genetika

PDF 15 pages 3.4 MB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 3.4 MB

File type PDF

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

genetika fani haqida tushuncha.ppt dnt 816 raxmatxonova.r � genetika (yun. genezis — kelib chiqish, paydo bo’lish) — barcha tirik organizmlarga xos bo’lgan irsiyat va o’zgaruvchanlikni hamda ularni boshqarish metodlarini o’rganadigan fan. g.ning asosiy vazifasi irsiyatning moddiy asoslari hisoblanadigan xromosoma, genlar va nuklein kislotalar (dnk, rnk) tuzilishi hamda funksiyalarini tadqiq qilish orqali organizmlar belgi va xususiyatlarining rivojlanishi va kelgusi avlodlarga o’tishini ochib berishdan iborat. har xil fizik va kimyoviy omillar ta’sirida organizmlarda irsiy o’zgaruvchanlikning paydo bo’lishi va uning organizmlar evolyutsiyasidagi ahamiyatini tadqiq qilish ham g.ning vazifalari qatoriga kiradi. madaniy o’simliklarning serhosil navlari, hayvonlar va mikroorganizmlarning mahsuldor zotlari va shtammlarini yaratish; irsiy kasalliklarning paydo bo’lish sabablarini o’rganish asosida ularning oldini olish va davolash usullarini ishlab chiqish; ekologik muhitning irsiyatga salbiy ta’sir etuvchi omillarini o’rgaiib, genofondni saqlab qolishni genetik jihatdan asoslab berish g. tadqiqotlarining amaliy muammolarini ifodalaydi. genetika � � g.ning mustaqil fan sifatida shakllanishida chex olimi g. mendel tomonidan 1865 y.da irsiyat …

2 / 15

eyingi rivojlanishi natijasida mendel kashf etgan qonunlarning universalligi uni barcha organizmlarga, jumladan odamga ham taalluqli ekanligi isbot qilindi. � keyinchalik organizmdagi aksariyat belgilarning irsiylanishida ikki va undan ortiq genlar ishtirok etishi b-n bog’liq bo’lgan komplementarlik, epistaz, polimeriya, pleyotropiya hodisalari hamda belgilar irsiylanishida allel bulmagan genlarning murakkab uzaro ta’siridan iborat kombinirlangan tip kashf etildi. g.ning mendel asos solgan ushbu yo’nalishi hozirgi davrda yanada tez rivojlanmoqda. bu yo’nalish klassik genetika, ya’ni mendelizm deb ataladi. mendel yaratgan irsiyat qonunlarini isbotlashda sitologiya fani erishgan yutuqlar ham katta ahamiyatga ega. � o`zgaruvchanlik – organizmlarni yangi belgilarni va xususiyatlarni namayon etish qobiliyatidir. o`zgaruvchanlik tufayli tur doirasidagi individlar bir-biridan farq qiladi. demak, irsiyat bilan o`zgaruvchanlik organizmning bir-biriga qarama qarshi, ammo o`zaro bog`langan xossalaridir. irsiyat tufayli turning bir xilligi saqlanib borsa, o`zgaruvchanlik turni aksincha har xil qilib qo`yadi. bir tur indi-vidlari o`rtasidagi tafovutlar organizm genotipining o`zgarishiga bog`liq bo`lishi mumkin. o`zgaruvchanlik tashqi sharoitlar bilan ham belgilanadi. mendel tomonidan o`rganilgan …

3 / 15

iy asoslari jinsiy hujayralarga jo bo`lgan xromosoma va undagi genlardir. � mendel tekshirishning gibridologik usulini-ma`lum belgilari jihatidan bir-biridan ajralib turadigan ota-ona formalarini chatishtirish usulini qo`lladi va kuzatilayotgan belgilarning bir qancha avlodlarda qanday nomoyon bo`lishini o`rgandi. u tahlil qilish yo`li bilan o`simliklarni juda ko`p turli-tuman belgilaridan bitta yoki bir-biriga qarama-qarshi bir nechta belgilarini ajratib oldi va ketma ket keladigan bir qancha avlodlarda qanday namayon bo`lishini kuzatdi. mendel tajribalarining mohiyati shundan iboratki, o`rganilayotgan belgilarning barcha inidividlarda namayon bo`lishini miqdor jihatdan aniq hisobga olib borilishida bo`ldi. bu unga irsiyatdagi muayyan miqdoriy qonuniyatlarini belgilab olishga imkon berdi. mendel qo`llagan usul-duragaylash yoki chatishtirish usuli deb ataladi. � sitologik tadqiqotlar tufayli irsiyatning moddiy asosi hisoblangan xromosomalar mavjudligi, ular soni har bir turning barcha individlari uchun bir xil bo’lishi aniqlandi. g. tarixida amerikalik genetik t. x. morgan (1911) va uning xodimlari (k. brijes, a. stertevant va g. meller) tomonidan asoslab berilgan irsiyatning xromosoma nazariyasi alohida o’rin tutadi. …

4 / 15

etgan qonuniyat g.ning toʻrtinchi fundamental qonuni hisoblanadi. biroq birikkan holda irsiylanish mutlaq boʻlmasdan, bir qancha hollarda avlodda ota-ona belgilariga nisbatan ajralish roʻy beradi. bu hodisa gomologik xromosomalarning chalkashuvi (krossingover), yaʼni ikkita xromosoma ayrim qismlarining oʻzaro oʻrin almashinishi natijasida sodir boʻladi. bu sohadagi i. t.lar tufayli xromosomalarda genlarning joylashish tartiblari aniqlandi, yaʼni xromosomalarning genetik haritalari tuzildi. xromosomalarning genetik haritalari � diskret nasldorlik va mendel qonunlari punnett kvadratida ikki no’xat o’simligining pushti (b) va oq (b) g’unchalari geterozigotik bog’langanligi ko’rsatilgan. � organizmlardagi nasldorlikning fundamental birligi «gen» deb ataluvchi diskret vositalardir. bu fundamentallikni ilk bor gregor mendel kuzatdi; u no’xat o’simligidagi nasldorlikni o’rganayotgan edi. u o’z tajribalarida no’xat gullari doimo yo pushti, yoki oq bo’lishini, va hech qachon aralash rangli bo’lmasligini aniqladi. genning ushbu farqli shakllari «allellar» deb ataladi. no’xat gullari bilan bog’liq vaziyatda har bir organizm har bir gendan ikkitadan allelga ega va bir o’simlikka bir ajdoddan bitta allel o’tgan. aksar organizmlar, …

5 / 15

irganda, avlod organizmlar ajdodlardan tasodifiy allellarni saqlab qolishadi. shunday tasodifiy nasldorlik kombinatsiyasipunnett kvadrati deb ataluvchi sxemada ko’rsatilishi mumkin. allellar segregatsiyasi orqali kechuvchi diskret nasldorlikning bunday kuzatuv natijalari «mendel’ning birinchi qonuni» yoki «segregatsiya qonuni» deyiladi. https://uz.wikipedia.org/wiki/gen https://uz.wikipedia.org/w/index.php?title=gregor_mendel&action=edit&redlink=1 https://uz.wikipedia.org/wiki/no%ca%bbxat https://uz.wikipedia.org/w/index.php?title=allel&action=edit&redlink=1 https://uz.wikipedia.org/wiki/diploid https://uz.wikipedia.org/w/index.php?title=gomozigota&action=edit&redlink=1 https://uz.wikipedia.org/wiki/geterozigota � e’tiboringiz uchun raxmat

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "genetika"

genetika fani haqida tushuncha.ppt dnt 816 raxmatxonova.r � genetika (yun. genezis — kelib chiqish, paydo bo’lish) — barcha tirik organizmlarga xos bo’lgan irsiyat va o’zgaruvchanlikni hamda ularni boshqarish metodlarini o’rganadigan fan. g.ning asosiy vazifasi irsiyatning moddiy asoslari hisoblanadigan xromosoma, genlar va nuklein kislotalar (dnk, rnk) tuzilishi hamda funksiyalarini tadqiq qilish orqali organizmlar belgi va xususiyatlarining rivojlanishi va kelgusi avlodlarga o’tishini ochib berishdan iborat. har xil fizik va kimyoviy omillar ta’sirida organizmlarda irsiy o’zgaruvchanlikning paydo bo’lishi va uning organizmlar evolyutsiyasidagi ahamiyatini tadqiq qilish ham g.ning vazifalari qatoriga kiradi. madaniy o’simliklarning serhosil navlari, hayvonlar va mikroorganizmlarning mahsu...

This file contains 15 pages in PDF format (3.4 MB). To download "genetika", click the Telegram button on the left.

Tags: genetika PDF 15 pages Free download Telegram