an’anaviy oila – turmush marosimlari – xalq madaniyatining fenomeni

DOCX 14 стр. 46,7 КБ Бесплатная загрузка

14 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 46,7 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 14

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 14

an’anaviy oila – turmush marosimlari – xalq madaniyatining fenomeni. reja: 1.globallashuv va etnik birliklarning an’anaviy oila turmush marosimlarini saqlab qolishga bo‘lgan intilishlarning yanada kuchayish sabablari. 2.xalq marosimlari va ularni o‘rganish hamda saqlashning ahamiyati. 3.oila va oilaviy marosimlar milliy an’analarni ajdodlardan avlodlarga yetkazib beruvchi asosiy vosita. 4.farzand tug‘ilishi va bola tarbiyasi bilan bog‘liq marosim va urf-odatlar-da qadimiy diniy e’tnqodlarning izlari. 5.nikoh to‘yi marosimlarida afsungarlik. har bir xalqning boshqasidan ajratib turuvchi muhim etnografik belgilaridan biri uning marosimlari hisoblanadi. marosim inson hayotida moddiy va ma’naviy talab va ehgiyoj orqali yuzaga keladigan ijtimoiy hodisadir. har qanday marosim u yoki bu xalqning ma’lum bir tarixiy taraqqiyoti bosqichidagi ijtimoiy-iqtisodiy, siyosiy hamda madaniy rivojlanish darajasini ko‘rsatuvchi asosiy belgilarni o‘zida mujassamlashtirgan holda vujudga keladi va yashaydi. boshqacha tarzda aytadigan bo‘lsak, marosim umum tomonidan qabul qilingan ramziy harakatlarga ega bo‘lgan hayotiy tadbirdir. o‘tgan xx asr so‘nggi choragidan boshlab dunyo miqyosida etnolog va sotsial antropologlar tomonidan marosimlarni xalqmadaniyatining fenomeni tarzida …

2 / 14

an bog‘liq an’analar ijtimoiy-siyosiy an’analarga qaraganda bir muncha mutaassibroq, konservativroqdir. tug‘ilish, nikoh va o‘lim bilan bog‘liq marosimlar – bu nainki tafakkurga yo‘naltirilgan, balki hissiyot va ruh bilan bog‘liq muhim bosqichlardan iborat bo‘lib, ularning ko‘plari kelib chiqish asoslariga ko‘ra qadimiy e’tiqodlar va diniy qarashlarga borib taqaladi. mashhur ingliz faylasufi k. dousonning ta’kidlashicha, qon-qarindoshlilik, nikoh va oila bilan bog‘liq barcha institutlar va marosimlar diniy kelib chiqish tarixiga ega va ularning ko‘plari diniy sanksiyalar (taqiqlar)da o‘z tasdig‘ini olgan. qolaversa, mazkur jarayonlarda etnosga xos lokal milliy va diniy xususiyatlar birmuncha yorqin namoyon bo‘lishi bois bu turkumga kiruvchi marosim va urf-odatlar ma’lum bir xalq etnomadaniyati hamda etnik dunyoqarashi asoslarini tadqiq qilishda muhim ilmiy-ama-liy ahamiyat kasb etishi bilan ajralib turadi. o‘zbeklardagi ayolning homiladorlik davri bilan bog‘liq urf-odatlarga binoan, ona o‘z homilasini yovuz kuchlar xurujidan omon saqlashi uchun muayyan tartib-taqiqlarni bajarishi lozim bo‘lgan. bu qoidalarga yoki taqiqlarga muvofiq homilador ayolning qoro-ng‘i (oqshom)da yolg‘iz yurishi ma’n qilingan; homilador …

3 / 14

g to‘lg‘oq tutayotganligi hech kimga bildirilmagan, hattoki qo‘shnilar ham sezishmagan. agar bu voqea xususida boshqalar eshitib qolsalar tug‘ish jarayoni cho‘zilib, qiyinlashadi degan tushuncha mavjud. laqay o‘zbeklarida homilali ayol farzand tug‘ish jarayonida qiynalib, chaqaloq tug‘ilavermasa oiladagi erkak miltiq bilan ikki-uch o‘q uzib, tug‘ishga xalaqit qilayotgan yovuz ruhlarni haydagan. tug‘ilgan chaqaloqning kindigi doya momolar tomonidan umri uzun, rizqi butun bo‘lsin degan niyatda yuqoriga qarab kesilgan. axborotchilarimizning aytishlaricha, kindik pastga qaratib kesilsa go‘yoki bola yo‘lda yurgan paytda qora tovon kasaliga chalinib nobud bo‘lar ekan. xorazm o‘zbeklarida esa ancha vaqt bolasi turmagan ayollar farzandli bo‘lganlarida chaqaloq kindigi xonadon ostonasiga qo‘yilib bolta yoki o‘roq bilan kesilgan. odatda, bunday holatda tug‘ilgan chaqaloqlarga ostonaqul deb ism qo‘yilgan. chaqaloq kindigini ostonaga qo‘yib kesish odati qardosh qozoq va tojik xalqlarida ham uchraydi. turklarda kindikni kim kessa chaqaloq o‘sha odamga o‘xshaydi degan tasavvur bo‘lganligi bois yangi tug‘ilgan bolani kindigi odatda, piru badavlat ayollarga kesdiriladi. farg‘ona vodiysida chaqaloq kindigini kesgan doya …

4 / 14

lki qadimgi turkiylarning umay ona to‘g‘risidagi umumiy qarashlari asosida shakllangan. qadimda turkiylarda umay ona ramzlariga oshiq, kamon va o‘q, bronza tugma, urchuq kabi ashyolar bilan birga kindik ham taalluqli bo‘lgan. chaqaloqning kindigi kesilgandan keyin ma’lum vaqtdan so‘ng mevali daraxt ostiga ko‘mib qo‘yilgan. mevali daraxtlar esa dunyo xalklarida yakin o‘tmishga qadar kadimgi xosiddorlik ma’budasining yorkin timsoli hisoblangan. vodiyliklarning yuqoridagi odatlaridan ushbu kult marhamatidan bahramand bo‘lishga qaratilgan harakat ko‘rinishlariga guvoh bo‘lamiz. o‘zbek xalqining bola tug‘ilish bilan bog‘liq an’anaviy marosimlarini kuzatar ekanmiz, biz ushbu turkum marosimlarda nafaqat bolaning kindigi, balki yo‘ldoshi ham magik himoyalanganligini ko‘rishimiz mumkin. jumladan, namangan viloyatining kosonsoy, chust tumanlarida chaqaloqning yo‘ldoshi tushmagunicha o‘zgalarga biddirilmagan. chunki boshqalar bundan xabardor bo‘lsalar, go‘yoki yo‘ldoshning tushishi mushkullashar ekan. xorazmda bolaning yo‘ldoshi tushgan zahotiyoq uy eshigining kiraverishiga - ostonaga ko‘milgan. bunda agar ota-ona keyingi farzandlari o‘g‘il bo‘lishini istashsa. oshik bilan. agar kiz bo‘lishini istashsa piyoz yoki matodan yasalgan qo‘g‘irchoq bilan qo‘shib ko‘mganlar. laqay o‘zbeklarda esachaqaloq …

5 / 14

sh mavjud bo‘lgan. bunday vaziyatda onaning oldiga ukki olib kelingan. chunki xalqona tasavvurga ko‘ra, ukkining sayrashi yovuz kuchlarga yoqmas va natijada ular bu yerdan ketar ekan. kishilarga ism qo‘yish tarixi totemizm, shomonlik, afsungarlik, ajdodlar e’tikodi kabi kadimiy liniy e’tiqod va topinishlar bilan ham bog‘liq. ba’zi ismlar bolaga og‘irlik qiladi, degan mulohazaga ham borilgan. xatto bola bu ulug‘, og‘ir nomni ko‘tara olmay baxtsizlikka uchrashi mumkin, deya irim kilingan. umuman bunda mutanosiblik-munosiblik nuqtai nazariga amal qilingan. shu bilan birga juda qadim zamonlardan bolaning sog‘ bo‘lishi, yashab ketishi, kelgusi baxti unga qo‘yiladigan ism bilan bog‘liq bo‘ladi, deb hisoblashgan. ismda taqdirga ishorat bor degan g‘oya hanuzgacha yashab kelmoqda. binobarin, chaqaloqqa muvaffaqiyatli tanlangan va berilgan nom uning taqdirini o‘zida mujassam etadi, kishi o‘z ismiga o‘xshaydi, deb ishonilgan. natijada odamlar «xosiyatli» (qutli) va «xosiyatsiz», yaxshi va yomon ismlar bor, deb tasavvur qilganlar. shu sababli chaqaloqning turli kasalliklarga chalinaverishi yoki oilada bolalarning nobud bo‘laverishi, bola badanida turli …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 14 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "an’anaviy oila – turmush marosimlari – xalq madaniyatining fenomeni"

an’anaviy oila – turmush marosimlari – xalq madaniyatining fenomeni. reja: 1.globallashuv va etnik birliklarning an’anaviy oila turmush marosimlarini saqlab qolishga bo‘lgan intilishlarning yanada kuchayish sabablari. 2.xalq marosimlari va ularni o‘rganish hamda saqlashning ahamiyati. 3.oila va oilaviy marosimlar milliy an’analarni ajdodlardan avlodlarga yetkazib beruvchi asosiy vosita. 4.farzand tug‘ilishi va bola tarbiyasi bilan bog‘liq marosim va urf-odatlar-da qadimiy diniy e’tnqodlarning izlari. 5.nikoh to‘yi marosimlarida afsungarlik. har bir xalqning boshqasidan ajratib turuvchi muhim etnografik belgilaridan biri uning marosimlari hisoblanadi. marosim inson hayotida moddiy va ma’naviy talab va ehgiyoj orqali yuzaga keladigan ijtimoiy hodisadir. har qanday marosim u yoki bu xalqning ...

Этот файл содержит 14 стр. в формате DOCX (46,7 КБ). Чтобы скачать "an’anaviy oila – turmush marosimlari – xalq madaniyatining fenomeni", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: an’anaviy oila – turmush marosi… DOCX 14 стр. Бесплатная загрузка Telegram