o'zbek lotin alifbosining imlo qoidalari

DOCX 20 pages 36.7 KB Free download

20 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 36.7 KB

File type DOCX

Pages 20

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 20

4-mavzu. o’zbek lotin alifbosining imlo qoidalari. o‘zbekiston respublikasi vazirlar mahkamasining qarori 24.08.1995 y. n 339 o‘zbek tilining asosiy imlo qoidalarini tasdiqlash haqida o‘zbekiston respublikasining "lotin yozuviga asoslangan o‘zbek alifbosini joriy etish to‘g‘risida"gi qonunini bajarish maqsadida vazirlar mahkamasi qaror qiladi: 1. o‘zbek tilining asosiy imlo qoidalari tasdiqlansin (ilova qilinadi). 2. respublika vazirliklari, idoralari, mahalliy xokimiyat va boshqaruv idoralari, ommaviy axborot vositalari lotin yozuviga asoslangan o‘zbek alifbosidagi barcha turdagi yozishmalarda, matbuotda, ish yuritishda ushbu qoidalarni joriy qilish yuzasidan tegishli tadbirlarni ishlab chiqsinlar va amalga oshirsinlar. 3. o‘zbekiston respublikasi fanlar akademiyasi, oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi, xalq ta’limi vazirligi, davlat matbuot qo‘mitasi uch oy muddat ichida maktablar uchun qo‘llanma sifatida o‘zbek tilining imlo lug‘atini, kishi ismlari va joy nomlari lug‘atlarini tayyorlasinlar va nashr etish choralarini ko‘rsinlar. 4. mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish vazirlar mahkamasining ta’lim va fan hamda ijtimoiy masalalar va madaniyat bo‘limlariga yuklansin. vazirlar mahkamasining raisi i. karimov o‘zbek tilining asosiy …

2 / 20

hlig‘idagi eng faol a’zo tildir. u unlilarni talaffuz qilishda oldinga yoki orqaga qarab harakat qiladi. masalan, i, e, a ulilarini hosil qilishda til oldinga siljiydi, u, o‘, o unlilarini hosil qilishda orqaga tortiladi. tilning vertikal harakatiga ko‘ra unlilar uch turga ajratiladi: 1) yuqori (tor) unlilar: i, u; 2) o‘rta (keng) unlilar: e, o‘; 3) quyi (keng) unlilar: a, o. unlilar talaffuzida tilning tanglayga tomon ko‘tarilishi va tushishi vertikal harakat sanaladi. bu harakat tufayli og‘izning ochilish darajasi har xil bo‘ladi. masalan, i, u unlilarini hosil qilishda til tanglayga yaqin turadi va og‘izning ochilish darajasi tor bo‘ladi; a, o unlilarini hosil qilishda esa til tanglaydan uzoqlashadi va til bilan tanglay o‘rtasidagi oraliq keng bo‘ladi. lablarning ishtirokiga ko‘ra unlilar ikkiga bo‘linadi: 1) lablangan unlilar: u, o‘, o; 2) lablanmagan unlilar: i, e, a. unlilar talaffuzida lablar ishtirok etishi yoki ishtirok etmasligi mumkin. masalan, u, o‘, o unlilarini hosil qilishda lablar cho‘chchayadi, i, e, …

3 / 20

da; bilan, biroq, sira, qishloq, chiroq kabi so‘zlarda old qator tor unlini ifodalash uchun yoziladi; 2) o‘tin, o‘rik, bo‘lim kabi oldingi bo‘g‘inida o‘ unlisi keladigan so‘zlarning keyingi bo‘g‘inida i aytiladi va yoziladi. 4. u u harfi: 1) uy, kun; buzoq, buloq, buxoro; butun, uchuq, usul, yulduz; mafkura; ko‘zgu, uyqu; alurnmiy, yubiley kabi so‘zlarda orqa qator tor unlini ifodalash uchun yoziladi; 2) qovun, sovun, tovush, yovuz, qirg‘ovul, chirmovuq kabi so‘zlarning oldingi bo‘g‘inida o unlisi kelsa, keyingi yopiq bo‘g‘in boshidagi v undoshidan keyin u aytiladi va yoziladi. 5. o‘ o‘ harfi o‘t, o‘q, o‘zbek, o‘simlik, do‘ppi, bo‘tako‘z, semizo‘t, gulko‘rpa, noo‘rin kabi so‘zlarda orqa qator o‘rta-keng unlini ifodalash uchun yoziladi. 6. ye ye harfi ekin, esla, evara, ekran, eksport; kel, zehn; kecha, behi; telefon, teatr; poezd, atele; e’lon, ne’mat, she’r kabi so‘zlarda old qator o‘rta-keng unlini ifodalash uchun yoziladi. 7. yonma-yon keladigan unlilar imlosi: 1) unlilar orasiga ba’zan u undoshi qo‘shib aytilsa ham, …

4 / 20

onemalar ham uch tomondan tasnif qilinadi: [1: ] 1) hosil bo‘lish (artikulyatsiya) o‘rniga ko‘ra; 2) hosil bo‘lish (artikulyatsiya) usuliga ko‘ra; 3) ovoz va shovqinning ishtirokiga ko‘ra. hosil bo‘lish (artikulyatsiya) o‘rniga ko‘ra undoshlar uch guruhga bo‘linadi: 1) lab undoshlari; 2) til undoshlari; 3) bo‘g‘iz undoshi. lab undoshlari bevosita lablar ishtirokida paydo bo‘luvchi undoshlar bo‘lib, ularga b, n, m, v, f undoshlari kiradi. lab undoshlaridan b, p, m undoshlari, shuningdek, ov, qovun, vodiy, voris, birov kabi so‘zlaridan v undoshi hamda pufak, tufli, juft, fotima kabi so‘zlaridagi f undoshi ikki lab orasida paydo bo‘ladi; vatan, va’da, vafo, vagon, arava kabi so‘zlar tarkibidagi v undoshi, fazo, farzand, fitna, telefon kabi so‘zlar tarkibidagif undoshi pastki lab bilan ustki tishlar orasida hosil bo‘ladi. shunga ko‘ra lab undoshlarini ikki guruhga ajratish mumkin: 1) lab-lab undoshlari: b, p, m, v, f; 2) lab-tish undoshlari: v, f. til undoshlari bevosita til ishtirokida hosil bo‘lib, ularga g, d, j (jurnal …

5 / 20

urilib, portlab o‘tishidan hosil bo‘ladigan undoshlar bo‘lib, ularga b, g, d, dj (jilva so‘zidagi) k, p, t, ch, q undoshlari kiradi. bular orasida dj (jajji so‘zidagi) va ch undoshlari o‘ziga xos artikulyatsiyasi bilan boshqalaridan ajralib turadi. shu jihatdan portlovchilar ikki turga ajratiladi: a) sof portlovchilar: b, g, d, k, p, t, q; b) qorishiq portlovchilar (affrikatlar): dj (jahon so‘zidagi) dj (d+j), ch (t+sh). sirg‘aluvchi undoshlar ikki nutq a’zosining bir-biriga yaqinlashishi va havo oqimining ana shu a’zo orasidan sirg‘alib chiqishi bilan hosil bo‘ladigan undoshlar bo‘lib, ularga v, j (jirafa so‘zidagi), z, y, s, f, x, sh, g‘, h undoshlari kiradi. portlovchi – sirg‘aluvchilar undoshlar bir vaqtning o‘zida ham portlash, ham sirg‘alish ro‘y berishi natijasida hosil bo‘ladi. ularga m, n, ng, l, r undoshlari kiradi. bunday undoshlar hosil bo‘lish usuliga ko‘ra boshqa undoshlar (portlovchilar, sirg‘aluvchilar)dangina emas, balki o‘zaro ham farq qiladi. chunonchi, m undoshining hosil bo‘lishida o‘pkadan chiqayotgan havo oqimining bir qismi …

Want to read more?

Download all 20 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o'zbek lotin alifbosining imlo qoidalari"

4-mavzu. o’zbek lotin alifbosining imlo qoidalari. o‘zbekiston respublikasi vazirlar mahkamasining qarori 24.08.1995 y. n 339 o‘zbek tilining asosiy imlo qoidalarini tasdiqlash haqida o‘zbekiston respublikasining "lotin yozuviga asoslangan o‘zbek alifbosini joriy etish to‘g‘risida"gi qonunini bajarish maqsadida vazirlar mahkamasi qaror qiladi: 1. o‘zbek tilining asosiy imlo qoidalari tasdiqlansin (ilova qilinadi). 2. respublika vazirliklari, idoralari, mahalliy xokimiyat va boshqaruv idoralari, ommaviy axborot vositalari lotin yozuviga asoslangan o‘zbek alifbosidagi barcha turdagi yozishmalarda, matbuotda, ish yuritishda ushbu qoidalarni joriy qilish yuzasidan tegishli tadbirlarni ishlab chiqsinlar va amalga oshirsinlar. 3. o‘zbekiston respublikasi fanlar akademiyasi, oliy va o‘rta maxsus ...

This file contains 20 pages in DOCX format (36.7 KB). To download "o'zbek lotin alifbosining imlo qoidalari", click the Telegram button on the left.

Tags: o'zbek lotin alifbosining imlo … DOCX 20 pages Free download Telegram