o‘zbek va rus tillarida harakat nomi va infinitiv

DOCX 23 pages 76.7 KB Free download

23 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 76.7 KB

File type DOCX

Pages 23

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 23

kurs ishi mavzu: o‘zbek va rus tillarida harakat nomi va infinitiv reja: kirish…………………………………………………………………. 3 asosiy qism 1. o‘zbek va rus tillarida fe’l so‘z turkumi……………………………5 2. o‘zbek va rus tillarida fe’llarning tushlanishi………………………7 3. rus tilida vid kategoriyasi…………………………………………12 4. o‘zbek va rus tillarida bo‘lishlilik-bo‘lishsizlik kategoriyasi……..16 5. o‘zbek va rus tillarida infinitiv…………………………………….19 xulosa………………………………………………………………..23 foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati………………………………..25 kirish o‘zbek va rus tillarini qiyoslab o‘rganishni 1934-yilda ye.d.polivanov boshlab bergan. uning “russkaya grammatika v sopostavlenii s uzbekskim yazikom” kitobi ikki tilning umumiy va xususiy jihatlar borasidagi ilmiy qarashlarni tizimlashtirishda kata rol o‘ynadi[footnoteref:1]. bu kitob ikki tilning fonetik va morfologik sathalrnigina qamrab oldi xolos. [1: polivanov e.d. russkaya grammatika v sopostavlenii s uzbekskim yazikom. ] 1965-yilda o.azizov va uning hammualliflari qiyosiy tahlilni amalga oshirdi[footnoteref:2]. o.azizov yaratgan qisqa kursni sh.rahmatullayev 1995-yil muayyan darajada to‘ldirdi[footnoteref:3]. [2: azizov o. va b. o‘zbek va rus tillarining qiyosiy grammatikasi (qisqa kurs). – toshkent: o‘qituvchi, 1965.] [3: rahmatullayev sh. o‘zbek va rus tillarini …

2 / 23

qiyosiy tipologiyaga oid ko‘nikma hamda malakalarni shakllantirishda amaliy va nazariy yordam beradi. ushbu fanni o‘rganishda talabalarda o‘zbek va rus tillarini qiyosiy-tarixiy metod yordamida tadqiq etish, qiyosiy tipologiyaning ilg‘or metodlarini pedagogik amaliyotda qo‘llash ko‘nikma malakalarini shakllantiradi. talabalar o‘zbek va rus tillarining strukturasi va grammatik qurilishiga xos xususiyatlarni, tarkibiy tipologik o‘xshashliklar va farqlarini bilib oladi; o‘zga tilli auditoriyada o‘zbek tili ta’limida tipologik metodlardan foydalanish ko‘nikmalariga ega bo‘lamiz; o‘zbek va rus tillarining tarkibiy tuzilishi, til vositalari va ifoda vositalaridagi o‘xshashliklar hamda farqlarni aniqlash; o‘zbek va rus tillarida muvofiq ekvivalentlarni to‘g‘ri tanlash malakalariga ega bo‘lamiz. tillarni qiyoslash bilan shug‘ullanuvchi ikki yo‘nalishlaridan biri qiyosiy tipologiya xarakterologiya hamda universal grammatika kabi yo‘nalishlardir. qiyosiy tipologiya xarakterologiya va universal grammatika kabi yo‘nalishlarining farqli jihatlari ham mavjud bo‘lib, xarakterologiya tillardagi faqat bir xil qatlamlarni taqqoslaydi, universal grammatika esa tillarni taqqoslashda grammatik vositalardan tashqari leksik vositalarni ham inobatga oladi. «o‘zbek va rus tillarining qiyosiy tipologiyasi» fani filologik mutaxassisliklar uchun asosiy …

3 / 23

h metodologiyasi; - ikki tilga xos fonemalarni qiyoslab o‘rganish; - o‘zbek va rus tillarining lug‘aviy tarkibini qiyoslab o‘rganish; - tillarning morfologik sathiga oid farqlarni aniqlash; -qiyoslash yordamida tillar o‘rtasidagi sintaktik umumiylik va xususiyliklarni aniqlash. 1. o‘zbek va rus tillarida fe’l so‘z turkumi o‘zbek tilida ham, rus tilida ham eng murakkab so‘z turkumi hisoblangan fe’l harakat, jarayon va holatni anglatadi. har ikkala tilda ham fe’llar anglatgan ma’nolari va vazifalariga ko‘ra ikki turga: o‘timli va o‘timsiz fe’llarga bo‘linadi. fe’ldan anglashilgan harakat ta’sirining boshqa predmatga o‘tishini bildirgan fe’llar o‘timli (perexodnie glagoli) hisoblanadi. o‘zbek tilida o‘timli fe’llar tushum kelishigidagi so‘zlar bilan birikadi. rus tilida ham bunday fe’lga bog‘lanib kelgan so‘z predlogsiz vinitelniy padej da bo‘ladi. fe’ldan anglashilgan harakatning ta’siri to‘g‘ridan to‘g‘ri biron narsaga ko‘chmasa, bunday fe’l o‘timsiz (neperexodnie glagoli) deyiladi. o‘zbek tilida kimni? nimani? so‘rog‘iga javob bo‘lmaydigan fe’l o‘timsiz hisoblanadi. rus tilida bunday fe’llar imenitelniy va vinitelniydan boshqa kelishiklarda kelgan ot va otlashgan so‘zlar …

4 / 23

agi ushbu kategoriyalar alohida-alohida qiyoslanganda, ular o‘rtasidagi farqlar aniq namoyon bo‘ladi[footnoteref:4]. [4: rahmatullayev sh. o‘zbek va rus tillarini qiyoslash. – toshkent: o‘zbekiston, 1995.] rus tilshunosligida feʼllarning noaniq shakli (infinitiv) va tuslangan shakli ajratiladi: smotret- smotryu; sifatdosh va ravishdosh ayrim adabiyotlarda feʼlning funksional shakli deb, ayrim adabiyotlarda esa bular mustaqil turkumlar deb talqin qilinadi. o‘zbek tilshunosligida feʼllarning to‘rt shakli ajratiladi: tuslanuvchi shakl, sifatdosh, ravishdosh, harakat nomi. yuqorida sanalgan hodisalarni o‘zaro chog‘ishtirishdan oldin bir muhim tafovutni taʼkidlash lozim. o‘zbek tili feʼllarida shakl hosil qilish asosi yagona, barcha shakl hosil qiluvchilar birin–ketin shu asosda qo‘shiladi. rus tili feʼllarida esa ikki asos mavjud bo‘ladi: o‘tgan zamon shakli boshqa asosdan, hozirgi zamon shakli esa boshqa asosdan hosil qilinadi. rus tilida bu asoslarning birinchi turi infinitiv asosi deb (shuningdek o‘tgan zamon asosi deb ham), ikkinchi turi esa hozirgi zamon asosi deb yuritiladi. hozirgi zamon asosi infinitiv asosiga nisbatan ikkilamchi, hosila asos hisoblanadi. 2. o‘zbek va rus …

5 / 23

te, govorite iii -ut, -yut idut, rabotayut -at, -yat molchat, govoryat o‘zbek tilida hozirgi zamon-kelasi zamon shakli quyidagi ma’nolarni bildiradi: 1. vaqtga nisbatan cheklanmagan, doim bo‘lib turadigan ish harakatni bildiradi: men maktabda ishlayman- ya rabotayu v shkole. 2. kelasi zamonni ifodalaydi. rus tilida kelasi zamon shakli bilan beriladi: ertaga imtihon topshiramiz- zavtra budem sdavat ekzamen. aniq hozirgi zamon. o‘zbek tilida fe’lning aniq aniq hozirgi zamon shakli -yap, -yotir affiksi va tuslovchini qo‘shish bilan yasaladi: gapiryapman, gapiryapmiz, gapiryapsan, gapiryapti, yozayotir, yozayotirmiz, yozayotirsan, yozayotirsiz. aniq hozirgi zamon shakli nutq so‘zlanayotgan paytda bo‘layotgan harakatni bildiradi. fe’lning aniq hozirgi zamon ma’nosi rus tilida asosan fe’lning hozirgi zamon shakli bilan beriladi: men o‘qiyapman- ya chitayu. shu o‘rinda ta’kidlab o‘tish joizki, o‘zbek tilida bir zamon ichida uzoq, yaqin zamonni ifodalashning ham imkoni mavjud. rus tilida esa bunday imkoniyat mavjud emas. shaxs–son kategoriyasi bajaruvchi bilan harakat orasidagi munosabatni bildiradi, kesimda egaga (bajaruvchiga) bog‘liq holda shakl o‘zgarishi shaxs–son …

Want to read more?

Download all 23 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘zbek va rus tillarida harakat nomi va infinitiv"

kurs ishi mavzu: o‘zbek va rus tillarida harakat nomi va infinitiv reja: kirish…………………………………………………………………. 3 asosiy qism 1. o‘zbek va rus tillarida fe’l so‘z turkumi……………………………5 2. o‘zbek va rus tillarida fe’llarning tushlanishi………………………7 3. rus tilida vid kategoriyasi…………………………………………12 4. o‘zbek va rus tillarida bo‘lishlilik-bo‘lishsizlik kategoriyasi……..16 5. o‘zbek va rus tillarida infinitiv…………………………………….19 xulosa………………………………………………………………..23 foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati………………………………..25 kirish o‘zbek va rus tillarini qiyoslab o‘rganishni 1934-yilda ye.d.polivanov boshlab bergan. uning “russkaya grammatika v sopostavlenii s uzbekskim yazikom” kitobi ikki tilning umumiy va xususiy jihatlar borasidagi ilmiy qarashlarni tizimlashtirishda kata rol o‘ynadi[footnoteref:1]. bu kitob ikki t...

This file contains 23 pages in DOCX format (76.7 KB). To download "o‘zbek va rus tillarida harakat nomi va infinitiv", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘zbek va rus tillarida harakat… DOCX 23 pages Free download Telegram