oʻzbek tilshunosligida umumiy va xususiy grammatik ma'no tavsifi

DOCX 22 pages 114.7 KB Free download

22 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 114.7 KB

File type DOCX

Pages 22

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 22

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi urganch innovatsion universiteti filologiya va tillarni o‘qitish: o‘zbek tili (sirtqi) ta’lim yo‘nalishi 23/01-guruh talabasi ataxanova barnoning “hozirgi o‘zbek adabiy tili” fanidan kurs ishi mavzu: oʻzbek tilshunosligida umumiy va xususiy grammatik ma’no tavsifi topshirdi: ataxanova barno qabul qildi: gulumov maqsud urganch – 2025 mavzu: oʻzbek tilshunosligida umumiy va xususiy grammatik ma'no tavsifi reja: kirish ..3 i bob. umumiy grammatik ma’no tushunchasi va uning o‘zbek tilshunosligidagi talqini .6 1.1. umumiy grammatik ma’no mohiyati va til tizimidagi o‘rni .6 1.2. umumiy grammatik ma’nolarning morfologik va sintaktik ifodalanish shakllari .9 ii bob. xususiy grammatik ma’no va uning o‘zbek tilidagi ifoda vositalari 12 2.1. xususiy grammatik ma’nolarning leksik va morfologik darajadagi ifodasi 12 2.2. umumiy va xususiy grammatik ma’nolarning o‘zaro munosabati va farqlari 15 xulosa 19 foydalanilgan adabiyotlar 21 kirish kurs ishining dolzarbligi: til inson tafakkurining, his-tuyg‘ularining, ijtimoiy hayotdagi o‘zaro munosabatlarning eng muhim vositasidir. til tizimi o‘zining …

2 / 22

di. tilshunoslikda grammatik ma’nolar ikki asosiy turga — umumiy grammatik ma’no va xususiy grammatik ma’noga ajratiladi. bu ikki tushuncha bir-biri bilan uzviy bog‘liq bo‘lib, tilning grammatik tizimini to‘liq anglash uchun ularni farqlash va o‘zaro munosabatini aniqlash nihoyatda muhimdir. umumiy grammatik ma’no — bu bir turdagi so‘z shakllariga xos bo‘lgan, keng qamrovli grammatik xususiyatdir. masalan, fe’l turkumiga xos “harakatning bajarilishini” bildiruvchi umumiy grammatik ma’no, yoki ot turkumiga xos “narsa, shaxs yoki hodisani nomlash” ma’nosi. bu ma’no grammatik turkumning asosiy belgisi bo‘lib, so‘zning umumiy grammatik tabiatini aniqlaydi. umumiy grammatik ma’no — grammatik tizimning yadro qismi, ya’ni barcha shakllar va kategoriyalar uchun umumiy asosdir[footnoteref:1]. [1: nurmatov m. til tizimi va grammatik birliklar. — toshkent: 2020.] xususiy grammatik ma’no esa tildagi ma’lum grammatik shakl orqali ifodalanadigan aniq, konkret grammatik ma’nodir. masalan, fe’lning zamon shakllarida “o‘tgan zamon”, “hozirgi zamon”, “kelasi zamon” ma’nolari, yoki otning kelishik shakllarida “qaratqich”, “tushum”, “jo‘nalish” kabi grammatik ma’nolar shular jumlasidandir. ular …

3 / 22

azmunni tuzuvchi semantik model sifatida talqin qilinmoqda. shu sababli, umumiy va xususiy grammatik ma’nolarning o‘zaro munosabati, ularning tildagi funksiyasi, ifodalanish mexanizmlari til tizimining ichki qonuniyatlarini anglashda alohida ahamiyat kasb etadi. kurs ishining maqsadi — o‘zbek tilshunosligida umumiy va xususiy grammatik ma’no tushunchalarining mohiyatini ochish, ularning o‘zaro aloqasi va grammatik tizimdagi o‘rnini tahlil qilishdan iborat. vazifalari quyidagilardan iborat: 1. umumiy grammatik ma’no tushunchasining nazariy asoslarini aniqlash; 2. xususiy grammatik ma’nolarning grammatik kategoriyalar orqali ifodalanishini tahlil qilish; 3. umumiy va xususiy grammatik ma’nolarning o‘zaro munosabatini ilmiy jihatdan asoslash; 4. o‘zbek tilidagi grammatik shakllar misolida bu ma’nolarning ifoda xususiyatlarini ko‘rsatish. tadqiqot obyekti — o‘zbek tilidagi umumiy va xususiy grammatik ma’nolarning tizimi. predmeti — bu ma’nolarning morfologik va sintaktik darajada ifodalanish shakllari hamda ularning semantik xususiyatlari. grammatik ma’no — bu til tizimining mazmuniy asosi, umumiy va xususiy grammatik ma’nolar esa bu tizimning ikki darajali ko‘rinishidir. ularning o‘zaro aloqasini chuqur o‘rganish grammatik birliklarning semantik tabiatini, …

4 / 22

krning grammatik jihatdan to‘g‘ri tashkil etilishini ta’minlaydi. grammatika tizimining eng asosiy tushunchalaridan biri — bu grammatik ma’nodir. u so‘zning yoki grammatik shaklning umumlashtirilgan, abstrakt ma’nosini bildiradi. grammatika orqali so‘zlar faqat ma’noli birlik sifatida emas, balki o‘zaro grammatik munosabatlarga kirishuvchi elementlar sifatida ham faoliyat yuritadi. umumiy grammatik ma’no — bu bir turdagi so‘z shakllariga xos bo‘lgan, keng qamrovli grammatik xususiyat bo‘lib, u grammatik kategoriyaning eng umumiy, barqaror mazmunini ifodalaydi. masalan, o‘zbek tilida ot turkumining umumiy grammatik ma’nosi — “narsa, shaxs yoki hodisani nomlash”, fe’l turkumining umumiy grammatik ma’nosi esa — “harakat yoki holatni ifodalash”dir. shu tarzda, umumiy grammatik ma’no har bir so‘z turkumining semantik yadrosini tashkil etadi. bu ma’no tilning morfologik tizimini shakllantirishda tayanch vazifasini bajaradi. tilshunoslikda umumiy grammatik ma’no tushunchasiga turli yondashuvlar mavjud. masalan, a. g‘ulomov grammatik ma’noni “so‘zning grammatik tabiatini ko‘rsatuvchi umumlashtirilgan semantik mazmun” deb ta’riflaydi. sh. rahmatullayev esa “grammatik ma’no — bu grammatik shakl orqali ifodalangan, lekin leksik …

5 / 22

hlanadi. u tildagi alohida shakllar va kategoriyalardan yuqori turuvchi, ularni birlashtiruvchi umumiy semantik asosdir. misol uchun, fe’l turkumining barcha shakllarida (keldi, kelmoqda, kelar, kelsin, kelgach) umumiy grammatik ma’no — “harakatning mavjudligi” ifodalanadi. barcha bu shakllar orasida ma’nodagi farq mavjud bo‘lsa-da, ularning asosida yotgan umumiy grammatik mohiyat bir xil qoladi. umumiy grammatik ma’no tildagi abstraktsiyalash jarayonining mahsulidir. bu jarayon orqali so‘zlar leksik ma’nodan yuqoriroq, umumlashtirilgan ma’no darajasiga ko‘tariladi. boshqacha aytganda, leksik ma’no individual, konkret ma’noni bildirsa, grammatik ma’no — umumiy, tipik munosabatni bildiradi. masalan, kitob, bola, daraxt so‘zlarining leksik ma’nolari har xil bo‘lsa-da, ularning barchasida umumiy grammatik ma’no — “narsa nomini bildirish” mavjud. shu tarzda, umumiy grammatik ma’no so‘zlarning umumiy semantik funksiyasini birlashtiruvchi vosita sifatida ishlaydi[footnoteref:2]. [2: nurmatov m. til tizimi va grammatik birliklar. — toshkent: 2020.] umumiy grammatik ma’no tildagi kategoriya tizimining asosi bo‘lib, barcha grammatik kategoriyalar (son, kelishik, egalik, zamon, mayl va boshqalar) ana shu umumiy ma’nolarga tayanadi. masalan, …

Want to read more?

Download all 22 pages for free via Telegram.

Download full file

About "oʻzbek tilshunosligida umumiy va xususiy grammatik ma'no tavsifi"

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi urganch innovatsion universiteti filologiya va tillarni o‘qitish: o‘zbek tili (sirtqi) ta’lim yo‘nalishi 23/01-guruh talabasi ataxanova barnoning “hozirgi o‘zbek adabiy tili” fanidan kurs ishi mavzu: oʻzbek tilshunosligida umumiy va xususiy grammatik ma’no tavsifi topshirdi: ataxanova barno qabul qildi: gulumov maqsud urganch – 2025 mavzu: oʻzbek tilshunosligida umumiy va xususiy grammatik ma'no tavsifi reja: kirish ..3 i bob. umumiy grammatik ma’no tushunchasi va uning o‘zbek tilshunosligidagi talqini .6 1.1. umumiy grammatik ma’no mohiyati va til tizimidagi o‘rni .6 1.2. umumiy grammatik ma’nolarning morfologik va sintaktik ifodalanish shakllari .9 ii bob. xususiy grammatik ma’no va uning o‘zbek tilidagi ifoda vositala...

This file contains 22 pages in DOCX format (114.7 KB). To download "oʻzbek tilshunosligida umumiy va xususiy grammatik ma'no tavsifi", click the Telegram button on the left.

Tags: oʻzbek tilshunosligida umumiy v… DOCX 22 pages Free download Telegram