issiqlik rejimi va issiqlik balansi

PPTX 25 pages 938.0 KB Free download

25 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 938.0 KB

File type PPTX

Pages 25

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 25

issiqlik rejimi va issiqlik balansi issiqlik rejimi va issiqlik balansi yer sirtining issiqlik rejimi - bu yer sirtiga tushgan quyosh energiyasi va undan tarqaladigan energiyaning muvozanatidir, ya'ni issiqlik balansi. quyoshdan keladigan qisqa to'lqinli radiatsiya va yer sirtidan qaytadigan va tarqaladigan uzoq to'lqinli issiqlik radiatsiyasi o'rtasidagi bu muvozanat yer sirtining haroratini belgilaydi. issiqlik rejimi qanday shakllanadi? quyosh radiatsiyasi: yer yuzasiga tushadigan quyosh energiyasi issiqlikning asosiy manbai hisoblanadi. yer yuzasining xususiyatlari: qora, quruq tuproq ko‘proq issiqlikni yutadi, suv va o‘simliklar esa ko‘proq namlikni saqlab qoladi va quyosh nurini aks ettiradi. atmosferaning ta’siri: atmosfera issiqlikni saqlab qolish va tarqatishda, shuningdek, uni yo‘qotishda (masalan, bulutlar orqali) muhim rol o‘ynaydi. nima uchun yer sirtining issiqlik rejimi muhim? iqlimni shakllantirish: yer sirtining issiqlik rejimi hudud iqlimini belgilashda asosiy omil hisoblanadi. tuproq va suv havzalariga ta’sir: issiqlik rejimi tuproqning harorati, uning namligi va suv havzalarining harakatiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. qishloq xo‘jaligiga ta’sir: issiqlik va namlikning o‘zgarishi o‘simliklarning …

2 / 25

ataladi. si tizimida uning o’lchov birligi j/m 2 *s yoki vt/m 2 . o’z navbatida nurlanayotgan jism atrofdagi jismlardan kelayotgan energiyani yutadi. jism va atrof-muhit orasida nurlangan va yutilgan energiya farqlari bilan belgilanadigan nurli issiqlik almashinuvi yuzaga keladi. issiqlik muvozanatida issiqlik kelishi uning yo’qotilishi bilan muvozanatda bo’ladi. yer shari nurli muvozanat holatida bo’ladi, chunki u quyosh radiasiyasini yutadi va nurlanishi orqali yo’qotadi. radiasiya nurlayotgan jism soviydi, ya’ni uning ichki energiyasi nurli energiyaga aylanadi. radiasiya yutilishida esa nurli energiya ichki energiya, keyinchalik esa energiyaning boshqa turlariga aylanadi. jismlarning yutish va nurlash xossalari mutlaq qora jismga taalluqli kirxgof, plank, vin va stefan-bolsman qonunlari bilan tavsiflanadi. to’lqin uzunligidan qathiy nazar kelayotgan radiasiyani butunlay yutadigan jism mutlaq qora jism deb ataladi. quyosh radiasiyasi spektrini shartli ravishda bir necha qismlarga bo’lish mumkin. 0,10,39 mkm to’lqinlar diapazonidagi radiasiya – ulg’trabinafsha radiasiya deb nomlanadi. bu diapazondagi radiasiyaga quyosh radiasiyaning 9% energiyasi to’g’ri keladi. ko’rinuvchan radiasiya 0,40 dan …

3 / 25

n quyoshgacha bo’lgan o’rtacha masofada, atmosferaning yuqori chegarasida quyosh nurlariga perpendikulyar birlik yuzaga birlik vaqt davomida kelgan quyosh radiasiyasi miqdoridir. yer usti o’lchovlari, sun’iy yo’ldoshlar va kosmik kemalardan olingan kuzatishlar natijasida hozirgi paytda quyosh doimiysining son qiymati 1,367 +/- 0,007 kvt/m 2 teng ekanligi aniqlangan. er orbitasi cho’zilgan ellips bo’lganligi uchun (quyoshdan masofa yanvarda – 147 mln. km, iyulda – 152 mln. km), yil mobaynida quyosh doimiysining son qiymati +/-3,5% ga o’zgaradi. quyosh doimiysining qiymatiga quyosh faolligi va boshqa astronomik omillar ta’sir qiladi. bir yilda yer sirtining har 1 km2 maydoniga o’rtacha 4,27∙1016 j issiqlik yetib keladi. atmosferada quyosh radiasiyasining yutilishi va sochilishi quyosh radiasiyasi atmosferadan o’tib, yer sirtiga yetib kelguncha, o’zgaradi. atmosferadagi havo molekulalarida hamda qattiq va suyuq aralashmalarda (aerozol) quyosh radiasiyasi sochiladi. quyosh radiasiyasi havodagi gaz va aerozollarda qisman yutiladi. sochilish va yutilish jarayonlari selektiv (tanlama) harakterga ega bo’lganligi uchun, atmosferadan o’tayotgach quyosh radiasiyasining spektral tarkibi ham o’zgaradi. …

4 / 25

akatida yuz beruvchi zichlik o’zgarishlariga olib keladigan molekulalar komplekslari ham xiralik elementlari hisoblanadi. molekulalar fluktuasiyasida yuzaga kelgan radiasiya sochilishi molekulyar yoki reley sochilishi (bu hodisani birinchi bo’lib tavsiflagan ingliz olimi sharafiga), aralashma zarrachalarida kuzatiladigan sochilish esa aerozol sochilish yoki mi sochilishi (hind fizigi sharafiga) deb ataladi. ikkinchidan, tushayotgan nurning yo’nalishi bo’ylab sochilgan nurning yorug’ligi maksimal, ko’ndalang yo’nalishda esa minimal bo’ladi. demak, nafaqat yer sirti tomon, balki koinot tomonga ham sochilish sodir bo’ladi. tahkidlash lozimki, tushayotgan qutblanmagan nurdan farqli sochilgan nur qisman qutblangan bo’ladi. shu bilan birga, osmon gumbazining turli qismlaridan kelayotgan radiasiya turlicha qutblanish darajasiga ega. aerozol sochilish, shu jumladan mayda suv tomchi va muz kristallaridan sochilishda, sochilgan nurning intensivligi to’lqin uzunligining birinchi yoki ikkinchi darajasidagi teskari proporsional. shuning uchun, bunday zarrachalarda sochilgan radiasiya molekulalarda sochilgan radiasiyadek qisqa to’lqinlarga boy bo’lmaydi. bundan tashqari, zarracha qancha katta bo’lsa, tushayotgan nur yo’nalishida sochilish shuncha kuchliroq bo’ladi. aerozol sochilishda yorug’likning qutblanish darajasi molekulyar …

5 / 25

y sutkalik o’zgarishga ega. qithalarda tushdan oldin va tushdan keyingi soatlarda to’g’ri quyosh radiasiyasi sutkalik o’zgarishida atmosfera shaffofligining farqlari bilan izohlanuvchi assimetriya tez-tez kuzatiladi. yozda tushdan keyin atmosfera xiraroq bo’ladi. qishda, ertalabki soatlarda paydo bo’ladigan inversiya qatlamlarining ta’sirida teskari holat kuzatilishi mumkin. dengiz sathiga nisbatan balandlik ortishi bilan quyosh radiasiyasi oqimi ham ortadi, chunki atmosferaning optik qalinligi kamayadi. quyosh radiasiyasi oqimi balandlik ortishi bilan atmosferaning quyi qatlamlarida tezroq, yuqori qatlamlarida esa sekinroq ortadi. to’g’ri quyosh radiasiyasining yillik o’zgarishiga birinchi navbatda, qishda kichikroq, yozda – kattaroq bo’ladigan quyoshning tush paytidagi balandligi h ta’sir ko’rsatadi. shuning uchun ham o’rta kengliklarda quyosh radiasiyasining minimal qiymatlari, odatda, dekabr-yanvar oylarida kuzatiladi. j va j  larning maksimal qiymatlari esa yoz oylarida emas, balki mayda kuzatiladi, chunki bahorda havoda chang va suv bug’i miqdori kamroq bo’ladi. quyosh radiasiyasining qaytarilishi. albedo yer sirtiga yetib kelgan yig’indi radiasiya, qisman to’shalgan sirtda (er yoki suv qatlami) issiqlikka aylanadi, qisman …

Want to read more?

Download all 25 pages for free via Telegram.

Download full file

About "issiqlik rejimi va issiqlik balansi"

issiqlik rejimi va issiqlik balansi issiqlik rejimi va issiqlik balansi yer sirtining issiqlik rejimi - bu yer sirtiga tushgan quyosh energiyasi va undan tarqaladigan energiyaning muvozanatidir, ya'ni issiqlik balansi. quyoshdan keladigan qisqa to'lqinli radiatsiya va yer sirtidan qaytadigan va tarqaladigan uzoq to'lqinli issiqlik radiatsiyasi o'rtasidagi bu muvozanat yer sirtining haroratini belgilaydi. issiqlik rejimi qanday shakllanadi? quyosh radiatsiyasi: yer yuzasiga tushadigan quyosh energiyasi issiqlikning asosiy manbai hisoblanadi. yer yuzasining xususiyatlari: qora, quruq tuproq ko‘proq issiqlikni yutadi, suv va o‘simliklar esa ko‘proq namlikni saqlab qoladi va quyosh nurini aks ettiradi. atmosferaning ta’siri: atmosfera issiqlikni saqlab qolish va tarqatishda, shuningdek, uni yo...

This file contains 25 pages in PPTX format (938.0 KB). To download "issiqlik rejimi va issiqlik balansi", click the Telegram button on the left.

Tags: issiqlik rejimi va issiqlik bal… PPTX 25 pages Free download Telegram