borliq varivojlanishfalsafasi

PPTX 25 pages 11.7 MB Free download

25 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 11.7 MB

File type PPTX

Pages 25

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 25

2-mavzu: borliq va rivojlanish falsafasi 2-mavzu: borliq va rivojlanish falsafasi f.f.n.n. professor l.a.muxamedjanova reja: olam va odam munosabatlari borliq va yoʼqlik, mavjudlik va reallik harakat, fazo va vaqt, makon va zamon. borliq va uning mavjudlik shakllari. olam va odam munosabatlari. siz bilan biz yashayotgan shu dunyo o‘zining barcha murakkabligi va muammolari, jozibadorligi va butun go‘zalligi bilan yagona olamni tashkil etadi. olam tushunchasi, eng avvalo, odam va uning faoliyati kechadigan makonni aks ettiradi. agar odam bo‘lmaganida edi, bu olam haqidagi tasavvurlar ham bo‘lmas edi. demak, olam odam bilan mazmundordir. olam uni tashkil etuvchi narsalar bilan birgalikda namoyon bo‘ladi. hech narsasi yo‘q olam yo‘qlikdir. u mavhum tushuncha, ya’ni abstraktsiyadir. qadimgi davrlardan buyon odam o‘zini anglagach, olamning tarkibiy qismi ekanligini tushuna boshladi. shu tufayli, olam asosida yotuvchi to‘rt elementni: havoni, suvni, tuproqni va olovni muqaddaslashtirish singari g‘oyalar vujudga keldi hamda olam to‘g‘risidagi sodda kosmologik qarashlar paydo bo‘lgan. dastlab, uning hayotini ta’minlovchi tirikchilik vositalarining …

2 / 25

oladigan borliq va mavjudlik, koinot va olam, botiniylik va zohiriylik, borlik va yo‘qlik, materiya va harakat, makon va zamon, cheklilik va cheksizlik, inson va jamiyat borlig‘i bilan bog‘liq masalalarga alohida ahamiyat berilgan. «ontologiya» atamasi borliq haqidagi ta’limot ma’nosida ilk bor rudolf goklenius (1636 yil) va i.klauberg (1646 yil) tomonidan ilmiy muomalaga kiritilgan. lug‘aviy ma’noda u yunoncha “ontos” – borliq va “logos” – ta’limot degan mazmunni anglatadi. ontologiya borliq va yoʼqlik muammolari oʼrganiladi falsafada xvii asrdan buyon ishlatila boshlandi har qanday falsafiy dunyoqarashning negizi hisoblanadi mifologiyaning bosh maqsadi falsafaning bosh maqsadi «borliqni kim yaratgan?» ligi haqida bayon etish «borliq nima? u qaerdan paydo boʼlgan. u qaerga yoʼqolishi mumkin?»ligini oqilona tushuntirish borliqqa munosabat: yo‘qlik yo‘qlik hech nima demakdir. hamma narsani hech narsaga aylantiruvchi, hamma narsaning ibtidosi ham, intixosi ham yo‘qlikdir. bu ma’noda yo‘qlik cheksizlik, nihoyasizlik va mangulik bilan birdir. yo‘qlik chekingan joyda borliq borliq yo‘qlikdan yo‘qlikkacha bo‘lgan mavjudlikdir. yo‘qlikni hech narsa bilan …

3 / 25

an tashkil topgan, molekulalar esa atomlardan tuzilgan. atomlar murakkab tuzilgan yadro va elektron qobiqlardan iborat. organik va anorganik moddalar molekula tuzilishi bilan bir-biridan farq qiladi. jonli organizmlar organik moddalardan tashkil topgan bo‘ladi. jonli organizmlarning tarkibi asosida hujayralar va hujayra sistemalari yotadi. yer shari atrofini qurshab turuvchi biosferani bir butun jonli sistema deb olish mumkin. mikroorganizmlar, o‘simlik dunyosi, hayvonot dunyosi va insonning o‘zaro aloqadorliklari bu biosferaning mavjudligini ta’minlab turadi. borliqning miqyosiy-struktura darajalari biz odatlangan oʼlchovdagi kattaliklarni makroskopik kattaliklar. makrodunyo gravitatsion oʼzaro taʼsirlari biriktirib turgan dunyo. yer, uning tabiiy yoʼldoshi oy, quyosh va boshqa sayyoralar. megadunyo fizikaviy va kimyoviy aloqadorliklar hukmronlik qiladi. anorganik dunyo notirik tabiat biologik aloqadorliklar qatnashgani sababli uning uyushganlik darajasi yuqoriroq, faolroq va murakkabroq boʼladi. organik dunyo tirik tabiat ijtimoiy dunyo jamiyatga xos boʼlgan ijtimoiy aloqadorliklar. inson bu dunyoning strukturaviy elementi mikrodunyo atom miqyosidan kichik boʼlgan dunyo. unga atom strukturasi, elementar zarrachalar, atom yadrosi, kvarklar, kernlar kiradi. borliq va …

4 / 25

ektiv reallikni ham qamrab oladi borliq mavjudlik va reallik tushunchalariga qaraganda ham kengroq tushunchadir. reallik esa, mavjudlikning hammaga ayon bo‘lgan, ular tomonidan tan olingan qismi. borliq o‘ziga reallikni ham, mavjudlikni ham qamrab oladi. an’anaviy falsafiy qarashlarda borliqning uchta sohasi ajratib ko‘rsatiladi. ularga: tabiat borliqi, jamiyat borliqi, ong borliqi kiradi. bular uchun eng umumiy belgi, ularning mavjudligidir. mavjudlik — borliqning hozirgi paytda namoyon bo‘lib turgan qismi bo‘lib, o‘tgan va mavjud bo‘ladigan narsa va hodisalar ham borliq tushunchasiga kiradi inson borligʼining shartlari tana jon aql tafakkur ma’naviy izlanish fazilat inson borlig‘i (insonning narsalar olamidagi borlig‘i va odamning o‘ziga xos bo‘lgan insoniy borlig‘i); ma’naviy borliq (individuallashgan va obyektivlashgan ma’naviy borliq); keyingi yillarda virtual borliq (lot. virtus – ehtimol tutilgan, mumkin bo‘lgan; realis – haqiqiy, mavjud) – zamonaviy texnika vositalari va informatsion kommunikatsiyalar yordamida yaratiladigan va insonga olamni o‘ziga xos idrok etishva anglash imkonini beradigan sun’iy dunyo shakli haqida ham ko‘plab fikrlar bildirilmoqda. ijtimoiy …

5 / 25

ir-birlari bilan chambarchas bog‘liqdir. odamlar jamoasi jamiyatni tashkil etadi. odamlar jamiyatdagi o‘zaro munosabatlari, faoliyatlari, o‘y-hayollari, ideallari, maqsad va maslaklari bilan birgalikda ijtimoiy olamni tashkil etishadi. ijtimoiy borliq moddiy hayot jamiyat insonlararo munosabatlar moddiy ne’matlar ishlab chiqarish kundalik hayot jamoaviy faoliyat inson amaliyoti borliq va yoʼqlik dialektikasi borliq va yoʼqlik oʼrtasida dialektik oʼzaro aloqa mavjud. yoʼqlik borliqni inkor etadi va narsa, jism, hodisa, ong oʼzligini yoʼqotgan holatda «yoʼqlik» atamasi ishlatiladi. oʼtgan zamondagi borliq yoʼqlikdir. borliq doim hozirgi zamonda mavjud boʼladi. faqat hozirgi zamonda oʼzini namoyon qiladi. borliq falsafiy kategoriya sifatida dunyoni uning butun rang-barangligi va turli-tumannamoyon boʼlish shakllari bilan yaxlit aks ettirish imkonini beradi. borliq shakllari moddiy borliq insondan, uning ongidan tashqarida obʼektiv reallik sifatida mavjud boʼlgan narsalar, hodisalar,jarayonlardan iborat manaviy borliq faqat inson, uning ongi bilan bogʼliq subʼektiv reallik sifatida mavjud boʼlgan fikrlar, gʼoyalar,qarashlar fazo va vaqt, makon va zamon. borliqning asosiy yashash shakllariga makon va zamon, ya’ni fazo va …

Want to read more?

Download all 25 pages for free via Telegram.

Download full file

About "borliq varivojlanishfalsafasi"

2-mavzu: borliq va rivojlanish falsafasi 2-mavzu: borliq va rivojlanish falsafasi f.f.n.n. professor l.a.muxamedjanova reja: olam va odam munosabatlari borliq va yoʼqlik, mavjudlik va reallik harakat, fazo va vaqt, makon va zamon. borliq va uning mavjudlik shakllari. olam va odam munosabatlari. siz bilan biz yashayotgan shu dunyo o‘zining barcha murakkabligi va muammolari, jozibadorligi va butun go‘zalligi bilan yagona olamni tashkil etadi. olam tushunchasi, eng avvalo, odam va uning faoliyati kechadigan makonni aks ettiradi. agar odam bo‘lmaganida edi, bu olam haqidagi tasavvurlar ham bo‘lmas edi. demak, olam odam bilan mazmundordir. olam uni tashkil etuvchi narsalar bilan birgalikda namoyon bo‘ladi. hech narsasi yo‘q olam yo‘qlikdir. u mavhum tushuncha, ya’ni abstraktsiyadir. qadimgi dav...

This file contains 25 pages in PPTX format (11.7 MB). To download "borliq varivojlanishfalsafasi", click the Telegram button on the left.

Tags: borliq varivojlanishfalsafasi PPTX 25 pages Free download Telegram