kompyuter lingvistikasi

DOCX 7 pages 32.4 KB Free download

7 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 32.4 KB

File type DOCX

Pages 7

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 7

18-ma’ruza: kompyuter lingvistikasi rеjа: 1. “kompyuter lingvistikasi” fanining mundarijasi, maqsadi, vazifasi. 2. tilning ijtimoiy va informativ funksiyasi. 3. “kompyuter lingvistikasi” fanining asosiy masalalari. ma'lumki, tilshunoslik fani xix (1816-yilda) asrda mustaqil fan sifatida shakllandi. shundan boshlab u turli aspektlarda, yo‘nalishlarda rivojlanib kelmoqda. keyingi yillarda barcha fanlardagi kabi tilshunoslikda ham ikki fanning «chorrahasida» (kesishuvida) yuzaga kelgan fanlar jadal rivojlanmoqda. jumladan, ana shunday fanlar sirasiga sotsiolingvistika (sotsiologiya va tilshunoslik), psixolingvistika (psixologiya va tilshunoslik), etnolingvistika (etnografiya va lingvistika), neyrolingvistika (nevrologiya va tilshunoslik), matematik lingvistika va kompyuter lingvistikasi fanlarini kiritish mumkin. bunday holni boshqa fanlar doirasida ham kuzatish mumkin: biokimyo, astrofizika, matematik fizika, matematik logika kabi. buni fanlar tizimida bir necha fanlarning o‘zaro hamkorligi, integratsiyasi deb baholash lozim bo‘ladi. kompyuter lingvistikasi ikki rivojlanish bosqichini o‘z ichiga oladi: 1. matematik lingvistika fanining asosiy maqsadi tabiiy tillarning matematik modelini ishlab chiqishdir. matematik lingvistika hal qilishi lozim bo‘lgan vazifalar umumiy lingvistikaning formal va aksiomatik nazariyalarini va aniq tillarning …

2 / 7

a tavsiflash jarayonida shaxsning ishtirokiga o‘rin qoldirmaydi, u ko‘proq kompyuterga moslashtirilgandir. til gramatikasining matematik modeli matematik mantiqning aksiomatik nazariyasiga asoslanadi. shuning uchun matematik lingvistika matematik mantiq asoslarini bayon qilishdan boshlanadi. xx asrning 50-yillaridan boshlab tilshunoslikda «mashina tarjimasi», «mashina tilshunosligi» atamalari qo‘llanila boshlandi. mazkur asrning buyuk kashfiyoti bo‘lgan kompyuter texnologiyalari tilshunoslikka ham kirib kelganining isboti edi. mashina tarjimasi yoki avtomatik tarjima deyilganda, bir tildagi matnni ikkinchi bir tilga ehm (kompyuter) vositasida, tez vaqt ichida tarjima qilish nazarda tutiladi. mashina tarjimasining asoschilari kibernetika va matematika sohasi vakillari bo‘lib, keyinchalik bu ishda tilshunoslar ham faol qatnasha boshlagan. shu tariqa mashina tarjimasi g‘oyalari butun dunyoda nazariy va amaliy tilshunoslikning rivojlanishida katta ahamiyat kasb etdi. bu yo‘nalish bilan parallel ravishda formal grammatika nazariyasi yuzaga kelib, til va uning alohida aspektlari modelini yaratishga e’tibor qaratildi. tilning bu jihatlari matematik lingvistika fanida ishlab chiqildi, bu, o‘z navbatida, kompyuter lingvistikasi fanining yuzaga kelishi uchun poydevor bo‘ldi. demak, shu …

3 / 7

atika haqidagi qarashlari bevosita matematik lingvistikaning alohida yo'nalish sifatida yuzaga kelishiga sabab bo'lgan.[footnoteref:1] mana shunday qarashlar ta'sirida matematik lingvistika fani shakllandi. matematik lingvistika - bu tabiiy tillarning matematik modellarini (bunday formallashgan til metatil deb ataladi) ishlab chiqish, xususan, sun'iy tillarni yaratish algoritmini tuzish bilan shug'ullanuvchi fandir. matematik lingvistika oldida turuvchi eng muhim masalalar quyidagilardir: [1: jurafsky d., martin j.h. speech and language processing. - new jersey, 2000.] · tilning aksiomatik nazariyasini ishlab chiqish; · formal grammatika yaratish; · tillarning matematik modellarini ishlab chiqish. har bir fanning o'z maqsad va vazifalari bo'ladi. matematik lingvistika fanining asosiy maqsadi tabiiy tillarning matematik modelini ishlab chiqishdir. ushbu maqsadga erishish uchun fan o'z oldiga quyidagi vazifalarni qo'yadi: · tabiiy va sun'iy tillarning formal modellari algoritmini ishlab chiqish; · lisoniy hodisalarni matematik parametrlarda baholash; · til hodisalarini matematik metodlar yordamida tahlil qilish (ehtimollar nazariyasi, statistika va kvantitativ metodlarni tatbiq etish). kompyuter lingvistikasi matematik lingvistikaning mantiqiy davomi …

4 / 7

sh (natural language processing)dir. nlp kompyuter lingvistikasida tabiiy tillarning kompyuter analizi va sintezini o‘z ichiga oladi. buhda analiz tabiiy tilning kompyuterda morfologik, sintaktik va semantik tahlil yordamida tushunilishiga nisbatan ishlatiladi, sintez esa kompyuterda matnning grammatik shakllantirilishi va generatsiyasi (hosil qilinishi) demakdir. nlp bo‘yicha yaratilgan dasturiy ta’minotlar quyidagilar: alchemyapi, expert system s.p.a., general architecture for text engineering (gate), modular audio recognition framework, monty lingua, natural language toolkit (nltk). kompyuter lingvistikasining asosiy vazifalariga quyidagilar kiradi: · avtomatik o‘qitish tizimini ishlab chiqish; · bilimlarni tekshirish; · matnlarni turli jihatdan avtomatik tahrirlash; · matnlarning avtomatik tarzda morfologik, sintaktik va semantik tahlilini (inglizcha parsing) ta'minlovchi tizimlar yaratish (parser dasturlar); · mashina tarjimasi uchun mo'ljallangan dasturlarni ishlab chiqish; · lug'atlarni va kompyuterdagi matnni statistik tahlil qilish; · lingvistik muammolarni hal qilishga yo'naltirilgan optimal dasturlar yaratish; · muloqotning kompyuter modelini ishlab chiqish; · matn strukturasining gipertekst texnologiyasini yaratish; · elektron lug‘atlar va tezauruslar yaratish; · sun’iy intellekt …

5 / 7

ritmlar tuzish, dasturlar yaratish, kompyuter analizi va sintezi kabilar) o‘z ichiga oladi. o‘zbek tili materiallari bo‘yicha kompyuter lingvistikasiga oid tadqiqot olib borgan olimlar sifatida h.arziqulov, s.rizayev, s.muhamedov, a.po‘latov, s.muhamedova, n.jo‘rayevalarni ko‘rsatish mumkin. olimlar asosan statistik tahlil, algoritmlash, o‘zbek tilining aksiomatik nazariyasi, fe'llarning kompyuter analizi va sintezi kabi yo‘nalishlar bo'yicha izlanishlar-ni amalga oshirganlar. o‘zbek tilshunosligidagi kompyuter lingvistikasining boshqa yo'nalishlari esa o‘z tadqiqotchilarini kutmoqda. shunga ko‘ra, bugungi kunda o‘zbek tilshunosligining kompyuter bilan bog‘liq holda hal etilishi lozim bo‘lgan quyidagi vazifalarni ta'kidlab ko‘rsatish mumkin: · o‘zbek tilining kompyuter uslubini yaratish. · axborot matnlaridagi qoliplilik, qisqalik standartlarini ishlab chiqish. · kompyuter izohli va tarjima lug‘atlarini yaratish. · o‘zbek tili va adabiyoti darsliklarining elektron versiyalarini ishlab chiqish. · kompyuterda inglizcha-o'zbekcha tarjima dasturlarini ishlab chiqish. · kompyuterdagi matnlarni avtomatik tahrirlash dasturlarini yaratish. · o‘zbek tili grammatikasining kompyuter modelini yaratish. · «inglizcha-o'zbekcha tarjimon» kompyuter dasturini ishlab chiqish. · o‘zbek tilidagi matnlarni tahrirlash dasturlarini yaratish. · o‘zbek tilidagi …

Want to read more?

Download all 7 pages for free via Telegram.

Download full file

About "kompyuter lingvistikasi"

18-ma’ruza: kompyuter lingvistikasi rеjа: 1. “kompyuter lingvistikasi” fanining mundarijasi, maqsadi, vazifasi. 2. tilning ijtimoiy va informativ funksiyasi. 3. “kompyuter lingvistikasi” fanining asosiy masalalari. ma'lumki, tilshunoslik fani xix (1816-yilda) asrda mustaqil fan sifatida shakllandi. shundan boshlab u turli aspektlarda, yo‘nalishlarda rivojlanib kelmoqda. keyingi yillarda barcha fanlardagi kabi tilshunoslikda ham ikki fanning «chorrahasida» (kesishuvida) yuzaga kelgan fanlar jadal rivojlanmoqda. jumladan, ana shunday fanlar sirasiga sotsiolingvistika (sotsiologiya va tilshunoslik), psixolingvistika (psixologiya va tilshunoslik), etnolingvistika (etnografiya va lingvistika), neyrolingvistika (nevrologiya va tilshunoslik), matematik lingvistika va kompyuter lingvistikasi fanla...

This file contains 7 pages in DOCX format (32.4 KB). To download "kompyuter lingvistikasi", click the Telegram button on the left.

Tags: kompyuter lingvistikasi DOCX 7 pages Free download Telegram