so`z birikmalari qoliplarining nutqiy kengayishi va birikma zanjiri

DOCX 33 стр. 64,3 КБ Бесплатная загрузка

33 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 64,3 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 33

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 33

mavzu: so`z birikmalari qoliplarining nutqiy kengayishi va birikma zanjiri kurs ishi mundarija kirish……………………………………………………………………..…..3 i bob. so`z birikmalari va ularning qolip xususiyatlari 1.1. so`z birikmasining nazariy asoslari………..................................6 1.2.so`z birikmalari sintaktik va semantik xususiyatlari.....14 ii bob. so‘z birikmasi qoliplarining nutqiy kengayishi va birikma zanjiri 2.1. nutqiy kengayishning asosiy tamoyillari…………………………………...20 2.2. so`z birikmasi qoliplarining matnlardagi tahlili…………………………....24 xulosa………………………………………………………………………..32 foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati…………………...…....34 kirish kurs ishining dolzarbligi. tilning asosiy birliklaridan biri bo‘lgan so‘z birikmasi nafaqat grammatik tuzilma, balki nutqiy ifoda vositasi sifatida ham katta ahamiyatga ega. har bir til o‘ziga xos qonun-qoidalar asosida so‘zlarni birikma holida bog‘laydi va bu orqali ma’no uzviyligi, uslubiy ko‘rinishlar va muloqotdagi aniqlik ta’minlanadi. ayniqsa, so‘z birikmasi qoliplarining nutqda kengayib borishi va ularning zanjir tarzida izchil davom etishi tilning faol ishlatilish jarayonini tahlil qilishda muhim omil hisoblanadi. mavzuning dolzarbligi shundaki, zamonaviy nutqda, xususan ilmiy, publitsistik va badiiy matnlarda so‘z birikmalarining nutqiy kengayishi va ularning zanjirli tarzda qo‘llanishi tilning mantiqiyligi, uslubiy boyligi va …

2 / 33

am yoritiladi. kurs ishining predmeti. so‘z birikmasi qoliplarining nutqiy kengayishi va birikma zanjiri jarayonida ularning tuzilishi, ishlatilish xususiyatlari va matnlardagi funksional vazifalari. o‘zbek tilshunosligida amalga oshirilgan so‘nggi tadqiqotlarda yangi yo‘nalishlarning paydo bo‘lishi, til birliklarining lisoniy sintaktik qoliplarining aniqlanishi, lingvistik amallarni, tahlillarni avtomatik bajarish ishlari jadal rivojlandi. til korpuslarining qurilishi, morfonalizatorning ishlab chiqilishi, keyingi qadam sifatida sintaktik analizator dasturining lingvistik va dasturiy ta’minoti ishlab chiqilishi muhim vazifa hisoblanadi. aynan mana shunday avtomatik tahlil dasturlari uchun til birliklarining lisoniy qoliplari aniqlanishi va modellari ishlab chiqilishi zarur. mazkur maqolamizda o‘zbek tilidagi so‘z birikmalarining lsqlarining umumiy guruhlari aniqlandi va lingvistik modellar taklif qilindi. har bir til jamiyat bilan birga yashar ekan, uning sayqallashib, mukammallashib borishi, shu jamiyatning barqaror yashab qolishi va rivojlanishiga bog‘liq bo‘ladi. tilning o‘ziga xos qonuniyatlari yillar mobaynida turli omillar ta’siri natijasida o‘zgarishlarga uchraydi va bu o‘zgarishlar shu til doirasida turli lingvistik qoliplarni shakllantiradi. lingvistik qoliplar barcha jamiyat a’zolari lisoniy ongida bir-biriga …

3 / 33

n boshlab, o‘zi so‘zlashayotgan til bilan birga yashaydi va shu tilning barcha xususiyatlari jamiyat a’zolari tomonidan uning ongiga singdirib boriladi. qachonki, o‘zga tillarni o‘rganish zaruriyati tug‘ilgandagina, lisoniy qoliplar muhim ahamiyat kasb eta boshlaydi. har qanday til o‘zining qonuniyatlariga ega bo‘ladi. uning tarkibiy qismlari, ichki tuzilishi va ma’lum bir qoliplarni til xotirasida shakllantirish orqali o‘rganadi va o‘zlashtiradi. tildagi turli qoliplar haqida tatiyana bushuy va shahriyor safarovlar - til tizimi turli darajadagi muayyan murakkablikka ega bo‘lgan birliklar va ulardan foydalanish yig‘indisidir. til tizimiga turli qoliplar va sxemalar xos bo‘lib, ular asosida turli murakkab birliklar, so‘z birikmalari va jumlalar yasaladi, - deya fikr bildirib o‘tadilar [bushuy, safarov, 2007: 42][footnoteref:1]. [1: o‘zbek tilida so‘z birikmalarining lisoniy sintaktik qoliplari va ularni modellashtirish masalasi.uzbekistan: til va madaniyat 2023/1ssn 2181-922x ] so`z birikmasi haqida ba’zi dastlabki ma’lumotlar xviii-xix asrlarga borib taqaladi. klassik grammatikachilar – asosan grek, lotin va keyinchalik yevropa tillarini o‘rgangan olimlar – tilni o‘rganishda sintaksisni, …

4 / 33

‘rganiladi. sintaksisga ko‘proq ilmiy e’tibor berila boshlaydi. fe’l bilan bog‘liq otlar, bog‘lovchilar, atributlar kabi birliklar tasniflanadi. klassik grammatikachilar tilni ko‘proq gap markazida, ya’ni mantiqiy fikr bayoni nuqtai nazaridan tahlil qilganlar. so‘zlar o‘rtasidagi grammatik munosabatlar haqida mulohazalar mavjud bo‘lsa-da, so‘z birikmasi tushunchasi faqat xx asr boshlarida rus tilshunosligi orqali mustaqil sintaktik birlik sifatida shakllandi (vinogradov, smirnitskiy, va boshqalar tomonidan)[footnoteref:3]. [2: ko‘chergina a.a. vvedenie v yazykoznanie. — m.: prosveshchenie, 1980.] [3: rahmatullayev sh. tilshunoslikka kirish. – toshkent: o‘qituvchi, 1981.] i bob. so`z birikmalari va ularning qolip xususiyatlari 1.1.so`z birikmasining nazariy asoslari. so‘z birikmasi — bu ikki yoki undan ortiq mustaqil leksik birliklarning ma’lum grammatik qonuniyatlarga binoan o‘zaro bog‘lanib, bitta sintaktik birlik sifatida ishlatilishi. so‘z birikmalari gapga nisbatan kichik, so‘zga nisbatan murakkab birlik hisoblanadi va bu tilning muhim sintaktik qurilmasi bo‘lib, u nutqda fikrni bosqichma-bosqich ifodalash, aniqlik kiritish va gap qurilishida asosiy vosita hisoblanadi. ularning tuzilishini, bog‘lanish shakllarini va uslubiy imkoniyatlarini o‘rganish tilshunoslikda …

5 / 33

‘rtasidagi munosabatni, gap hosil qilishdagi rolini ko‘rsatadi. u shuningdek, bog‘lanish turlarini boshqaruv, ergashish va qo‘shilish shaklida tasniflagan (bu tasnif hozirgi o‘zbek tilshunosligida ham qo‘llaniladi). a.i. smirnitskiy esa so‘z birikmasiga struktur-semantik birlik sifatida yondashgan. uningcha, so‘z birikmasi nafaqat grammatik jihatdan, balki ma’no uzviyligi orqali ham birlashgan birlikdir. smirnitskiy fikricha, so‘z birikmasining ma’nosi har doim tarkibiy qismlarining oddiy yig‘indisidan iborat emas, balki murakkab semantik birlikdir[footnoteref:5]. vinogradovning yondashuvi, ayniqsa, sintaktik strukturalarning shakllanishi va turli bog‘lanish usullarini (boshqaruv, ergashish, qo‘shilish) aniqlashda juda foydalidir. biroq bu qarash, asosan, grammatik tuzilishga asoslangan bo‘lib, semantik (ma’no) jihatlari nisbatan chetda qolgan. ya’ni, so‘z birikmasining ichki ma’no yaxlitligi yoki nutqdagi uslubiy funksiyasi bu yondashuvda yetarlicha ochilmagan. a.i. smirnitskiy esa so‘z birikmasini struktur-semantik birlik sifatida izohlaydi. u faqat grammatik emas, balki ma’noviy yaxlitlikni ham asosiy belgi sifatida ko‘rsatadi. uning fikricha, so‘z birikmasi doimo tarkibiy qismlarining oddiy yig‘indisi emas, balki murakkab va uzviy ma’noga ega bo‘ladi. bu yondashuv semantika va sintaksis …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 33 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "so`z birikmalari qoliplarining nutqiy kengayishi va birikma zanjiri"

mavzu: so`z birikmalari qoliplarining nutqiy kengayishi va birikma zanjiri kurs ishi mundarija kirish……………………………………………………………………..…..3 i bob. so`z birikmalari va ularning qolip xususiyatlari 1.1. so`z birikmasining nazariy asoslari………..................................6 1.2.so`z birikmalari sintaktik va semantik xususiyatlari.....14 ii bob. so‘z birikmasi qoliplarining nutqiy kengayishi va birikma zanjiri 2.1. nutqiy kengayishning asosiy tamoyillari…………………………………...20 2.2. so`z birikmasi qoliplarining matnlardagi tahlili…………………………....24 xulosa………………………………………………………………………..32 foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati…………………...…....34 kirish kurs ishining dolzarbligi. tilning asosiy birliklaridan biri bo‘lgan so‘z birikmasi nafaqat grammatik tuzilma, balki nutqiy ifoda vositasi sifatida ham katta ahami...

Этот файл содержит 33 стр. в формате DOCX (64,3 КБ). Чтобы скачать "so`z birikmalari qoliplarining nutqiy kengayishi va birikma zanjiri", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: so`z birikmalari qoliplarining … DOCX 33 стр. Бесплатная загрузка Telegram