endokrin tizimi filogenezi va buzilishlari

DOCX 10 pages 156.3 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 156.3 KB

File type DOCX

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

endokrin tizimi filogenezi va buzilishlari. reja: kirish 1. gipofiz va uning gormonlari. 2. adenogipofiz gormonlari tomonidan nazorat qilinadigan endokrin bezlar xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish endokrin tizimi (ichki sekretsiya bezlari tizimi) organizmda gormonlar ishlab chiqarish orqali modda almashinuvi, o‘sish, rivojlanish, jinsiy yetilish va boshqa fiziologik jarayonlarni boshqaruvchi muhim biologik tizimdir. ushbu tizimning filogenezi, ya’ni evolyutsion rivojlanishi turli hayvonlar sinflarida qanday shakllanib, takomillashganini o‘rganadi. eng sodda hayvonlarda gormonlarga o‘xshash kimyoviy moddalar ajralib chiqsa-da, ular maxsus bezlar tomonidan emas, balki hujayralar yoki to‘qimalar tomonidan ishlab chiqarilgan. ommaviy rivojlanish bosqichlarida maxsus endokrin bezlar – gipofiz, qalqonsimon bez, buyrak usti bezlari kabi tuzilmalar ajralib chiqqan. odamlarda endokrin tizimi juda mukammal va murakkab bo‘lib, u asab tizimi bilan birgalikda organizmning gomeostazini ta’minlaydi. shu bilan birga, bu tizimda yuzaga keladigan buzilishlar butun organizm faoliyatiga jiddiy ta’sir ko‘rsatadi. gipofiz va uning gormonlari. gipofiz, yoki miyaning pastki o’simtasi endokrin bez hisoblanib, uning funktsiyasi gipotalamik gormonlar tomonidan boshqariladi. shundan kelib …

2 / 10

larda esa umuman bo’lmaydi. bir qator umurtqalilarda tuberal soha ham mavjud (7.2-rasm). rasm.7.2. sut emizuvchilar gipofizining tuzilishi: 1-distal soha, 2-tuberal, 3-asabli, 4-oraliq soha. odam va ko’pchilik umurtqalilarning gipofizida ettita gormon ishlab chiqariladi, shulardan to’rttasi periferik endokrin bezlarga ta’sir ko’rsatadi va trop gormonlar deyiladi, uchtasi - efferent gormonlar bo’lib, to’g’ridan-to’g’ri a’zo va to’qimalarga (nishonlarga) ta’sir qiladi. trop gormonlarga - follikulni rag’batlantiruvchi gormon (frg), lyuteinlovchi gormon (lg), tireotrop gormon (ttg), adrenokortikotrop gormon (aktg) kiradi. effektor gormonlarga - o’sish gormoni, samototrop gormon (o’g, stg), prolaktin (lyuteotrop gormon) (prl, ltg), melanotsitlarni rag’batlantiruvchi gormon (mrg) kiradi. adenogipofizda - atsidofil, bazofil va xromofob hujayralar farqlanib, ular o’ziga mos ravishdagi gormonlarni sintezlaydi. atsidofil hujayralar o’sish gormoni va prolaktin, bazofil hujayralar - gonadotrop gormonlar (frg va lg) va tireotrop gormonlar ishlab chiqaradi, xromofob hujayralar esa atsidofil va bazofil hujayralarning oldingi ko’rinishi bo’lsa kerak. adenogipofizning trop gormonlari. adrenokor tikotrop gormon - buyrak usti bezi po’stloq qismining tutamli va turli …

3 / 10

. tireotropin qalqonsimon bezning o’sishi va rivojlanishini stimullaydi, tiroksin (t4) va triyodtironin (t3) kabi qalqonsimon bezning gormonlarini ishlab chiqarish va ajratilishini boshqaradi. gonadotrop gormonlar - ayollar va urg’ochi hayvonlarda follikulning rivojlanishi va etilishini, ovulyatsiyani (graaf pufakchasi yorilib, undan tuxum hujayraning chiqishini), sariq tananing rivojlanishi va faoliyatini ta’minlaydi. erkaklarda urug’don naychalari rivojlanishi, spermatozoidlarni etilishi va spermatozoidlar paydo bo’lishi uchun gonadotrop gormonlar zarur. bu gormonlar jinsiy bezlarda ayollar jinsiy gormonlari estradiol, estron va progesteron va erkaklar jinsiy gormoni testosteron ishlab chiqarilishini boshqarib turadi. voyaga etmagan hayvonlarning gipofizi olib tashlansa, jinsiy bezlar rivojlanishdan to’xtaydi. yosh hayvonlarga gonadotrop gormonlar yuborilsa, voyaga etishi tezlashadi. axtalangan hayvonlarda gonadotrop ormonlarning samara bo’lmaydi. voyaga etgan hayvonlarning gipofizi olib tashlansa, jinsiy bezlari atrofiyaga uchraydi. adenogipofizning effektor gormonlariga - o’sish gormoni (o’g), prolaktin (prl) va melanotsitlarni rag’batlantiruvchi gormon (mrs) kiradi. o’sish gormoni (o’g, somatotrop gormoni, stg) - oqsil bo’lib, uning boshqa gormonlardan farqi - turga oid o’ziga xosligidadir. odamning o’sish …

4 / 10

ganizmning o’sishini ta’minlaydi. somatotropning organizmdagi modda almashinuviga bevosita ta’siri hujayralar membranasidan aminokislotalar tashilishini tezlashtirish va lipolizni kuchaytirishdan iborat. bu gormon qonda glyukoza miqdorini oshiradi, glyukozaning boshqa moddalardan sintezlanishini tezlashtiradi (kontrinsulyar ta’sir). bola organizmida stg ko’p ishlab chiqarilsa gigantizm kuzatiladi (erkaklarning bo’yi 200 sm, ayollarning bo’yi 190 sm dan oshib ketadi). gipofizar gigantizmda odamning boshi, tanasi, qo’l va oyoqlari nisbatan buzilmagan holda kattalashadi. skelet mushaklari, ichki a’zolar ham ko’pincha yaxshi rivojlangan bo’ladi. organizmning o’sish davri 30 yoshgacha boradi. undan katta yoshli odamlarda gipofiz ko’p miqdorda somatotropin ishlab chiqarsa, akromegaliya hodisasi ro’y beradi. bunda suyaklar va yumshoq to’qimalar qalinlashadi, odamning burni, lablari, jag’i, qo’l-oyoqlari kattalashadi. kasalning ko’krak qafasi, ichki a’zolari ham kattalashadi. ikki-uch oy oldin olingan qo’lqop va poyafzal ham kichkina kelib qoladi. gipofizar novchalarda va akromegaliyada jinsiy bezlar ishi sustlashadi, insulin kam miqdorda ishlab chiqarilganidan diabet xastaligi alomatlari kelib chiqadi. o’sish gormonining etishmovchiligi va gipofizning boshqa glandotrop gormonlari kam ishlab chiqarilishi …

5 / 10

. ba’zi pakanalar qonida somatotropin miqdori odatdagidan ko’p bo’ladi. ularning yaxshi o’smasligining sababi, somatomedinlarning etishmovchiligidadir (somatomedin 63 aminokislota qoldig’idan tuzilgan peptid bo’lib, jigarda sintezlanadi). u, nafaqat tog’ay va suyak to’qimalari o’sishini, balki boshqa to’qimalard adenogipofiz gormonlari tomonidan nazorat qilinadigan endokrin bezlar ham hujayralarning mitotik bo’linishini tezlashtiradi. gipofizar pakanalikni odamning o’sish gormoni bilan davolash mumkin xolos. davolash qanchalik erta boshlansa, natijasi shunchalik yaxshi bo’ladi. o’sish gormonining qondagi miqdori, fiziologik sharoitda ham 10-20 martaga o’zgarishi mumkin. o’sish gormonining qonga o’tishida tsirkad (kecha-kunduzgi) ritm kuzatiladi, uning qondagi miqdori kechasi, odam qattiq uxlaganda eng yuqori darajaga ko’tariladi. somatotropin sekretsiyasini gipotalamusning somatoliberini tezlashtiradi, ingibitor gormon bo’lmish somatostatin esa, bu jarayonni susaytiradi. somatotropin sekretsiyasiga qonning kimyoviy tarkibi, xususan aminokislotalar, yog’ kislotasi va glyukozaning qondagi miqdori ta’sir qiladi. qonda glyukoza miqdori kamaysa, o’sish gormoni sekretsiyasi kuchayadi. gormonning qonga o’tishi stress holatlarda ham tezlashadi. prolaktin - oqsil gormon bo’lib, 198 aminokislota qoldiqlaridan tashkil topgan (uning miqdori erkak va …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "endokrin tizimi filogenezi va buzilishlari"

endokrin tizimi filogenezi va buzilishlari. reja: kirish 1. gipofiz va uning gormonlari. 2. adenogipofiz gormonlari tomonidan nazorat qilinadigan endokrin bezlar xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish endokrin tizimi (ichki sekretsiya bezlari tizimi) organizmda gormonlar ishlab chiqarish orqali modda almashinuvi, o‘sish, rivojlanish, jinsiy yetilish va boshqa fiziologik jarayonlarni boshqaruvchi muhim biologik tizimdir. ushbu tizimning filogenezi, ya’ni evolyutsion rivojlanishi turli hayvonlar sinflarida qanday shakllanib, takomillashganini o‘rganadi. eng sodda hayvonlarda gormonlarga o‘xshash kimyoviy moddalar ajralib chiqsa-da, ular maxsus bezlar tomonidan emas, balki hujayralar yoki to‘qimalar tomonidan ishlab chiqarilgan. ommaviy rivojlanish bosqichlarida maxsus endokrin bezlar – gipo...

This file contains 10 pages in DOCX format (156.3 KB). To download "endokrin tizimi filogenezi va buzilishlari", click the Telegram button on the left.

Tags: endokrin tizimi filogenezi va b… DOCX 10 pages Free download Telegram