genetika

DOCX 5 pages 40.2 KB Free download

5 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 40.2 KB

File type DOCX

Pages 5

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 5

4-ma‘ruza mashg‘uloti mavzu: genetikaning asosiy qonuniyatlari reja: 1.g.mendel qonunlari 2.t.morgan qonunlari genetika (yun. genezis — kelib chiqish, paydo boʻlish) — barcha tirik organizmlarga xos boʻlgan irsiyat va oʻzgaruvchanlikni hamda ularni boshqarish metodlarini oʻrganadigan fan. g.ning asosiy vazifasi irsiyatning moddiy asoslari hisoblanadigan xromosoma, genlar va nuklein kislotalar (dnk, rnk) tuzilishi hamda funksiyalarini tadqiq qilish orqali organizmlar belgi va xususiyatlarining rivojlanishi va kelgusi avlodlarga oʻtishini ochib berishdan iborat. har xil fizik va kimyoviy omillar taʼsirida organizmlarda irsiy oʻzgaruvchanlikning paydo boʻlishi va uning organizmlar evolyutsiyasidagi ahamiyatini tadqiq qilish ham g.ning vazifalari qatoriga kiradi. madaniy oʻsimliklarning serhosil navlari, hayvonlar va mikroorganizmlarning mahsuldor zotlari va shtammlarini yaratish; irsiy kasalliklarning paydo boʻlish sabablarini oʻrganish asosida ularning oldini olish va davolash usullarini ishlab chiqish; ekologik muhitning irsiyatga salbiy taʼsir etuvchi omillarini oʻrgaiib, genofondni saqlab qolishni genetik jihatdan asoslab berish g. tadqiqotlarining amaliy muammolarini ifodalaydi. g.ning mustaqil fan sifatida shakllanishida chex olimi g. mendel tomonidan 1865 y.da irsiyat …

2 / 5

betsonning taklifi bilan berildi. g.ning keyingi rivojlanishi natijasida mendel kashf etgan qonunlarning universalligi uni barcha organizmlarga, jumladan odamga ham taalluqli ekanligi isbot qilindi. keyinchalik organizmdagi aksariyat belgilarning irsiylanishida ikki va undan ortiq genlar ishtirok etishi bilan bogʻliq boʻlgan komplementarlik, epistaz, polimeriya, pleyotropiya hodisalari hamda belgilar irsiylanishida allel bulmagan genlarning murakkab uzaro taʼsiridan iborat kombinirlangan tip kashf etildi. g.ning mendel asos solgan ushbu yoʻnalishi hozirgi davrda yanada tez rivojlanmoqda. bu yoʻnalish klassik genetika, yaʼni mendelizm deb ataladi. mendel yaratgan irsiyat qonunlarini isbotlashda sitologiya fani erishgan yutuqlar ham katta ahamiyatga ega. sitologik tadqiqotlar tufayli irsiyatning moddiy asosi hisoblangan xromosomalar mavjudligi, ular soni har bir turning barcha individlari uchun bir xil boʻlishi aniqlandi. g. tarixida amerikalik genetik t. x. morgan (1911) va uning xodimlari (k. brijes, a. stertevant va g. meller) tomonidan asoslab berilgan irsiyatning xromosoma nazariyasi alohida oʻrin tutadi. bu nazariyaning ochilishida morgan va xodimlarining jins genetikasi va belgilarning jins bilan bogʻliq …

3 / 5

arda avlodda ota-ona belgilariga nisbatan ajralish roʻy beradi. bu hodisa gomologik xromosomalarning chalkashuvi (krossingover), yaʼni ikkita xromosoma ayrim qismlarining oʻzaro oʻrin almashinishi natijasida sodir boʻladi. bu sohadagi i. t.lar tufayli xromosomalarda genlarning joylashish tartiblari aniqlandi, yaʼni xromosomalarning genetik haritalari tuzildi. morgan va xodimlarining tadqiqotlari g.ning bir tarmogʻi boʻlgan sitogenetikaning paydo boʻlishiga asos soldi. genlarning tuzilishi va faoliyatining molekulyar asoslarini kimyoviy, fizik, kibernetik metodlar va matematik modellashtirish orqali tadqiq qilish molekulyar g.ning rivojlanishiga olib keldi. molekulyar g. sohasida erishilgan muvaffaqiyatlar dnk kodining kashf etilishi (j. uotson, f. krik, 1953); oqsil molekulalari tarkibiga kiruvchi aminokislotalarning biosintez jarayonida oqsil hosil boʻlishidagi ishtirokini taʼmin etuvchi irsiy axborot (kod) birligi boʻlgan nukleotidlar tripletining aniqlanishi (m. nirenberg , g. mattey, s. ochoa va f. krik, 1961—62); genning molekulyar-genetik taʼrifi izohlanishi (bidl, tatum); lab. sharoitida dnk molekulasining sunʼiy sintez kilinishi (a. kornberg , 1958); gen funksiyasi, yaʼni oqsil sintez qilinishi regulyatsiyasi molekulyar mexanizmining ochib berilishi (f. jakob, …

4 / 5

27 y.da drozofila pashshasiga radiatsiya nurlarini taʼsir ettirib, sunʼiy sharoitda koʻplab mutatsiya olish mumkin ekanligini isbotladi. u tajribada hosil boʻlayotgan mutatsiyalarni hisobga olish, ularning tabiatini oʻrganish metodini ishlab chikdi. rus olimlari g. a. nadson va g. s. filippov (1925) rentgen nurlari taʼsir ettirib, madaniy oʻsimliklarning har xil mutatsiyalarini olishdi. ingliz olimi sh. auerbax, rus olimi i. a. rapoport ayrim kuchli taʼsir etuvchi kimyoviy moddalar taʼsirida mutatsiya olish metodini ishlab chikdi. bu tadqiqotlar mutatsion g. yoʻnalishining paydo bulishiga olib keldi. evolyutsion g. organizmlardagi genetik qonuniyatlarni populyatsiya darajasida tekshiradi. bunday maʼlumotlar evolyutsion taʼlimotni genetik asoslashga imkon berdi. evolyutsion g. duragaylash, mutagenez, alohidalanish (izolyatsiya), kuchish (migratsiya), tanlash, genlar dreyfi, populyatsiya toʻlqini kabi omillarning evolyutsiyadagi ahamiyatini tushunib olishga imkon beradi. turlar evolyutsiyasi, hayvonlar zoti va oʻsimlik navlari yaratishning genetik asoslarini urganish imkonini beruvchi genetikmatematik metodlar ishlab chikildi (ingliz olimlari r. fisher, j. xoldeyn, amerikalik olim s. rayt, 1920—30; rus olimlari s. s. chetverikov, n. …

5 / 5

idagi i. t. ishlari boshlangʻich material hisoblangan oʻsimliklar genofondini yaratish bilan bogʻliq. oʻsimliklar genofondi oʻsimliklarning ikki kolleksiyasini oʻz ichiga oladi. ulardan biri oʻsimliklarning madaniy navlari, chala yovvoyi va yovvoyi ajdodlarining dunyo kolleksiyasidir . oʻzbekistonlik olimlar g. s. zaysev, f. m. mauyer, a. a. abdullayev va b.ning saʼy harakatlari tufayli mamlakatimizda madaniy oʻsimliklarning boy kolleksiyasi barpo etildi. soʻnggi yillarda gʻoʻzaning sof gomozigotali izogen, mutant, monosomik va trans-lokatsion liniyalar genetik kolle.k-siyasini yaratish ustida tadqiqotlar olib borildi (j. a. musayev). toshdu (hoz. oʻzmu)ning bir guruh olimlari tomonidan gʻoʻzaning muhim morfologik, biologik, xoʻjalik ahamiyatiga ega belgilarning genetik asoslari oʻrganib chiqildi va genetik kolleksiyasi yaratildi. kolleksiyaning asosiy qismi izogen liniyalar majmuasidan iborat boʻlib, oʻzining sifati va soni jihatidan mamlakatlar ichida yagona hisoblanadi. bunday kolleksiyalar gʻoʻzaning monosom va translokatsion liniyalari boʻyicha ham barpo etilgan. keyingi yillarda g. sohasidagi tadqiqotlar genetika va oʻsimliklar eksperimental biologiyasi institutit ham olib borildi. gʻoʻza sitogenetikasi va seleksiyasi sohalaridagi tadqiqotlarning rivojlanishiga s. …

Want to read more?

Download all 5 pages for free via Telegram.

Download full file

About "genetika"

4-ma‘ruza mashg‘uloti mavzu: genetikaning asosiy qonuniyatlari reja: 1.g.mendel qonunlari 2.t.morgan qonunlari genetika (yun. genezis — kelib chiqish, paydo boʻlish) — barcha tirik organizmlarga xos boʻlgan irsiyat va oʻzgaruvchanlikni hamda ularni boshqarish metodlarini oʻrganadigan fan. g.ning asosiy vazifasi irsiyatning moddiy asoslari hisoblanadigan xromosoma, genlar va nuklein kislotalar (dnk, rnk) tuzilishi hamda funksiyalarini tadqiq qilish orqali organizmlar belgi va xususiyatlarining rivojlanishi va kelgusi avlodlarga oʻtishini ochib berishdan iborat. har xil fizik va kimyoviy omillar taʼsirida organizmlarda irsiy oʻzgaruvchanlikning paydo boʻlishi va uning organizmlar evolyutsiyasidagi ahamiyatini tadqiq qilish ham g.ning vazifalari qatoriga kiradi. madaniy oʻsimliklarning serhos...

This file contains 5 pages in DOCX format (40.2 KB). To download "genetika", click the Telegram button on the left.

Tags: genetika DOCX 5 pages Free download Telegram