buddaviylik dinining jamiyat taraqqiyotiga ta’siri

DOCX 26 pages 99.1 KB Free download

26 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 99.1 KB

File type DOCX

Pages 26

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 26

5-seminar. buddaviylik dinining jamiyat taraqqiyotiga ta’siri reja: 1. buddaviylikning vujudga kelishi, ta’limoti. 2. buddaviylikning yo‘nalishlari. 3.o‘rta osiyoda buddaviylik madaniyati tayanch iboralar: siddhardha gautama budda, tripitaka, maxayana, xinoyana, therevada falsafiy maktabi, nirvana, moksha, sansara qonuni, ahimsa qonuni, karma. 1. buddaviylikning vujudga kelishi. buddaviylik – dunyodagi eng yirik dinlar ichida qadimiylaridan biri hisoblanib, mil. av. vi – v asrlarda hindistonda vujudga kelgan. bu dinga e’tiqod qiluvchilar, asosan, janubiy, janubi-sharqiy va sharqiy osiyo mamlakatlari: shri lanka, hindiston, nepal, butan, xitoy, singapur, malayziya, indoneziya, mongoliya, koreya, vetnam, yaponiya, kombodja, birma, tailand, laosda va qisman yevropa va amerika qit’alarida, rossiya federatsiyasining tuva, buryatiya, kalmikiya respublikalarida istiqomat qiladilar. hozirgi kunda e’tiqod qiluvchilar soni jihatidan buddaviylik xristianlik, islom va hinduizmdan so‘ng to‘rtinchi o‘rinni egallaydi. buddistlarning soni taxminan 700 mln. atrofida bo‘lib, ulardan 1 mln. ga yaqini rohiblardir. buddaviylik (budda nomidan olingan) –diniy-falsafiy ta’limot, vujudga kelishi jihatidan birinchi jahon dini. budda asoschisi hindiston shimolidagi qabilaning shahzodasi siddxartha gautama …

2 / 26

’atida muhrlandi. buddaviylik turli milliy va diniy an’analar bilan kelishuvchanligi sababli ko‘p millatlar tomonidan keng qabul qilindi. buddaviylik hayotning barcha sohalari: diniy, madaniy, siyosiy va iqtisodiy qatlamlariga kirib bordi. budda shaxsining asoschisi. buddaviylik tarixi tadqiqotchilari uninng tarixiy shaxs ekanligini ta’kidlaydilar. adabiyotlarda ismlari ko‘rsatilgan bo‘lib, siddxarxtxa-shaxsiy ism, gautama-urug‘ nomi, shakyamuni-shakya qabilasidan chiqqan donishmand, budda –nurlangan, tadxagata-shunday qilib, shunday ketgan, djina-g‘olib, bxagavan-tantana qiluvchi. ular ichida eng mashhuri “budda” bo‘lib, shundan ushbu dinga buddaviylik nomi berilgan. buddaning haqiqiy hayoti bilan uning haqidagi afsonalar o‘zaro qorishib ketgan. siddxartxa shakya qabilasining podshohlaridan biri shuddxodananing o‘g‘li edi. uning saroyi himolay tog‘lari etagida kapilavasti degan shaharda bo‘lgan (hozirgi nepal hududida). onasi – malika mayya. podshoh o‘g‘lini orzu-havaslar og‘ushida tarbiyalab, uni hech bir kamchiliksiz katta qiladi. siddxartxa ulg‘ayib qo‘shni hukmdorlardan birining qizi yashadxaraga uylanadi va o‘g‘il ko‘rib, unga raxula deb ism qo‘yadi. hech bir qiyinchilik va kamchilik ko‘rmay o‘sgan bola siddxartxa bir kuni ittifoqo bir keksa chol, bir …

3 / 26

amental masalalari yuzasidan xali ham ilgarigidek baribir to‘la g‘aflatda ekanini sezgan. shuning uchun o‘z o‘zini azoblash amaliyotidan voz kechib an’anaviy mushohadaga qaytishga qaror qilgan. birmuncha vaqt changalzor o‘rmonlarda kezib horib charchagach, bir daraxtning tagida dam olish uchun o‘tiradi, va o‘zicha, to haqiqatni topmaguncha shu yerdan turmaslikka qaror qiladi. biroz vaqtdan keyin gautamaning ongi tiniqlashib ketgan va bu savollarga javob beradigan bilimni egallaydi. bu o‘tirishning 49 kuni uning qalbidan «sen haqiqatni topding» degan sado keladi. shu paytda uning ko‘z oldida butun borliq namoyon bo‘ladi. u hamma joyda shoshilish, qayoqqadir intilishni ko‘radi: hech bir joyda osudalik yo‘q edi. hayot nihoyasiz uzoqlikni ko‘zlab o‘tib ketayotgan edi. inson aqli yetmas bir kuch. trishna – yashash, mavjud bo‘lish umidi barchaning tinchini buzar, halok qilar va yana qayta yaratar edi. mana endi budda kimga qarshi kurashish kerakligini angladi. shu ondan u budda – nurlangan deb ataldi. u tagida o‘tirgan daraxt esa – nurlangan daraxt (botxa) deb …

4 / 26

ovuq, 8 marta g‘oz, 6 marta fil, shuningdek, baliq, qurbaqa, kalamush, quyon qiyofalarida qayta tug‘ilgan. jami 550 marta qayta tug‘ilgan. u doimo qaerda, qay qiyofada tug‘ilishini o‘ziga o‘zi belgilagan. so‘nggi marta uni xudolar insoniyatni to‘g‘ri yo‘lga boshlashi uchun inson qiyofasida yaratganlar. bu afsonalarning ba’zilariga ko‘ra, yer yuzida gautamaga qadar 6 ta budda o‘tgan. shuning uchun buddaviylikning ba’zi muqaddas joylarida 7 ta ibodatxona barpo etilgan. 7 ta bodxa daraxti o‘tkazilgan. ba’zi afsonalar 24 ta budda avlodi o‘tgan desa, ba’zilari minglab buddalar o‘tgan deb da’vo qiladi. ta’limoti. buddaviylik qadimiy hind diniy-falsafiy ta’limotlari asosida vujudga kelgan, o‘ziga xos nazariyot va amaliyotdan iborat bo‘lgan diniy tizimdir. budda yangi diniy qonun-qoidalar, rasm-rusumlar ishlab chiqmagan, balki har bir inson tug‘ilish va o‘lim mashaqqatlaridan qutulishi uchun amal qilishi lozim bo‘lgan bir necha ko‘rsatmalarni ishlab chiqdi, xolos. uning ta’limoti insonning xayolida, ishlarida va o‘zini tutishida samimiy oliyjanoblik g‘oyasini ilgari suradi. u vedalardagi gunohsizlik ta’limotini inkor qildi, hayvonlarni vahshiyona …

5 / 26

babsiz yaralmaydi va uning sababini aniqlash mumkin emas. shuning uchun ham taqdirni shundayligicha qabul qilish lozim. bu ta’limotga ko‘ra, har bir narsa yo hodisa elementlardan tashkil topgan bo‘lib, ularni harakatga keltiruvchi kuch bu insonning xayollari va so‘zlaridir. shuning uchun ham insonning keyingi hayoti uning xohishlari, istaklariga bog‘liq bo‘lib, buni “hayot g‘ildiragi” – “sansara” deb ataladi. inson bu dunyoda sansaraga bog‘lanadi, ya’ni qayta tug‘ilaveradi, azob-uqubatlarga duchor bo‘laveradi. xohish istaklar va ehtiroslardan ozod bo‘lmagan hayot har doim azob keltiradi. demak, birinchi xaqiqat-azob uqubat mavjuddir. ikkinchisi – azob-uqubatlarning sabablari haqidagi ta’limot. azob-uqubatlarning sabablari – insonning xohish-istaklari. insonning yaxshi va yomon niyatlari kelajagi uchun “karma” hozirlaydi. karma nazariyasi odamlar, hayvonlar, o‘simliklar dunyosiga tegishlidir. karma qonuni insonning ruhiy ibtidosiga taalluqli emas, u kosmik jihatga ega. u ko‘r, ongsiz ibtido. inson hayoti muttasil iztirob, mashaqqatlardan iborat bo‘lishining sababi, avvalo, bilimsizlik va hissiyotlardir. chunki, “hissiyotdan hayotga chanqoqlik, chanqoqlikdan mehr qo‘yish, mehr qo‘yilishidan borliqning yaralishi, borliqdan tug‘ilish, tug‘ilishdan …

Want to read more?

Download all 26 pages for free via Telegram.

Download full file

About "buddaviylik dinining jamiyat taraqqiyotiga ta’siri"

5-seminar. buddaviylik dinining jamiyat taraqqiyotiga ta’siri reja: 1. buddaviylikning vujudga kelishi, ta’limoti. 2. buddaviylikning yo‘nalishlari. 3.o‘rta osiyoda buddaviylik madaniyati tayanch iboralar: siddhardha gautama budda, tripitaka, maxayana, xinoyana, therevada falsafiy maktabi, nirvana, moksha, sansara qonuni, ahimsa qonuni, karma. 1. buddaviylikning vujudga kelishi. buddaviylik – dunyodagi eng yirik dinlar ichida qadimiylaridan biri hisoblanib, mil. av. vi – v asrlarda hindistonda vujudga kelgan. bu dinga e’tiqod qiluvchilar, asosan, janubiy, janubi-sharqiy va sharqiy osiyo mamlakatlari: shri lanka, hindiston, nepal, butan, xitoy, singapur, malayziya, indoneziya, mongoliya, koreya, vetnam, yaponiya, kombodja, birma, tailand, laosda va qisman yevropa va amerika qit’alarida, ros...

This file contains 26 pages in DOCX format (99.1 KB). To download "buddaviylik dinining jamiyat taraqqiyotiga ta’siri", click the Telegram button on the left.

Tags: buddaviylik dinining jamiyat ta… DOCX 26 pages Free download Telegram