o‘zbek tilshunosligida sinonimiya hodisasining o‘rganilishi

DOCX 33 pages 103.7 KB Free download

33 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 103.7 KB

File type DOCX

Pages 33

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 33

kurs ishi mavzu: o‘zbek tilshunosligida sinonimiya hodisasining o‘rganilishi mundarija kirish 1 i bob: sinonimiya hodisasining lingvistik mohiyati va nazariy asoslari 5 1.1. sinonimiya hodisasining mohiyati va uning turlari 5 1.2. o‘zbek tilida sinonimya talqini 11 ii bob sinonimiya hodisasining o‘zbek tilshunosligida o‘rganilishi va frazeologik ko‘rinishlari 15 2.1. o‘zbek tilshunosligida sinonomiya hodisasining o‘rganilishi 15 2.2.o‘zbek tilida frazeologik sinonimlar 21 xulosa 28 foydalanilgan adabiyotlar 30 i. kirish bugungi globallashuv davrida har bir millat, har bir davlat o‘z tili va madaniyatini asrab-avaylashga, uni ilmiy asosda rivojlantirishga intilmoqda. o‘zbekiston respublikasi ham bu borada salmoqli qadamlar tashlamoqda. jumladan, davlat tili – o‘zbek tilining maqomi, jamiyatdagi nufuzi, amaliy imkoniyatlarini kengaytirishga qaratilgan izchil islohotlar olib borilmoqda. 2019-yil 21-oktabrda prezidentimiz tomonidan imzolangan “o‘zbek tilining davlat tili sifatidagi nufuzi va mavqeini tubdan oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi farmon bu yo‘nalishdagi muhim huquqiy asos bo‘lib xizmat qilmoqda. bu islohotlar doirasida ona tilimizni chuqur ilmiy tahlil qilish, uning leksik-semantik boyliklarini chuqur o‘rganish masalalari …

2 / 33

lil etilgan. so‘nggi yillarda esa sinonimiya masalasiga bo‘lgan yondashuv kengayib, u stilistik, semantik, pragmatik, hatto diskursiv darajalarda ham tadqiq qilinmoqda. ayniqsa, o‘zbek tilida frazeologik sinonimlarning mavjudligi va ularning tildagi badiiy, obrazli nutq yaratishdagi o‘rni alohida e’tiborga loyiq. tilshunoslikda sinonimiya hodisasi chuqur tarixiy ildizlarga ega, juda keng tahlil qilingan hodisa bo‘lib, sinonimlar nafaqat tilshunoslikning, balki adabiyotshunoslik, madaniyatshunoslik, psixologiya kabi qator fanlarning ham o‘rganish obyektidir. sinonimiya haqida tilshunoslikda turlicha qarashlar mavjud. sinonimlarni o‘rganish dastlab faqat leksik sathda bo‘lib, odatda, “bir xil ma’noli so‘zlar”, “bir-biriga yaqin ma’noli so‘zlar”, “yaqin, yoki bir ma’noli so‘zlar”, “uslubiy bo‘yoqlari, qo‘llanish sathlari bilan farqlanuvchi so‘zlar sifatida ta’riflanadi”[footnoteref:1]. “o‘zbek tilshunosligida sinonimlarga berilgan ta’rifga e’tibor berilsa, ularni belgilashda dastlab leksemalarning ma’no juhatidan bir xilligiga[footnoteref:2], so‘ngra ma’nolarning umumiyligiga[footnoteref:3], keyinchalik esa ma’noviy o‘xshash(aynan)likka[footnoteref:4] asoslanilgani kuzatiladi”[footnoteref:5]. o‘tgan asrning 70-yillariga qadar sinonimlik ma'noning aynan bir xilligi asosida belgilangan bo‘lsa, 80-yillarga kelib, so‘zning semantik strukturasi bir qancha olimlar tomonidan semik tahlil asosida o‘rganila boshlandi (sh.rahmatullayev, …

3 / 33

i yoritish, sinonimlarning turlari va tasnifini aniqlash, ularning til tizimidagi roli hamda o‘zbek tilshunosligida qanday o‘rganilganini tahlil qilishga qaratilgan. shu bilan birga, frazeologik sinonimlarning xususiyatlarini aniqlash va ular asosida til boyligini ko‘rsatish ham ishning muhim vazifalaridan biridir. [1: orifjonova sh. lug‘aviy sinonimiya va graduonimiya munosabati xususida// o‘zbek tili va adabiyoti. – toshkent, 2007. 6-son. – b.109] [2: jumaniyozov r. sinonimlar ta’rifi masalasi// o‘zbek tili va adabiyoti. – toshkent, 1970. 1-son. – b.5.] [3: hojiyev a. o‘zbek tili sinonimlarining izohli lug‘ati. – toshkent. o‘qituvchi, 1974. – b. 45-46.] [4: rahmatullayev sh. semik tahlil va leksik sinonimiyani ta’riflash masalasi// o‘zbek tili va adabiyoti. – toshkent, 1979. 5-son. – b.55.] [5: rahmonov g‘. o‘zbek tili sinonimlarida darajalanish// o‘zbek tili va adabiyoti, 2020. 3-son. – b.111.] [6: orifjonova sh. o‘zbek tilida lug‘aviy graduonimiya. – toshkent. nda, 1996.] ishning maqsadi – o‘zbek tilida sinonimiya hodisasining lingvistik mohiyatini ochib berish, sinonim birliklarning turlari va funksional xususiyatlarini …

4 / 33

madaniyatini oshirishga xizmat qiladi. natijalar darsliklar, uslubiy qo‘llanmalar va ilmiy tadqiqotlar uchun foydali manba bo‘lishi mumkin. kurs ishining tuzilishi – kirish, ikki bob, har bir bobda ikkita fasl, xulosa va foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxatidan iborat. “sinonimlarga bunday yondashuv ulardagi aynanlik va farqlilik belgilarini ajratishda muhim ahamiyatga egadir. til sathi birliklarida kuzatiluvchi aynanlikni ularning ma’nosi, shakli, vazifasi, uslubiy belgisi kabilarning teng kelishida, o‘zaro muvofiqligida ko‘rish mumkin. bu kabi aynanliklar farqlanishlar bilan o‘zaro aloqada bo‘lib, bir-biriga nisbatan belgilanadi. farqlilik aynanlik doirasidagi ma'no o‘zgarishlarining bevosita kuchayib, rivojlanib borishi natijasida nisbiy o‘zgachalik xususiyatlarini kasb eta borish holatidir. zidlilik aynanlikdan sifat o‘zgarishlari orqali o‘sib chiqar ekan, bu jarayonda yangi mohiyatning yuzaga kelishi sodir bo‘ladi. e.n.miller qarashlariga ko‘ra, zidlilik aynanlikning dialektik inkori, aynanlikning noo‘xshash ko‘rinishidir. zidlilik aynanlikdan variantlilik, farqlilik orqali (tadrijiy “sakrash” yo‘li bilan) hosil bo‘lgan boshqa aynanlikni, ya’ni yangi narsa bo‘lib, o‘zidan keyingi “zanjirli” jarayonning (aynanlik-farqlilik-zidlilik) dastlabki xalqasini hosil qiladi[footnoteref:7]. ko‘rinib turibdiki, aynanlikdan farqlilikka o‘tishda zanjirsimon …

5 / 33

,1974. – b.31.] sinonimlik hodisasi ham dastlab leksik sathda o‘rganilgan bo‘lsa-da, keyinchalik morfologik va sintaktik sinonimlar ham mavjudligi aniqlandi. barcha sathlardagi sinonimlarga quyidagi ta'rifni berish mumkin: “sinonimlar bir umumiy ma’no-mazmunga ega bo‘lgan, lekin emotsional-ekspressiv hamda funksional jihatdan farqlanuvchi til birliklaridir”.[footnoteref:9] [9: polvonova b. o‘zbek tili grammatikasi. – farg‘ona. “classik”, 2021. – b.28.] i bob sinonimiya hodisasining lingvistik mohiyati va nazariy asoslari tilshunoslik fanida sinonimiya hodisasi leksik-semantik munosabatlarning eng muhim turlaridan biri sifatida o‘rganiladi. sinonim so‘zlar tilning ifodaviy imkoniyatlarini boyitadi, uslubiy rang-baranglikni ta’minlaydi, fikrni aniq va ravshan ifodalashda muhim vosita bo‘lib xizmat qiladi. har bir tabiiy tilda, jumladan o‘zbek tilida ham sinonimik birliklar keng tarqalgan bo‘lib, ular lug‘aviy boylikning asosiy qatlamlaridan biridir. sinonimlarning mavjudligi til tizimining semantik moslashuvchanligini ko‘rsatadi. ular orqali biror voqelik yoki tushuncha turli uslubiy, konnotativ va kontekstual ranglarda ifodalanishi mumkin. shu bois sinonimiya hodisasining lingvistik mohiyatini ochib berish, uning turlari, tavsifiy belgilari va boshqa semantik munosabatlardan farqli jihatlarini …

Want to read more?

Download all 33 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘zbek tilshunosligida sinonimiya hodisasining o‘rganilishi"

kurs ishi mavzu: o‘zbek tilshunosligida sinonimiya hodisasining o‘rganilishi mundarija kirish 1 i bob: sinonimiya hodisasining lingvistik mohiyati va nazariy asoslari 5 1.1. sinonimiya hodisasining mohiyati va uning turlari 5 1.2. o‘zbek tilida sinonimya talqini 11 ii bob sinonimiya hodisasining o‘zbek tilshunosligida o‘rganilishi va frazeologik ko‘rinishlari 15 2.1. o‘zbek tilshunosligida sinonomiya hodisasining o‘rganilishi 15 2.2.o‘zbek tilida frazeologik sinonimlar 21 xulosa 28 foydalanilgan adabiyotlar 30 i. kirish bugungi globallashuv davrida har bir millat, har bir davlat o‘z tili va madaniyatini asrab-avaylashga, uni ilmiy asosda rivojlantirishga intilmoqda. o‘zbekiston respublikasi ham bu borada salmoqli qadamlar tashlamoqda. jumladan, davlat tili – o‘zbek tilining maqomi, jamiyat...

This file contains 33 pages in DOCX format (103.7 KB). To download "o‘zbek tilshunosligida sinonimiya hodisasining o‘rganilishi", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘zbek tilshunosligida sinonimi… DOCX 33 pages Free download Telegram