matn lingvistikasi

PDF 224 pages 2.6 MB Free download

224 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.6 MB

File type PDF

Pages 224

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 224

“matn lingvistikasi” fani bo'yicha o'quv qo'llanma yaratilmoqda o‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi alisher navoiy nomidagi toshkent davlat o‘zbek tili va adabiyoti universiteti m.yo‘ldoshev, s.muhamedova, m.saparniyazova matn lingvistikasi 5611600 – noshirlik ishi ta’lim yo‘nalishi uchun o‘quv qo‘llanma toshkent «ishonchli hamkor» 2021 uo‘k 811.512.133'1(075) kbk 81.2o'zb-5 y 64 yo‘ldoshev m., muhamedova s., saparniyazova m. matn lingvistikasi [matn]: o‘quv qo‘llanma / m. yo‘ldoshev, s. muhamedova, m. saparniyazova. -toshkent: «ishonchli hamkor», 2021. - 188 b. o‘quv qo‘llanma a-ot -2019 -10- raqamli “o‘zbek tilida neyming: meʼyoriy-huquqiy asoslarini yaratish” nomli amaliy loyihasi doirasida tayyorlangan. ushbu o‘quv qo‘llanma o‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligining 2020-yil 28-dekabrdagi 676 - son buyrug‘i bilan nashrga tavsiya qilingan. taqrizchilar: i.azimov - alisher navoiy nomidagi toshkent davlat o‘zbek tili va adabiyoti universiteti huzuridagi davlat tili asoslarini o‘qitish va malaka oshirish markazi rahbari, filologiya fanlari nomzodi, dotsent b.umurqulov - termiz davlat universiteti o‘zbek tilshu- nosligi kafedrasi mudiri, filologiya …

2 / 224

zdatelskoe delo. v dannom uchebnom posobii privodyatsya teoreticheskie i prakticheskie materiali po izucheniyu problemi teksta v yazikoznanii, probleme interpretatsii teksta, edinitsi teksta, tipi teksta, yavlenie partsellyatsii v tekste, sredstva, svyazivayushie sostavnix chastey teksta xudojestvenniy tekst i sredstva, formiruyushie xudojestvenniy tekst, izuchenie teksta lingvostatisticheskimi metodami, kognitivno- diskursivnie osobennosti teksta, kommunikativno-pragmaticheskiy smisl teksta, fonetiko-fonologicheskie, leksiko-semanticheskie, morfologicheskie, sintakticheskie osobennosti xudojestvennogo teksta. the manual is intended for undergraduate directions 5611600 - publishing. this tutorial describes the theoretical and practical materials to study the problem of text in linguistics, the problem of interpretation of the text, units of text, text types, the phenomenon of parceling in the text, means connecting the component parts of a literary text, and text tools, forming an artistic text, text study lingvostatistic methods cognitive-discursive features of the text, communicative and pragmatic meaning of the text, phonetic- phonological, lexical-semantic, morphological, syntactic features of a literary text. matn lingvistikasi fanining maqsadi, vazifasi, …

3 / 224

alohida yirik birligi (supersintaktik butunlik) va matn tilshunosligi deb atalayotgan sohaning asosiy obyekti sifatida talqin qilinadi. matnni tadqiq etishda uni so‘z birikmasi va gapdan farqlash lozimligi, matnning ham o‘z kategoriyasi va qonuniyatlari borligi aytiladi. tilshunos m.x.hakimov ilmiy matn tadqiqiga bag‘ishlangan dissertatsion ishida bu haqda shunday yozadi: “matn so‘zining lug‘aviy ma’nosida birikish, bog‘lanish tushunchalarining borligi, shuning uchun matn tarkibi o‘zaro qaysidir bog‘lovchilar yordamida birikishini o‘rganish «matn tilshunosligi» sohasining asosiy muammolaridan biri bo‘lib qoldi. matn birliklarining o‘zaro bog‘lanishini ifoda etuvchi takror va uning bir necha ko‘rinishi, olmosh turkumiga oid ba’zi so‘zlar, gapning so‘roq shakliga xos bo‘lgan ko‘rinishining matn hosil qilishdagi vazifalari matn tilshunosligida alohida o‘rin tutadi.2 mazkur ishda muallif «matn» atamasini «nutq», «kontekst» kabi boshqa lingvistik atamalardan farqlash lozimligini ta’kidlaydi. nutq og‘zaki va yozma shakllarda namoyon bo‘ladi. nutqning yozma shakli matn atamasi ifodalaydigan mazmunga muvofiq keladi. «nutq subyektdan adresatga yo‘naltiriluvchi nutqiy faoliyat hisoblanadi. matn esa faqat obyektiv informatsiyadan iborat bo‘lmay, balki o‘ziga …

4 / 224

yaxlit matnga teng keladi».5 masalan, tuyoq so‘zi hayvonga aloqador a’zo hisoblanadi: loyi ko‘pirib yotgan yo‘lda ot taqalari, mol tuyoqlaridan hosil bo‘lgan chuqurchalarni limmo-lim to‘ldirgan sariq zardoblar jimirlab, yoni- veridan sirqib yotardi (p.tursun). mazkur so‘z insonga nisbatan qo‘llanilganda salbiy ottenka birinchi planga chiqadi: obro‘ying borida tuyog‘ingni shiqillatib qol. kontekst so‘zlarning semantik ma’nosi reallashadigan o‘ziga xos maydon, nutqiy vaziyat hisoblanadi. bu o‘rinda s.d.katsnelsonning quyidagi fikrini keltirib o‘tish o‘rinli: «borliqning mavjud dalillari lug‘atlarda berilganidek alohida so‘zlarda emas, balki nutqiy aloqalarda, tugal xabarlarda, matnlarda, ularning minimal bo‘lagi bo‘lgan gaplarda aks etadi... so‘zlar va ular ma’nolarining ong va borliqqa munosabati gap orqali bog‘langan, gapdan tashqarida ular faqat potensial birlikdir, xolos. ularni mexanizmning detallariga qiyoslash mumkin, ularning vazifasi faqatgina butun bir mexanizm bilan aloqada tushuniladi».6 tilshunos e.qilichev «matnning lingvistik tahlili» deb nomlangan kitobida «matn – hamma elementlari o‘zaro zich aloqada bo‘lgan va avtor nuqtayi nazaridan ma’lum bir maqsadga yo‘naltirilgan nominativ – estetik axborotni ifodalovchi murakkab tuzilma» …

5 / 224

. filol.fan.dokt...dis.-toshkent,1999, 187-b. shaklda mavjud bo‘lgan, adabiy shakllangan, superfrazali birliklardan tuzilgan, leksik, grammatik, logik, stilistik aloqalar bilan bog‘langan, aniq maqsadli va pragmatik qurilmali nutqiy asarni tushunmoq kerak. tilshunos i.rasulovning fikricha, gapdan katta birlik murakkab sintaktik butunlik bo‘lib, u fikran va sintaktik jihatdan o‘zaro bog‘liq bo‘lgan gaplar birlashmasidan iborat. unda fikr gapga nisbatan ancha to‘liq bo‘ladi. hozirgi davrda matn turlari va ularga xos bo‘lgan belgi- xususiyatlarni aniqlash davom etmoqda. biz matnning o‘ziga xos belgilari sifatida axborot berish, mustaqil gaplar yoki murakkab sintaktik butunlikdan tashkil topishi, tarkibiy qismlar orasida mazmuniy va sintaktik aloqalarning mavjudligi, makon va zamon izchilligi, yaxlitligi va tugallanganligi, bir umumiy mavzuga egaligi kabilarni tushunamiz. matn ana shunday belgilarni o‘zida mujassamlashtirgan murakkab kommunikativ - sintaktik butunlikdir. 7 y.m.lotman «matn ifodalilik (ma’lum bir fikr ifodalangan bo‘lishi), chegaralanganlik (mazmun va ifodadagi me’yoriylikning bo‘lishi) va struktural butunlik belgilariga ega bo‘lishi lozim»8 ligini ta’kidlaydi. ayniqsa, badiiy matn uchun mazkur belgilar favqulodda muhim ahamiyat kasb …

Want to read more?

Download all 224 pages for free via Telegram.

Download full file

About "matn lingvistikasi"

“matn lingvistikasi” fani bo'yicha o'quv qo'llanma yaratilmoqda o‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi alisher navoiy nomidagi toshkent davlat o‘zbek tili va adabiyoti universiteti m.yo‘ldoshev, s.muhamedova, m.saparniyazova matn lingvistikasi 5611600 – noshirlik ishi ta’lim yo‘nalishi uchun o‘quv qo‘llanma toshkent «ishonchli hamkor» 2021 uo‘k 811.512.133'1(075) kbk 81.2o'zb-5 y 64 yo‘ldoshev m., muhamedova s., saparniyazova m. matn lingvistikasi [matn]: o‘quv qo‘llanma / m. yo‘ldoshev, s. muhamedova, m. saparniyazova. -toshkent: «ishonchli hamkor», 2021. - 188 b. o‘quv qo‘llanma a-ot -2019 -10- raqamli “o‘zbek tilida neyming: meʼyoriy-huquqiy asoslarini yaratish” nomli amaliy loyihasi doirasida tayyorlangan. ushbu o‘quv qo‘llanma o‘zbekiston respublikasi oliy va o...

This file contains 224 pages in PDF format (2.6 MB). To download "matn lingvistikasi", click the Telegram button on the left.

Tags: matn lingvistikasi PDF 224 pages Free download Telegram