kurs ishi - o‘zbek tilshunosligida semema va sema munosabatlari

DOCX 21 pages 192.0 KB Free download

21 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 192.0 KB

File type DOCX

Pages 21

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 21

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi urganch innovatsion universiteti filolgiya va tillarni o‘qitish: o‘zbek tili (sirtqi) ta’lim yo‘nalishi: 23/02-guruh talabasi shahnozaning “hozirgi o‘zbek adabiy tili” fanidan kurs ishi mavzu: o‘zbek tilshunosligida semema va sema munosabatlari topshirdi: shahnoza qabul qildi: gulumov maqsud urganch – 2025 mavzu: o‘zbek tilshunosligida semema va sema munosabatlari mundarija: kirish .3 i bob. semema va sema tushunchalarining nazariy asoslari .7 1.1. semema va sema tushunchalarining mazmuni, kelib chiqishi va lingvisti7 mohiyati 10 1.2. semema va sema o‘rtasidagi strukturaviy hamda semantik munosabatlar ii bob. o‘zbek tilshunosligida semema va sema munosabatlarining tahlili 13 2.1. o‘zbek tili leksik tizimida semantik birliklarning shakllanishi va rivoji 13 2.2. hozirgi o‘zbek tilida semema va sema o‘zaro ta’sirining amaliy ko‘rinishlari 16 xulosa 20 foydalanilgan adabiyotlar 21 kirish kurs ishining dolzarbligi: til insoniyat tafakkurining eng muhim vositasi, fikrni ifodalash va tushunchalarni shakllantirishning asosiy tizimidir. tilning mazmuniy jihatini o‘rganish tilshunoslikning semantika sohasi zimmasiga yuklatilgan. …

2 / 21

y asos sifatida xizmat qiladi. o‘zbek tilshunosligida semema va sema masalalari xx asrning ikkinchi yarmidan boshlab faol o‘rganila boshlagan. bu davrda sh. rahmatullayev, m. mirtojiyev, a. hojiyev, g‘. abdurahmonov, d. xudoyberganova kabi olimlar tomonidan leksik ma’no, semantik tizim, ma’no komponentlari, ma’no turlari va ularning o‘zaro aloqadorliklari ilmiy jihatdan tahlil qilindi. ushbu tadqiqotlar o‘zbek tilining semantik tuzilmasini aniqlashda, xususan, semema va semaning o‘zaro munosabatlarini o‘rganishda muhim ilmiy asos bo‘lib xizmat qilmoqda[footnoteref:1]. [1: xudoyberganova d. til va jamiyat: o‘zbek tili leksik tizimining ijtimoiy omillari. – toshkent: fan, 2020.] mazkur mavzuning dolzarbligi shundan iboratki, hozirgi o‘zbek tilshunosligida semantik tahlilning chuqurlashuvi, kompyuter lingvistikasi, avtomatik tarjima, korpus lingvistika va sun’iy intellekt sohalarining rivojlanishi so‘z ma’nosining strukturaviy tahlilini talab qilmoqda. so‘zning ma’nosini aniqlash uchun esa uni tashkil etuvchi eng kichik birliklarni – semalarni va ularning yig‘indisini – sememani to‘g‘ri talqin qilish zarur. shuning uchun semema va sema tushunchalarini o‘zbek tili misolida tahlil qilish nafaqat nazariy, balki …

3 / 21

ing nazariy va amaliy ko‘rinishlari. metodologik asos sifatida struktur tilshunoslik, semantik tahlil, komponent tahlil, qiyosiy-semantik yondashuv va kontekstual tahlil usullari qo‘llaniladi. mazkur kurs ishining ilmiy yangiligi shundan iboratki, unda o‘zbek tilining semantik tizimi zamonaviy tilshunoslik yondashuvlari asosida tahlil qilinadi, semema va semaning o‘zaro bog‘liqligi o‘zbek tilidagi aniq misollar yordamida ko‘rsatib beriladi. amaliy ahamiyati shundaki, bu ish natijalari o‘zbek tili semantikasi, leksikologiya va umumiy tilshunoslik fanlarini o‘qitishda, shuningdek, so‘z ma’nosini tahlil qilish, tarjima nazariyasi va leksik izohli lug‘atlar tuzishda qo‘llanilishi mumkin. umuman olganda, semema va sema munosabatlarini o‘rganish o‘zbek tilining semantik tizimini chuqurroq anglash, so‘z ma’nosining ichki qatlamlarini ochish, tilning konseptual va mantiqiy tuzilishini ilmiy asosda tahlil qilish imkonini beradi. shu sababli, mazkur mavzu o‘zbek tilshunosligining nazariy rivojida, tilning mazmuniy tizimini yanada mukammallashtirishda muhim ilmiy va amaliy ahamiyatga ega. kurs ishining tuzilishi kirish, ikki bob, har bobda ikki bo‘lim, xulosa va foydalanilgan adabiyotlardan iborat. i bob. semema va sema tushunchalarining nazariy …

4 / 21

“sema” (“belgi”, “ishora”) so‘zidan olingan bu atamalar so‘zning ma’no tizimining belgilar asosida shakllanishini anglatadi. demak, har bir so‘z tilda belgi sifatida mavjud bo‘lib, uning ma’nosi ham belgilar tizimi sifatida tahlil qilinadi[footnoteref:2]. [2: fitrat a. til va adabiyot. – toshkent: o‘zbekiston, 1991.] tilshunoslikda semema deganda so‘zning leksik ma’nosi, ya’ni uning ma’nodagi umumiy, yaxlit mazmuniy birligi tushuniladi. har bir so‘zning sememasi uning konseptual mazmunini ifodalaydi, ya’ni so‘z orqali anglashiladigan tushunchaning mohiyatini bildiradi. masalan, “daraxt” so‘zining sememasi — “ildizi yerda bo‘lgan, tanasi yog‘ochsimon, barglari va mevalari mavjud o‘simlik” degan umumiy ma’nodir. shu tarzda, semema so‘zning semantik yadrosi hisoblanadi va shu yadro orqali so‘zning barcha qo‘llanishlari, ma’nodagi kengayish yoki ko‘chish holatlari tahlil qilinadi. tilshunos sh. rahmatullayev sememani “so‘z ma’nosining umumiylik darajasidagi ifodasi” deb ta’riflab, uni so‘z ma’nosining umumlashtirilgan, mantiqan to‘liq, lekin abstrakt shakli deb hisoblaydi. demak, semema so‘zning butun ma’no tizimini qamrab oladi, uning har qanday kontekstual ko‘rinishida asos bo‘lib xizmat qiladi. sema esa …

5 / 21

ilish imkoniga ega bo‘lamiz. semema va sema o‘rtasidagi munosabat ierarxik tizim asosida tushuntiriladi. so‘zning leksik birligi – leksema, uning umumiy ma’nosi – semema, va shu ma’noni tashkil etuvchi mikroma’nolar – sema deb yuritiladi. bu jarayonni quyidagi zanjir orqali tasvirlash mumkin: so‘z → leksema → semema → sema. demak, semalar sememani tashkil etadi, sememalar esa leksemaning mazmunini belgilaydi. misol uchun, “ona” so‘zining semalari quyidagicha bo‘lishi mumkin: [ayol] – jins semasi, [farzandli] – biologik sema, [mehribon] – emotsional sema, [tarbiyachi] – ijtimoiy sema. ushbu semalar “ona” so‘zining sememasini, ya’ni “farzand tug‘ib, uni tarbiyalaydigan ayol” degan umumiy ma’noni hosil qiladi. shu tarzda, semalar sememaning ma’nodagi poydevorini tashkil etadi, semema esa tildagi ma’no birligini ifodalaydi[footnoteref:3]. [3: xudoyberganova d. til va jamiyat: o‘zbek tili leksik tizimining ijtimoiy omillari. – toshkent: fan, 2020] tilshunoslikda semema va sema tushunchalari struktur-semantik tahlilning markaziy kategoriyalari hisoblanadi. ular so‘z ma’nosini mexanik shaklda emas, balki tizimli, mantiqiy asosda tahlil qilish imkonini …

Want to read more?

Download all 21 pages for free via Telegram.

Download full file

About "kurs ishi - o‘zbek tilshunosligida semema va sema munosabatlari"

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi urganch innovatsion universiteti filolgiya va tillarni o‘qitish: o‘zbek tili (sirtqi) ta’lim yo‘nalishi: 23/02-guruh talabasi shahnozaning “hozirgi o‘zbek adabiy tili” fanidan kurs ishi mavzu: o‘zbek tilshunosligida semema va sema munosabatlari topshirdi: shahnoza qabul qildi: gulumov maqsud urganch – 2025 mavzu: o‘zbek tilshunosligida semema va sema munosabatlari mundarija: kirish .3 i bob. semema va sema tushunchalarining nazariy asoslari .7 1.1. semema va sema tushunchalarining mazmuni, kelib chiqishi va lingvisti7 mohiyati 10 1.2. semema va sema o‘rtasidagi strukturaviy hamda semantik munosabatlar ii bob. o‘zbek tilshunosligida semema va sema munosabatlarining tahlili 13 2.1. o‘zbek tili leksik tizimida semantik birl...

This file contains 21 pages in DOCX format (192.0 KB). To download "kurs ishi - o‘zbek tilshunosligida semema va sema munosabatlari", click the Telegram button on the left.

Tags: kurs ishi - o‘zbek tilshunoslig… DOCX 21 pages Free download Telegram