zilzilalar (yer qimirlashlari)

DOCX 1 sahifa 43,6 KB Bepul yuklash

1 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 43,6 KB

Fayl turi DOCX

Sahifalar 1

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 1

zilzilalar (yer qimirlashlari) zilzilalarning paydo bo‘lish sabablari zilzila – yer po‘stida yoki yuqori mantiya qismida to‘satdan hosil bo‘lgan siljish va sinish natijasida yuzaga keladigan yer osti silkinishlaridiruz.wikipedia.org. tabiiy zilzilalar uch asosiy sababga ko‘ra kelib chiqadi, shuningdek sun’iy (inson omili) sabablar ham mavjud: · tektonik zilzilalar: yer qobig‘ining tektonik plitalari harakati va geologik kuchlar ta’sirida sodir bo‘ladigan eng keng tarqalgan zilzila turiuz.wikipedia.orgarxiv.uz. tektonik zilzilalar yirik geologik siniq (fayl)lar bo‘ylab to‘planib qolgan stressning keskin bo‘shanishi tufayli ro‘y beradi. bunday zilzilalar sayyoramizdagi eng halokatli zilzilalarning asosiy sababidir. · vulqon (vulqoniy) zilzilalari: vulqon otilishi oldidan yoki davomida magmaning harakati natijasida kelib chiquvchi yer silkinishlaridirmaximum-inc.com. ular odatda mahalliy hududda kichik va o‘rta kuchga ega bo‘lib, tektonik zilzilalarga nisbatan kamroq zarar keltiradi. vulqon faollashishi bilan bog‘liq bo‘lgani uchun ko‘pincha oldindan bashorat qilish imkoni mavjud, va shuning uchun ularning talofati nisbatan kichik bo‘ladiuz.wikipedia.org. · o‘pirilish (ag‘darilish) zilzilalari: katta tog‘ jinslari bo‘laklarining qulashi, g‘orlarning yoki shaxtalarning o‘pirilishi natijasida …

2 / 1

“portlash zilzilalari”ni keltirib chiqarishi mumkinmaximum-inc.com. shuningdek, induksiya qilingan zilzilalar – katta suv omborlari qurilishi, neft/gaz qazib chiqarish yoki suyuqliklarni chuqur yer ostiga pompalash kabi jarayonlar oqibatida yuzaga keladigan silkinishlardiruz.wikipedia.orguz.wikipedia.org. masalan, chorvoq suv ombori to‘ldirilgandan keyin uning atrofida bir necha mayda zilzilalar kuzatilganuz.wikipedia.org. ayrim olimlar hatto 1976 va 1984-yillardagi gazli zilzilalarini u yerdagi gaz konlaridan gazni tez surib olish jarayoni bilan bog‘lashganuz.wikipedia.org. zilzilalarning tasnifi (chuqurlik, magnituda, energiya va fokus masofasi bo‘yicha) zilzilalarni bir-biridan farqlash uchun bir necha tasnif me’zonlari qo‘llaniladi: · chuqurligi bo‘yicha: zilzila o‘chog‘ining yer yuzasidan qanchalik chuqurda joylashganiga ko‘ra tasniflanadi. aksariyat zilzilalar nisbatan sayoz, ya’ni yuza zilzilalar bo‘lib, o‘chog‘i 0–70 km chuqurlikda bo‘ladiuz.wikipedia.org. 70–300 km oralig‘idagi o‘choqlar o‘rta chuqurlikdagi zilzilalar, 300 km dan chuqurroqlari esa chuqur zilzilalar deyiladiuz.wikipedia.org. masalan, o‘rta osiyo (jumladan, o‘zbekiston) hududida zilzila o‘choqlari odatda 5–50 km chuqurlikda bo‘ladi, ba’zan 300 km gacha yetishi mumkinuz.wikipedia.org. · magnitudasi (kuchi) bo‘yicha: magnituda zilzilaning seysmografda qayd etilgan silkinish amplitudasiga asoslangan …

3 / 1

acha bo‘lishi mumkin, eng yirik zilzilalar magnitudasi 8–9 atrofida qayd etilgan (1960-yil chilidagi zilzila m 9.5 bo‘lgani ma’lum). kichik zilzilalar (m 10 shaklida ifodalangan energiya miqdori. masalan, k=12 sinf zilzila ~10^12 j energiyaga teng (bu m≈5 ga mos)uz.wikipedia.org. energiya darajasi kuchli zilzilalarda juda katta qiymatlarga yetadi: magnitudasi 8 atrofidagi zilzilalar 10^17 j va undan ortiq energiya ajrata oladi. · fokus (o‘choq) masofasi bo‘yicha: bu tasnif zilzila epitsentrining muayyan joyga nisbatan yaqinligi va ta’sir doirasini ko‘rsatadi. agar zilzila o‘chog‘i kuzatuvchi nuqtaga yaqin bo‘lsa, mahalliy (yerli) zilzila deb ataladi; bunday zilzilalar epitsentr atrofida kuchli silkinishlar keltirib chiqaradi, lekin uzoq masofaga tarqalmasligi mumkin. mintaqaviy zilzilalar bir necha yuz kilometrgacha bo‘lgan masofada seziladi. juda katta magnitudali zilzilalar esa minglab kilometr olisda ham sezilishi yoki asboblarda qayd etilishi mumkin – bunday uzoq zilzilalar ba’zan teleseysmik hodisalar deb ataladi. zilzila o‘chog‘idan uzoqlashgan sari yer silkinishining intensivligi susayib boradiuz.wikipedia.org. sezilgan silkinish kuchi epitsentrdan masofa ortgani sayin pasayishi …

4 / 1

huqurligi (gipotsentr chuqurligi) va epitsentr orasidagi masofa zilzilaning yer yuzasidan chuqurligini bildiradiuz.wikipedia.org. shunga ko‘ra, sayoz zilzilalarda epitsentr hududida juda kuchli zarba bo‘ladi, chuqurroq zilzilalarda esa yer yuzasiga yetib kelguncha energiya bir qadar so‘nadi. zilzila davomiyligi ham muhim tushuncha: odatda asosiy silkinishlar bir necha soniyadan bir necha daqiqagacha davom etishi mumkin. kuchsizroq avj zilzila (foreshock)lar yoki keyingi takroriy silkinishlar (aftershock)lar asosiy zilziladan oldin yoki keyin kuzatiladi. seysmik to‘lqinlar va ularning tarqalishi zilzila sodir bo‘lganda, o‘chog‘idan barcha yo‘nalishlarda seysmik to‘lqinlar tarqala boshlaydi. bu to‘lqinlar turli xil tezlik va xususiyatlarga ega bo‘lib, yer ichidan va yuzasi bo‘ylab harakatlanadi. asosiy seysmik to‘lqinlar quyidagicha toifalanadi: · hajmiy to‘lqinlar: yer ichki qismida harakatlanadigan to‘lqinlar bo‘lib, ular bo‘ylama (p) va ko‘ndalang (s) to‘lqinlarga ajratiladiuz.wikipedia.org. p-to‘lqinlar (birlamchi) – eng tez tarqaluvchi bo‘ylama to‘lqinlar bo‘lib, jinslarni oldinga-orqaga siqish va cho‘zish tarzida o‘tkazadi. p-to‘lqinlar havo va suyuqliklarda ham tarqalishi mumkin. ular birinchi bo‘lib yetib keladi va odatda zilzila boshlanganini ilk …

5 / 1

an daqiqalar ichida)uz.wikipedia.org. · yuza (sirt) to‘lqinlar: zilzila to‘lqinlarining bir qismi yer po‘sti sirtiga yetib kelgach, yuzaga yaqin qatlamlarda yuza to‘lqinlar hosil bo‘ladiuz.wikipedia.org. ular p va s to‘lqinlarga nisbatan sekinroq harakatlanadi va uzoqroq davom etuvchi tebranishlarni keltiradi. asosiy ikki turdagi yuzaki to‘lqinlar – reyli to‘lqini (yer yuzasida elliptik traektoriya bo‘ylab tebratadi) va love to‘lqini (gorizontal siljituvchi to‘lqin) bo‘lib, ularning har ikkalasi yer yuzida sezilarli tebranma harakatlar paydo qiladiuz.wikipedia.orguz.wikipedia.org. yuza to‘lqinlari binolarni yonma-yon chayqatib, katta konstruksiyalarda zarar keltirishi mumkin. zilzila paytida insonlar odatda p va s to‘lqinlar ortidan keluvchi aynan shu yuzaki to‘lqinlarni eng aniq his qiladi. har xil turdagi seysmik to‘lqinlar tezligi farqlidir: p-to‘lqinlar eng tez (masalan ~5–7 km/s), s-to‘lqinlar sekinroq (taxminan 3–4 km/s), yuza to‘lqinlari esa eng sust tarqaladi (ularning tezligi muhit va sharoitga bog‘liq, lekin odatda s-to‘lqinlardan sust)uz.wikipedia.org. seysmograf stansiyalari p va s to‘lqinlarning yetib kelish vaqti farqiga qarab zilzila epitsentrining qayerda joylashganini aniqlashadi – p va s …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 1 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"zilzilalar (yer qimirlashlari)" haqida

zilzilalar (yer qimirlashlari) zilzilalarning paydo bo‘lish sabablari zilzila – yer po‘stida yoki yuqori mantiya qismida to‘satdan hosil bo‘lgan siljish va sinish natijasida yuzaga keladigan yer osti silkinishlaridiruz.wikipedia.org. tabiiy zilzilalar uch asosiy sababga ko‘ra kelib chiqadi, shuningdek sun’iy (inson omili) sabablar ham mavjud: · tektonik zilzilalar: yer qobig‘ining tektonik plitalari harakati va geologik kuchlar ta’sirida sodir bo‘ladigan eng keng tarqalgan zilzila turiuz.wikipedia.orgarxiv.uz. tektonik zilzilalar yirik geologik siniq (fayl)lar bo‘ylab to‘planib qolgan stressning keskin bo‘shanishi tufayli ro‘y beradi. bunday zilzilalar sayyoramizdagi eng halokatli zilzilalarning asosiy sababidir. · vulqon (vulqoniy) zilzilalari: vulqon otilishi oldidan yoki davomida magman...

Bu fayl DOCX formatida 1 sahifadan iborat (43,6 KB). "zilzilalar (yer qimirlashlari)"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: zilzilalar (yer qimirlashlari) DOCX 1 sahifa Bepul yuklash Telegram