vakuola va hujayra shirasi

PPTX 24 стр. 1,6 МБ Бесплатная загрузка

24 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 1,6 МБ

Тип файла PPTX

Страницы 24

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 24

o’simlik hujayrasi uning tuzilishi, kimyoviy tarkibi, vazifasi va bo’linish usullari. vakuola va hujayra shirasi, uning kimiyoviy tarkibi va hujayra hayotidagi vazifasi. ma’ruza rejasi vakuola va hujayra shirasining kimyoviy tarkibi jamg‘arma ozuqa manbalar vakuola va hujayra shirasi, uning ximiyaviy tarkibi va hujayra hayotidagi vazifasi. tayanch so’z: hujayra shirasi, vakuola, protoplazma, polisaxaridlar. vakuola va hujayra shirasining kimyoviy tarkibi. vakuola (lot. vakuus-bo’shliq)-hujayra ichidagi bo’shliq bo’lib, o’simliklar hujayrasi uchun xos bo’lgan belgilardan biridir. uning ichi hujayra shirasi bilan to’lgan. hujayra shirasi sitoplazmadan maxsus membrana tonoplast (lot. tonus- tarang, zo’r platos-ma’lum shakl) bilan ajralib turadi. tonoplast tanlab o’tkazish yoki yarim o’tkazuvchanlik xususiyatiga ega. yosh hujayralarda bo’shliq yoki kavakchalar bo’lmaydi, ular xujayra qariy boshlagandan so’ng yuzaga keladi va bir-biri bilan qo’shilib, bitta yirik vakuola hosil qiladi. vakuola o’sib yiriklashib hujayraning 90% ini ishg’ol etadi va sitoplazmani hamda uning tarkibidagi organellalarni hujayra po’stiga qarab siqib suradi va natijada yupqa qavat hosil qiladi. vakuolaning vazifasi: g’amlovchi, ajratish va …

2 / 24

omonga o’tadi. suvning hujayra vakuoli ichiga kirish kuchi so’rish kuchi deb ataladi. suv shimilgan sari vakuol va hujayraning hajmi kengayadi. ammo hujayra po’sti qayishqoq bo’lganligi sababli cheksiz kengaya olmaydi, uning o’zi hujayra shirasi va sitoplazmaning kengayishiga qarshilik ko’rsatib, ular tomon bosim bilan ta’sir etadi, bu hodisaga turgor deb ataladi. demak, turgor tirik o’simlik hujayralariga xos xususiyatlardandir. uzib olingan o’simlik tezda so’liydi, chunki hujayralarni tig’iz (tarang) tutib cho’zib turadigan katta-katta vakuolalardagi hujayra suvi asta-sekin bug’lanib boradi va to’qima o’zining ichki tig’izligini yo’qotib qo’yadi. shuning uchun o’simliklar hayotida hujayraning turgor holati katta ahamiyatga ega bo’lib, o’simlik organlari hamma vaqt bo’rtgan holatda bo’ladi. bundan tashqari o’simlikda modda almashinuvi assimilyasiya kabi jarayonlar odatdagidek davom etadi. aks holda, o’simlik xujayrasidagi suvning chiqib ketishi hujayra po’stidan ajralishiga olib keladi. bu hodisaga plazmoliz deb ataladi vakuolalar (frans. vakuole, lotincha: vacuus — boʻsh) — oʻsimlik va hayvonlar hujayrasida ichi suyuqlik bilan toʻlgan, sitoplazmadan membrana bilan ajralib turadigan boʻshliq. …

3 / 24

ganik birikmalar (qand, aminokislotalar, oqsillar) va moddalar almashinuvining oxirgi mahsulotlari (taninlar, glikozidlar, alkaloidlar), ayrim pigmentlar (mas., antotsianinlar) boʻladi. vakuolalar hujayradagi suv-tuz al-mashinuvini boshqaradi; hujayraning turgor holatini saqlaydi; quyi mole-kulali suvda eriydigan metabolitlar va zaxira moddalarni toʻplaydi; moddalar almashinuvida hosil boʻladigan zararli moddalarni hujayradan chiqa-rib tashlaydi va boshqa baʼzi funk-siyalarni bajaradi. plazmolizga uchragan xujayralar tiriklik xususiyatini saqlab qolsa, ularni suvga solib turgor holatini tiklash mumkin. bu hodisaga deplazmoliz deb ataladi. deplazmoliz, plazmolizdan qaytish, turgorga o’tish demakdir. bunda xujayra suvni shimib olib plazmoliz holatidan, turgor holatiga qaytadi amalda qishloq xo’jaligidagi ko’p masalalar o’simlikning shu turgor va plazmoliz hodisasiga bog’liqdir. masalan, yoz faslida g’o’zalar o’z vaqtida sug’orilmasa, tuproq eritmasi quyuklashib ketib, suvning o’simlik ildiziga o’tishi qiyinlashadi va ildiz hujayralarida plazmoliz hodisasi ro’y beradi. bunday holda o’simlikning rivojlanishi batamom to’xtab qolishi mumkin. shuning uchun g’o’zani vaqtida sug’orish talab etiladi. g’o’za qondirib sug’orilsa, hujayra turgori tiklanadi va uning o’sishi tezlashadi. masalan, meristema (hosil qiluvchi to’qima) …

4 / 24

ngan organellalarni (plastid, mitoxondriy) chiqarib tashlashda faol qatnashadi. lizosoma jamg‘arma ozuqa manbalar hujayralarda jamg‘arma moddalar turlicha bo‘ladi. bularga oqsillar, lipidlar, uglevodlar, efir moylari va boshqalar kiradi. o‘simliklarning har bir hujayrasi o‘zi uchun kerak bo‘lgan barcha oqsillarni, lipidlarni, polisaxaridlarni va boshqa murakkab moddalarni, boshqa hujayralardan olmasdan o‘zi ishlab chiqaradi-sintezlaydi. jamg‘arma moddalarning hujayraning gialoplazmasida, organoidlarida hamda vakuolasida suyuq yoki qattiq holda to‘planadilar. moddalar almashinish jarayonida haddan tashqari ko‘p miqdorda jamg‘arma ozuqa moddalarning va chiqindilarning hosil bo‘lishi, ularning amorf holdagi cho‘kmalar yoki kristallar shaklida to‘planishiga ham sabab bo‘ladi. oqsillar-biopolimerlar, protoplastning maxsus tuzilishini tashkil etuvchi aminokislotalardan tuzilgan. ular barcha organlarni tuzilishida va vazifasini bajarishda qatnashadilar. oqsillar hujaylarda turli shaklda va tuzilishda – amorf yoki kristal holatida bo‘ladi. ular kimyoviy tarkibi jihatidan oddiy va murakkabga bo‘linadi. murakkab oqsillar lipidlar bilan lipoproteidlarni, uglevodlar bilan glikoproteidlarni, nuklein kislotalar bilan nukleoproteidlarni hosil qiladilar. ko‘p vaqtda jamg‘arma oqsillarning asosiy qismi urug‘larda ayniqsa burchoqdoshlar oilasi vakillarida ko‘p bo‘ladi. jamg‘arma oqsillar …

5 / 24

i – lipoproteidlar, lipidlar, fosfolipidlar, glikolipidlar) va ba’zi bir pigmentlar (karotinoidlar) va yana turli organik moddalar, yog‘larda eriydigan a, d, ye, k vitaminlar guruhlari kiradi. uglevodlarga suvda eriydigan oddiy brikmalar: glyukoza, fruktoza, saxaroza va suvda erimaydigan yoki kam eriydigan murakkab brikmalar – polisaxaridlar (sellyuloza va kraxmal) kiradi. uglevodlar hujayrada moddalar almashinishi jaryonilarida energiya manbai bo‘lib xizmat qiladi. shakarlar boshqa biologik faol moddalar bilan birga birikib – glikozidlar, polisaxaridlar – glikoproteidlarni hosil qiladi va tirik mavjudotlarning hayotida muhim rol o‘ynaydi. uglevodlar hujayrada polisaxaridlar, disaxaridlar va monosaxaridlar tarzida uchraydi. polisaxaridlar murakkab uglevodlar bo‘lib, ular orasida eng ko‘p tarqalgan kraxmaldir. kraxmal donachalari donlarda (guruch, bug‘doy, makkajo‘xori va boshqalar), kartoshka tuganagida va ko‘pchilik tropik o‘simliklarning tanalarida uchraydi. ular odamlar hayoti uchun juda muhim bo‘lgan uglevodlar manbaidir. kraxmallar kelib chiqishi jahatidan ikkiga: assimilyatsion (birlamchi) va jamg‘armaga (ikkilamchi) bo‘linadilar. birlamchi assimilyatsion kraxmal yashil o‘simliklarning dastlabki mahsuli bo‘lib, yorug‘da xloroplastlarda fotosintez jarayonida hosil bo‘ladi. qorong‘ida fotosintez to‘xtaganda …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 24 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "vakuola va hujayra shirasi"

o’simlik hujayrasi uning tuzilishi, kimyoviy tarkibi, vazifasi va bo’linish usullari. vakuola va hujayra shirasi, uning kimiyoviy tarkibi va hujayra hayotidagi vazifasi. ma’ruza rejasi vakuola va hujayra shirasining kimyoviy tarkibi jamg‘arma ozuqa manbalar vakuola va hujayra shirasi, uning ximiyaviy tarkibi va hujayra hayotidagi vazifasi. tayanch so’z: hujayra shirasi, vakuola, protoplazma, polisaxaridlar. vakuola va hujayra shirasining kimyoviy tarkibi. vakuola (lot. vakuus-bo’shliq)-hujayra ichidagi bo’shliq bo’lib, o’simliklar hujayrasi uchun xos bo’lgan belgilardan biridir. uning ichi hujayra shirasi bilan to’lgan. hujayra shirasi sitoplazmadan maxsus membrana tonoplast (lot. tonus- tarang, zo’r platos-ma’lum shakl) bilan ajralib turadi. tonoplast tanlab o’tkazish yoki yarim o’tkazuvc...

Этот файл содержит 24 стр. в формате PPTX (1,6 МБ). Чтобы скачать "vakuola va hujayra shirasi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: vakuola va hujayra shirasi PPTX 24 стр. Бесплатная загрузка Telegram