • yevklid • (taxminan, eramizdan avvalgi 365-300 yillar) • bu olim hayoti haqida deyarli aniq ma’lumotlar mavjud emas. bizga u haqidagi ayrim uzuq-yuluq afsona tarzidagi xabarlar yetib kelgan xolos. uning eng mashhur asari «boshlang‘ichlar» ga birinchi bo‘lib sharh yozga prokl (v asr), yevklidning qachon va qayerda tug‘ilganligini yoki vafot etganligini aniq aytib bera olmagan. proklning qayd etishicha «bu arbob alloma» ptolomey i zamonasida yashagan ekan. ba’zi biografik ma’lumotlar xii-asrga oid arab qo‘lyozmasida saqlanib qolgan: «yevklid, naukratning o‘g‘li «geometr» nomi bilan mashhur, qadimgi zamon allomasi, kelib chiqishiga ko‘ra yunon, yashagan joyi suriya, tir o‘lkasida tavallud topgan». • afsonalardan birida ayt...

This file contains 22 pages in PDF format (1.2 MB). To download "yevklid va eratosfen hayoti", click the Telegram button on the left.

Tags: yevklid va eratosfen hayoti PDF 22 pages Free download Telegram