o‘zbek tilshunosligida sinonimiya hodisasining o‘rganilishi

DOCX 32 pages 63.9 KB Free download

32 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 63.9 KB

File type DOCX

Pages 32

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 32

kurs ishi mavzu: o‘zbek tilshunosligida sinonimiya hodisasining o‘rganilishi mundarija: kirish 4 3i bob sinonimiya hodisasi mohiati 6 1.1 sinonimlar haqida umumiy ma’lumot 6 1.2 sinonimlarning semantik munosabati 1.3 o‘zbek tilida frazeologik sinonimlar 12 18 ii bob sinonimlarning o‘zbek tilshunosligidagi tadqiqi 21 2.1 badiiy adabiyotda sinonimlarning qo‘llanishi 21 2.2. sinonimlarning darsliklardagi amaliy tahlili 26 xulosa 31 foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati 33 kirish til – inson tafakkurining mahsuli va jamiyatning asosiy aloqa vositasi sifatida doimo taraqqiy etuvchi, takomillashib boruvchi tizimdir. har qanday tilning boyligi, uning ifoda vositalarining rang-barangligi bilan belgilanadi. shu jihatdan olganda, sinonimiya hodisasi tilning semantik boyliklaridan biri bo‘lib, mazmun jihatidan yaqin, lekin ifodalanish shakli turlicha bo‘lgan birliklar vositasida fikrni aniq, obrazli va ta’sirchan ifodalash imkonini beradi. ayniqsa, adabiy tilda sinonim birliklar matnning uslubiy jozibasini oshiradi, so‘zlovchining estetik didini namoyon etadi. o‘zbek tili o‘z tarixiy taraqqiyot jarayonida boy leksik qatlamni shakllantirib kelgan. bu jarayonda sinonim so‘zlarning roli beqiyosdir. sinonimlar so‘z boyligining tarkibiy …

2 / 32

sinonimiyaning leksik-semantik mohiyatini ochib berish, sinonim birliklarning uslubiy funksiyasini aniqlash hamda ularning til madaniyatidagi ahamiyatini ko‘rsatish turadi. ushbu kurs ishining maqsadi – o‘zbek tilshunosligida sinonimiya hodisasining o‘rganilishi jarayonini tahlil qilish, sinonim birliklarning ilmiy-nazariy asoslarini ochib berish va ularning amaliy qo‘llanilishi yuzasidan tahliliy xulosalar chiqarishdan iborat. kurs ishining vazifalari quyidagilardan iborat: · sinonimiya hodisasining umumiy nazariy asoslarini o‘rganish; · sinonim birliklarning turlarini aniqlash va tasniflash; · o‘zbek tilshunosligida sinonimiya masalasining o‘rganilish tarixini ko‘rsatish; · sinonimlarning uslubiy va kommunikativ ahamiyatini ochib berish; · adabiy matnlar asosida sinonim birliklarning qo‘llanishini tahlil qilish. tadqiqot obyekti – o‘zbek adabiy tili leksikasi va unda mavjud sinonim birliklar. tadqiqot predmeti – sinonim so‘zlarning shakllanishi, tasnifi, uslubiy xususiyatlari va ularning o‘zbek tilshunosligida o‘rganilish holati. ishning metodologik asoslari sifatida umumtilshunoslik va o‘zbek tilshunosligiga oid nazariy manbalar, komparativ va deskriptiv tahlil usullari, tizimli-struktural yondashuvlar asos qilib olindi. mazkur kurs ishida o‘zbek tilshunosligida sinonimiya hodisasining chuqur ilmiy tahlili asosida, tilimizdagi sinonim …

3 / 32

quvnoq chehrasi suv betida qizga yanada yoqimli ko‘rindi. o‘zaro sinonimik munosabatda bo‘lgan so‘z va qo‘shimchalarning sinonimlar uyasi yoki sinonimlar qatori deyiladi. o‘zbek tilshunosligida ma’nodoshlik (sinonimiya) hodisasi bir qancha mufassal o‘rganilgan va tilshunos olimlar tomonidan ushbu hodisa mohiyatan o‘z yechimini topgan deyish mumkin, ammo haligacha sinonimiya hodisasiga beriladigan ta’riflarning va u haqidagi qarashlarning turlicha bo‘lishiga asosiy sabab sinonimik sistemaning unga aloqador hamda yondosh hodisa sifatida tilda yashab kelayotgan hodisalardan alohida, ya’ni yakka holda o‘rganilganligidadir. “o‘zbek tili sistem leksikologiyasi asoslari” kitobi mualliflari bu hodisa haqida quyidagicha fikr bildiradi: o‘zbek tilshunosligida ma’nodoshlik (sinonimiya) qatorlari atroflicha o‘rganilgan leksik paradigmalardan biridir. shaklan har xil, mazmunan bir xil so‘zlar qatori - muayyan o‘xshashlik asosida bir nechta til birliklarining bog‘lanishi, bu birliklar orasidagi muayyan farqlar maxsus ilmiy ishlarda, o‘nlab qo‘llanma va darsliklarda o‘z yechimini topgan. [footnoteref:1] [1: h. ne'matov, r. rasulov. “o'zbek tili sistem leksikologiyasi asoslari” – toshkent «uqituvchi» 1995. – b.105] “o‘zbek tili sinonimlarining izohli lug‘ati”da …

4 / 32

mumkin; – sinonimik qatordagi so‘zlar nutqning biror turiga, uslubiga xosligi jihatdan ham o‘zaro farqlanishi mumkin; – sinonimik qatordagi so‘zlar hozirgi adabiy til nuqtai nazaridan eskirgan bo‘lishi mumkin; – sinonimik qatordagi so‘zlar adabiy tilga yoki, dialektlarga xos bo‘lishi mumkin; – sinonimik qatordagi so‘zlar ko‘p yoki, oz qo‘llanishiga ko‘ra o‘zaro farqlanishi mumkin. [footnoteref:2] [2: azim hojiev. “o'zbek tili sinonimlarining izohli lufati” toshkent «uqituvchi» 1974. – b.4] tilshunos olim a. hojiyev ma’nodoshlik hodisasi mohiyatini ushbu tavsif orqali mumkin qadar ochib berishga harakat qiladi, biroq professor e.qilichevning ta’biri bilan aytganda, “sinonimlarning barcha xususiyatlarini bir ta’rifga sig‘dirib bo‘lmaydi. shu sababli sinonimlar ta’rifida ularning umumlashtiruvchi ma’nosi, aytilishi va yozilishi hisobga olinadi, xolos.” [footnoteref:3] [3: e. qiliev. “o'zbek tilining amaliy stilistikasi” toshkent «uqituvchi» 1992. – b.97 ] odatda sinonimik qatorlarni belgilashda dominantalar muhim sanaladi, shuningdek, qatordagi boshqa a’zolar bosh so‘z atrofida jipslashadi. dominant so‘z boshqalaridan ko‘ra ko‘proq qo‘llaniladi, uslubiy bo‘yoqlardan xoli bo‘ladi, hamma uslublarda birdek ishlatilaveradi. masalan: …

5 / 32

agi leksemalarning bittasi dominanta (bosh) leksemasi bo‘lib, boshqalari shu leksema atrofida birlashadi, ma’nodoshlik qurshovi hosil qiladi. dominanta leksemaning yuqorida sanalgan barcha ifoda semalari neytral, betaraf bo‘ladi. masalan, katta – ulkan – bahaybat sinonimik qatori “kitobiylik”, “ko‘tarinkilik” ifoda semalari asosida tashkil topgan. qatordagi katta leksemasida bu sema belgilanmagan, neytral, ulkan va katta leksemalarida ifodalangan, oydinlashtirilgan. ma’nodoshlik qatoridagi dominanta leksemaning bir qancha o‘ziga xos xususiyatlari bor: 1. dominanta leksemaning mazmuni boshqa leksemalarnikiga nisbatan kambag‘alroq bo‘ladi. qiyoslang: chiroyli, go‘zal va suluv. ushbu qatordagi chiroyli leksemasida go‘zal va suluv leksemasidagi ko‘tarinkilik bo‘yog‘i yo‘q. 2. dominanta leksemaning qo‘llanish doirasi va miqdori boshqa ma’nodoshlarnikiga nisbatan keng va ko‘p bo‘ladi. 3. dominanta leksema belgilanmagan ifoda semasiga ega bo‘lganligi bois istalgan vaqtda o‘z ma’nodoshlarini almashtira oladi. 4. ma’nodoshlik qatori mansub bo‘lgan katta tizimga faqat dominanta leksema kiradi. masalan, “kishi tanasi a’zolari” lug‘aviy ma’noviy guruhiga yuz dominanta leksemasi kirib, quloq, burun, lab, qosh, peshona leksemalari bilan paradigma hosil qiladi. …

Want to read more?

Download all 32 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘zbek tilshunosligida sinonimiya hodisasining o‘rganilishi"

kurs ishi mavzu: o‘zbek tilshunosligida sinonimiya hodisasining o‘rganilishi mundarija: kirish 4 3i bob sinonimiya hodisasi mohiati 6 1.1 sinonimlar haqida umumiy ma’lumot 6 1.2 sinonimlarning semantik munosabati 1.3 o‘zbek tilida frazeologik sinonimlar 12 18 ii bob sinonimlarning o‘zbek tilshunosligidagi tadqiqi 21 2.1 badiiy adabiyotda sinonimlarning qo‘llanishi 21 2.2. sinonimlarning darsliklardagi amaliy tahlili 26 xulosa 31 foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati 33 kirish til – inson tafakkurining mahsuli va jamiyatning asosiy aloqa vositasi sifatida doimo taraqqiy etuvchi, takomillashib boruvchi tizimdir. har qanday tilning boyligi, uning ifoda vositalarining rang-barangligi bilan belgilanadi. shu jihatdan olganda, sinonimiya hodisasi tilning semantik boyliklaridan biri bo‘lib, mazmun ji...

This file contains 32 pages in DOCX format (63.9 KB). To download "o‘zbek tilshunosligida sinonimiya hodisasining o‘rganilishi", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘zbek tilshunosligida sinonimi… DOCX 32 pages Free download Telegram