o‘zbek va rus tillarida zamon kategoriyasi

DOC 13 pages 86.5 KB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 86.5 KB

File type DOC

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

kurs ishi mavzu: o‘zbek va rus tillarida zamon kategoriyasi mundarija kirish asosiy qism i bob . 1.1 o‘zbek tilida zamon kategoriyasi …………………...…....………… 1.2. rus tilida zamon kategoriyasi va uning turlari haqida……………………… ii bob. 2.1. o’zbek va rus tilarida zamon kategoriyalarining o‘xshash jihatlari 2.2. o’zbek va rus tillarida zamon kategoriyasining farqli jihatlari xulosa foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati. kirish “o`zbek va rus tillarining qiyosiy tipologiyasi” fani oliy ta’lim muassasalari talabalarini ilmiy-pedagogik faoliyat yuritishga tayyorlaydi. o`zbek va rus tillarining fonetik, leksik va grammatik tipologiyasini o`rganish o`zga tilli guruhlarda o`zbek tilini o`qitishning samaradorligini oshiruvchi metodlar haqida tushuncha hosil qilish, qiyosiy tipologiyaga oid ko`nikma hamda malakalarni shakllantirishda amaliy va nazariy yordam beradi. ushbu fanni o`rganishda talabalarda o`zbek va rus tillarini qiyosiy-tarixiy metod yordamida tadqiq etish, qiyosiy tipologiyaning ilg`or metodlarini pedagogik amaliyotda qo`llash ko`nikma malakalarini shakllantiradi. talabalar o`zbek va rus tillarining strukturasi va grammatik qurilishiga xos xususiyatlarni, tarkibiy tipologik o`xshashliklar va farqlarini bilib oladi; o`zga tilli auditoriyada …

2 / 13

o‘plami: ibora va jumla. semiotikaning terminologik an'analariga qaytadigan sintaksisni yanada kengroq tushunish bor. ulardan birinchisiga muvofiq, sintaksis tushunchasi sodda bo‘lganlardan har qanday murakkab lingvistik birliklarni qurish qoidalarini o‘z ichiga oladi; bu holda intraord sintaksis yoki matn sintaksis haqida gapirish mumkin bo‘ladi. keyinchalik keng ma'noda sintaksis nafaqat og'zaki (og'zaki) til emas, balki har qanday ishora tizimining ifodalarini tuzish qoidalari sifatida tushuniladi. sintaksis predmetiga oid barcha mavjud tushunchalar bilan sintaktik birliklar va qoidalarni o‘rganish bilan bog'liq tegishli nazariyaning (tilshunoslik, semiotika) bo‘limi ham sintaksis deyiladi. sintaksis (yunon tilidan. tizim, tartib), an'anaviy ma'noda so‘zdan ko‘ra kengaytirilgan birliklarni qurish bilan bog'liq an'analariga qaytadigan sintaksisni yanada kengroq tushunish bor. ulardan birinchisiga muvofiq, sintaksis tushunchasi sodda bo‘lganlardan har qanday murakkab lingvistik birliklarni qurish qoidalarini o‘z ichiga oladi; bu holda intraord sintaksis yoki matn sintaksis haqida gapirish mumkin bo‘ladi. keyinchalik keng ma'noda tilning grammatik qoidalari to‘plami: ibora va jumla. semiotikaning terminologik sintaksis nafaqat og'zaki (og'zaki) til emas, balki …

3 / 13

hakllar zidlanishi mavjud bo'lishi lozim. bunday xususiyat barcha fe'l shakllariga xos emas. zamon kategoriyasi avvalo, buyruq maylida yo'q. bu fe'l shakli nutq onidan keyin sodir bo'lishi kutiladigan harakatni bildiradi, lekin zamon shakllarining zidlanishi (tuzumi) yo'q, demak, zamon kategoriyasi bu maylga mansub emas. bu hodisa rus va o'zbek tillarida bir xil. rus tilida soglagatelnoe naklonenie o'tgan zamon shakli asosida hosil qilinadi, lekin bu yerda ham boshqa zamon shakllari yo'q, demak, zamon kategoriyasi bu maylga ham mansub emas. ma'lumki, rus tilida zamon kategoriyasi vid kategoriyasiga bog'liq: nesovershenniy vid fe'llariga har uch zamon turi mansub: razgovarivayu, budu razgovarivat, razgovarival kabi; sovershenniy vid fe'llariga eaa kelasi zamon va o'tgan zamon turlari mansub, hozirgi zamon turi yo'q: napishu, napisal kabi. ko'rinadiki, rus tilida hozirgi zamonning va o'tgan zamonning bittadan shakli mavjud, kelasi zamonda esa ikki shakl-sintetik shakl va analitik shakl mavjud. rus tilida uzoq o'tgan zamon davom fe'li ham bor, lekin bu zamon shakli hozirgi …

4 / 13

. bu shakl hozirgi zamondan ko'ra ko'pincha kelasi zamonni, umumzamonni ifodalashga xizmat qiladi. ma’lumki, zamon kategoriyasi harakat va holatning nutq sodir etilayotgan paytiga munosabatini bildiradi. harakat bajarilish vaqtining nutq paytiga munosabatiga ko‘ra, har ikki tilda ham uch xil zamon farqlanadi. biroq o‘zbek tilida rus tiliga nisbatan zamon shakllari ko‘proq. masalan, birgina o‘tgan zamon fe’li turli affikslar olib, (uzoq, yaqin, hikoya, davom, maqsad) kabi ma’nolarni ifodalaydi. rus tilida esa fe’lning qat’iy uch zamoni: o‘tgan, hozirgi va kelasi zamon shakllari ajratiladi. bunda o‘tgan va hozirgi zamon bittadan, kelasi zamon shakli esa ikki xil ko‘rinishga ega bo‘lib, bu, asosan, fe’lning vid (tur)i bilan bog‘liqdir. fe’lning bu ma’nolari maxsus grammatik shakllar yordamida yuzaga chiqadi. hozirgi zamon (nastoyashee vremya). bilamizki, hozirgi zamon harakat-holatning nutq so‘zlanayotgan paytda bo‘layotgani yoki bo‘lmayotganini bildiradi. o‘zbek tilida hozirgi zamon fe’lining –yap, -yotir (ayotir), moqda affiksli uch xil shakli bor. bu shakllar shaxs va son bo‘yicha tuslanganida deyarli bir xil qo‘shim-chalarni …

5 / 13

va hokazo; oxiri -et bilan tugaydigan yettita fe’l: videt, nenavidet, obidet, smotret, vertet, terpet, zaviset; oxiri -at bilan tugaydigan to‘rtta fe’l: dishat, derjat, slishat, gnat. qolgan barcha fe’llar birinchi tuslanish fe’llari hisoblanadi. ammo rus tilida xotet, est kabi fe’llar ham borki, ular ham birinchi, ham ikkinchi tuslanish qonun-qoidalari asosida aralash holda tuslanadi (mas., xoch-u, xoch-esh, xoch-et, xot-im, xot-ite, xot-yat; e-m, e-sh, es-t, ed-im, ed-ite, ed-yat). o‘tgan zamon (proshedshee vremya). qiyoslanayotgan ikki tilda mavjud bo‘lgan o‘tgan zamon fe’llari orasidagi asosiy farq shundan iboratki, o‘zbekcha fe’l ot bilan shaxs va sonda moslashsa, rus tilidagi bunday fe’l rod va sonda moslashadi. masalan: men keldim.– ya prishyol. sen kelding. – ti prishyol. u keldi. – on prishyol, ona prishla, ono (pismo) prishlo. ko‘plikdagi o‘tgan zamon fe’li rodlar bo‘yicha o‘zgar-maydi: devochki prishli, malchiki prishli, pisma prishli. ma’lumki, o‘zbek tilida o‘tgan zamon fe’lining besh xil ko‘rinishi bor: oldi, olgan (edi), olibdi, olardi, olmoqda edi, olayotgan edi. …

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘zbek va rus tillarida zamon kategoriyasi"

kurs ishi mavzu: o‘zbek va rus tillarida zamon kategoriyasi mundarija kirish asosiy qism i bob . 1.1 o‘zbek tilida zamon kategoriyasi …………………...…....………… 1.2. rus tilida zamon kategoriyasi va uning turlari haqida……………………… ii bob. 2.1. o’zbek va rus tilarida zamon kategoriyalarining o‘xshash jihatlari 2.2. o’zbek va rus tillarida zamon kategoriyasining farqli jihatlari xulosa foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati. kirish “o`zbek va rus tillarining qiyosiy tipologiyasi” fani oliy ta’lim muassasalari talabalarini ilmiy-pedagogik faoliyat yuritishga tayyorlaydi. o`zbek va rus tillarining fonetik, leksik va grammatik tipologiyasini o`rganish o`zga tilli guruhlarda o`zbek tilini o`qitishning samaradorligini oshiruvchi metodlar haqida tushuncha hosil qilish, qiyosiy tipologiyaga oid ko`nikma hamda m...

This file contains 13 pages in DOC format (86.5 KB). To download "o‘zbek va rus tillarida zamon kategoriyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘zbek va rus tillarida zamon k… DOC 13 pages Free download Telegram