buddaviylik dinining ta'limoti

DOCX 5 pages 34.7 KB Free download

5 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 34.7 KB

File type DOCX

Pages 5

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 5

4-mavzu. buddaviylik dini reja: 1.buddaviylik dinining paydo bo‘lish tarixi 2. buddaviylikning asosiy ta'limoti 3. buddaviylikdagi asosiy oqimlar buddaviylikning asoschisi miloddan avvalgi 1-ming yillikda yashagan budda hisoblangan. u tarixiy shaxs bo‘lib, 80 yil yashagan. uning xususida turli rivoyatlar mavjud. uning nomi hind tilida nurlangan, oliy haqiqatga erishgan degan ma’noni anglatadi. rivoyatlarga qaraganda, keng ma’noda ko‘p marta ilohiy tug‘ilishlar tufayli mutlaq barkamollikka erishgan; boshqalarga ham diniy najot yo‘lini ko‘rsata oladigan odam bo‘lgan. tarixiy manbalarning dalolat berishicha, buddaviylikning asoschisi shahzoda sidxartxadir. u vafot etgandan so‘ng budda -"haqiqatga erishgan" deb atalgan. u ushbu oliy maqsadga erishish uchun gautama urug‘idan bo‘lgan eng obro‘li shak’ya qabilasini tanlagan. ana shundan bu diniy rivoyatda budda-gautama nomi keng tarqalgan. diniy rivoyatlarga ko‘ra gautama hind qabilasi hukmdorlaridan birining o‘g‘li bo‘lib, u befarzand bo‘lgan, ammo uning xotini g‘oyibdan homilador bo‘lib, 45 yoshida o‘g‘il tuqqan. bola tug‘ilganda mo‘jiza yuz bergan. tabiiy hodisalar - yer qimirlab, chaqmoq chaqib, momaqaldiroq gumbirlab turgan. uning ovozini …

2 / 5

g mohiyatiga tezroq yetib, ulardan qutulish yo‘lini topmoqchi bo‘lgan. nihoyat, 36 yoshida "haqiqiy bilim" egasi bo‘lganligi ma’lum bo‘ldi. shundan so‘ng u budda deb nom oladi. ("budda" so‘zi ilohiy haqiqatga erishgan, degan ma’noni anglatadi). shu tariqa unda ulug‘vor haqiqat siri ochilgan, ular buddaviylik ta’limotiga asos qilib olingan. qadimgi hindistonda buddaviylik shakllanganga qadar murakkab sinfiy munosabatlar mavjud edi. kishilar oliy, o‘rta va quyi tabaqalarga ajratilib, oliyga braxmanlar, xarbiylar, o‘rta tabaqaga - dehqonlar, eng quyi tabaqaga oddiy xalq, xizmatkor, cho‘rilar kiritilar edi. buddaviylik quldorlik jamiyatida braxmanlik mazhablaridan biri sifatida paydo bo‘lgan. u braxmanlikni jonning ko‘chib yurishi, jannat va do‘zax haqidagi aqidalarni saqlab qolgan. buddaviylik braxmanlikni jamiyatning tabaqalarga bo‘linishi to‘g‘risidagi ta’limotga qarshi chiqib, barcha kishilar e’tiqodda teng huquqli deb e’tirof etgan. buddaviylikning diniy tenglik haqidagi g‘oyasi odamlarning kastalarga bo‘linib ketishiga qarshi kurashda ijobiy rol’ o‘ynagan. ayni paytda buddaviylik kishilar "azob-uqubat" chekishda va undan xalos bo‘lishda ham tengdirlar deb hisoblagan. buddaviylik diniy ta’limotining asosiy manbai …

3 / 5

shlar - urug‘-qabilachilik aloqalari va tartiblarining yemirilishi, sinfiy jamiyatning vujudga kelishi va yirik quldorlik davlatlarining paydo bo‘lishi bilan bog‘liq edi. iii-asrga kelib dunyoviy jamiyat (imperator ashoka) ning faol qo‘llab-quvvatlashi natijasida mulkchilik darajasida yagona bo‘lgan budda tashkiloti (monaxlik jamoasi-singxa) va diniy aqidachilik shakllangan. buddaviylikning markaziy osiyo va sharqiy turkistonda tarqalishi miloddan avvalgi ii asrlarda bu yerlardagi qabilalarning avlodlari tugatgan g‘rek-baqtriya podshohligining o‘rnida qaror topgan kushon imperiyasining rivojlangan davriga to‘g‘ri keladi. kushon imperiyaoi o‘zining eng gullagan davrida (milodning i-iii asrlarida) hozirgi markaziy osiyoning bir qismini, afg‘oniston, pokiston, shimoliy hindiston, ehtimol uyg‘uristonni ham o‘z ichiga olgan. kushon podsholigi davrida buddaviylik hindistondan markaziy osiyoga, undan esa buyuk ipak yo‘li orqali xitoy va uzoq sharqqa tarqalgan. keyinga o‘n yilliklar mobaynida olib borilgan arxeologik izlanishlarning natijalari va tarixiy ma’lumotlarni umumlashtirgan holda tahmin qilish mumkinki, yaslomgacha bo‘lgan davrda buddaviylik markaziy osiyo g‘oyaviy hayotining muhim tarkibiy qismlaridan birini tashkil etgan. buddaviylik faqat maxsus ibodatxonalargagina emas, balki podsho saroylaridan …

4 / 5

ib, unga qumtoshli g‘or binolar o‘yib solingan, yer ustida binolar barpo etilgan, bularning hammasi bir butun uyg‘un bo‘lgan buddaning 20-25 ibodatxonasini tashkil qilib, kushon podshohligida buddaviylikning muhim ahamiyatga ega yekanligidan dalolat beradi. devorlarga solingan rasmlarni, haykallarni, toat-ibodat buyumlarini, tangalarga, sovg‘a qilingan sopol idishlarga bitilgan har xil yozuvlarni o‘rganishlar qoratepaning milodning i asr oxiri va ii asrning boshlarida bunyod qilinganligidan, arablar o‘rta osiyoga kirib kelganlaridan keyin ular tugatilgan va keyinchalik vayronaga aylanganligidan dalolat beradi. buddaviylik ta’limoti va uning mazmuni. buddaviylik ta’limotida har qanday borlik (moddiylik) barcha ko‘rinish va shakllardagi har qanday haet - hamma mavjudodlarga azob beruvchi yomonlikdir. yomonlik va azob-uqubatlarning sababi - insonning va barcha tirik mavjudotlarning bu dunyoga qayta tug‘ilib kelish dunyosi (sansara) ga bog‘langanligi, unga ko‘ngil ko‘yganligidir. uningcha har qanday insoniy tuyg‘u, hissiyot, ehtiros va istak azob-uqubatni chukurlashtiradi, "borliq girdobi" dan chiqib olish uchun g‘aflatdan uyg‘onish, dunyo mohiyatini anglash, hayotga chanqoqlikdan ko‘ngilxushliklarga, lazzatlarga, hokimiyatga, boylikka intilishlardan voz kechish …

5 / 5

shilarning xayolida, bilib bo‘lmaydigan ruhning namoyon bo‘lishida, deb ta’lim beriladi. buddaviylikdagi ruh - nirvananing ta’limoti "muqaddas haqikat" deb ataladi. unga ko‘ra, ijtimoiy hayot va shaxsiy turmush azob-uqubatlarining sababi - kishilarning istaklari va nafslarida. azob-ukubatdan kutulish uchun kishilar o‘zlarining istak va nafslarini tiyishlari, budda kashf etgan aqidalarga amal qilishlari zarur. buddaviylik azob-uqubat tushunchasini mutlaqlashtirgan, borliqning barcha shakllarini, uning mazmunini, har qanday turmush tarzini azob-uqubat deb hisoblagan. shuning uchun buddaviylik nirvanani borliqning intihosi, deb tushunadi. buddaviylik ta’limoticha, jonli mavjudotlarning o‘lishi uni tashkil etgan dxarma (element, zarracha) larning ajralib ketish jarayonidir. bularning yangidan birikishi ilgari qilingan "savob va gunoh" lar bilan bog‘liq bo‘ladi. dxarma nirvana darajasiga yetgandagana kayta tug‘ilishlarga barham berilib, azob-uqubatdan butunlay xalos etilar ekan. buddaviylik ta’limotiga ko‘ra, azob-ukubatlardan xalos bo‘lishning eng maqbul yo‘li rohiblik (monaxlik) jamiyati (sangxa) ga o‘tish hisoblanadi. buddaviylik ta’limotida olam uch bosqichli deb tavsiflangan. birinchisi eng yuqori olam bo‘lib, unda mutlaq osoyishtalik hukmron. unda faqat sof ruhgina mavjud. …

Want to read more?

Download all 5 pages for free via Telegram.

Download full file

About "buddaviylik dinining ta'limoti"

4-mavzu. buddaviylik dini reja: 1.buddaviylik dinining paydo bo‘lish tarixi 2. buddaviylikning asosiy ta'limoti 3. buddaviylikdagi asosiy oqimlar buddaviylikning asoschisi miloddan avvalgi 1-ming yillikda yashagan budda hisoblangan. u tarixiy shaxs bo‘lib, 80 yil yashagan. uning xususida turli rivoyatlar mavjud. uning nomi hind tilida nurlangan, oliy haqiqatga erishgan degan ma’noni anglatadi. rivoyatlarga qaraganda, keng ma’noda ko‘p marta ilohiy tug‘ilishlar tufayli mutlaq barkamollikka erishgan; boshqalarga ham diniy najot yo‘lini ko‘rsata oladigan odam bo‘lgan. tarixiy manbalarning dalolat berishicha, buddaviylikning asoschisi shahzoda sidxartxadir. u vafot etgandan so‘ng budda -"haqiqatga erishgan" deb atalgan. u ushbu oliy maqsadga erishish uchun gautama urug‘idan bo‘lgan eng obro‘li...

This file contains 5 pages in DOCX format (34.7 KB). To download "buddaviylik dinining ta'limoti", click the Telegram button on the left.

Tags: buddaviylik dinining ta'limoti DOCX 5 pages Free download Telegram