buddaviylik dini manbalari

DOCX 14 pages 670.1 KB Free download

14 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 670.1 KB

File type DOCX

Pages 14

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 14

buddaviylik dini manbalari reja: 1. buddaviylik manbalari. 2. buddaviylikning vujudga kelishi. 3. buddaviylik ta’limoti. 4. buddaviylikning tarqalishi. buddaviylik manbalari. buddaviylik ta'limoti bir qator devon shakliga keltirilgan to‘plamlarda bayon qilingan. ulardan eng asosiysi tripitaka (yoki tipitaka) - uch savat ma'nosini anglatadi. u uch qismdan iborat bo‘lganligi uchun shunday nom bilan atalgan. buddaviylikning bu yozma manbasi hozirgi davrda shrilankada saqlanib qolgan. u eramizning boshlarida shakllangan. ular - budda targ‘ibotining haqiqiy bayoni hisoblangan sutra matnlari (sutta-pitaka), rahboniylik axloqi va xonaqoqlar nizomlariga bag‘ishlangan vinaya matnlari (vinaya-pitaka), buddaviylikning falsafiy va psixologik muammolarini bayon qilib berishga bag‘ishlangan abxidxarma matnlari(abxidxarma-pitaka)dan iborat. keyinchalik shakllangan sanskrit, xitoy, tibet, kxmer va yapon tillaridagi buddaviylikka oid adabiyotlar ancha keng tarhalgan, ammo ularning tarixiy qiymati kamroq. budda hayotiga tegishli rivoyatlarning barchasi tripitakada jamlangan. buddaviylikning vujudga kelishi. buddaviylik (buddaviylik) – uchta dunyo dinlari ichida eng qadimiysi hisoblanib, miloddan avvalgi vi-v asrlarda hindistonda vujudga kelgan. bu dinga e'tiqod qiluvchilar, asosan, janubiy, janubisharqiy va sharqiy …

2 / 14

u ismlarning ma'nolari quyidagicha: siddxardxa - shaxsiy ismi, gautama - urug‘ ismi, shakyamuni - shaklar yoki shakiya qabilasidan chiqqan donishmand, budda - nurlangan, tadxagata - shunday qilib, shunday ketgan, djina - g‘olib, bxagavan - tantana qiluvchi. bu ismlar ichida eng mashhuri budda ismi bo‘lib, uning ismidan dinga buddaviylik nomi berilgan. hozirgi kunda buddaning beshta biografiyasi ma'lumdir: “maxavostu” – milodning ii asrida yozilgan, “lalitavistara” - milodning ii-iii asrlarida yuzaga kelgan, “buddaxacharita” - budda faylasuflaridan biri ashvagxoshey tomonidan milodning i-ii asrlarida yaratilgan, “nidanakatxa” – milodning i asrida yozilgan va “abnixishkramansutra”. buddaviylikning asoschisi miloddan avvalgi 1-ming yillikda yashagan budda hisoblangan. u tarixiy shaxs bo‘lib, 80 yil yashagan. uning xususida turli rivoyatlar mavjud. uning nomi hind tilida nurlangan, oliy haqiqatga erishgan degan ma'noni anglatadi. rivoyatlarga qaraganda, keng ma'noda ko‘p marta ilohiy tug‘ilishlar tufayli mutloq barkamollikka erishgan; boshkalarga ham diniy najot yo‘lini ko‘rsata oladigan odam bo‘lgan. budda mil. avv. 563 yilda tug‘ilib, 483 yilda vafot …

3 / 14

‘lgan, ammo uning xotini g‘oyibdan homilador bo‘lib, 45 yoshida o‘g‘il tuqqan. bola tug‘ilganda mo‘'jiza yuz bergan. tabiiy hodisalar - yer qimirlab, chaqmoq chaqib, momaqaldiroq gumbirlab turgan. uning ovozini koinotdagi ilohiy kuchlardan tashqari barcha tirik mavjudodlar ham eshitib turganlar. chaqaloqqa siddxardxa (topshiriqni bajaruvchi) deb nom qo‘yganlar. u 7 kundan keyin yurib ketgan va gapira boshlagan. siddxardxaning otasi o‘g‘lini din yo‘liga bag‘ishlashga rozi bo‘lmay, unga yaxshi ma'lumot bergan hamda yaxshi sharoitlarda tarbiyalagan va u hech qanday qiyinchilik ko‘rmay o‘sgan. sudxartxa o‘spirinligidayok o‘zining donoligi, kuchliligi va epchilligi bilan xammani hayratga solar ekan. u kasal yotgan kishini, o‘likni ko‘rgach hayotning mohiyati, maqsadi, og‘irliklari, kasallik va o‘lim bilan bog‘liqligini o‘ylay boshlagan. binobarin, hayotning behudaligani anglab, tarki dunyo qilgan, darvesh yo‘liga kirgan. bu bilan u kishilar boshiga tushadigan kulfatlar, azob-uqubatlar sabablarining mohiyatiga tezroq yetib, ulardan qutulish yo‘lini topmoqchi bo‘lgan. nihoyat, 36 yoshida "haqiqiy bilim" egasi bo‘lganligi ma'lum bo‘ldi. shundan so‘ng u budda deb nom oladi. ("budda" …

4 / 14

r daraxtning tagida dam olish uchun o‘tiradi, va o‘zicha, to haqiqatni topmaguncha shu erdan turmaslikka qaror qiladi. bu o‘tirishning 49 kuni uning qalbidan “sen haqiqatni topding” degan sado keladi. shu paytda uning ko‘z oldida butun borliq namoyon bo‘ladi. u hamma joyda shoshilinch qayoqqadir intilishni ko‘radi. hech bir joyda osudalik yo‘q edi. hayot nihoyasiz uzoqlikni ko‘zlab o‘tib ketayotgan edi. inson aqli etmas bir kuch. trishna - yashash, mavjud bo‘lish umidi barchani tinchini buzar, halok qilar va yana qayta yaratar edi. mana endi budda kimga qarshi kurashish kerakligini angladi. shu ondan u budda – “nurlangan” deb ataldi. u tagida o‘tirgan daraxt esa – “nurlangan daraxt” - botxa deb atala boshladi. budda o‘zining birinchi da'vatini varanasi yaqinidagi rishipatana bog‘ida, o‘zining besh rohib do‘stlariga qildi va o‘shalar uning birinchi shogirdlari bo‘ldilar. shu kundan boshlab budda o‘z shogirdlari bilan qishloqma-qishloq yurib o‘z ta'limotni tarqatib o‘ziga yangi izdoshlar orttiradi. budda 40 yil davomida o‘z ta'limotini hindistonning …

5 / 14

muqaddas joylarida 7 ta ibodatxona barpo etilgan. 7 ta botxa daraxti o‘tkazilgan. ba'zi afsonalar 24 ta budda avlodi o‘tgan desa, ba'zilari minglab buddalar o‘tgan deb da'vo qiladi. har qanday dinlar kabi buddaviylikning ham kelib chiqishi sababini xalqlarning yashash sharoiti va hayotidan, muayyan davrdagi ijtimoiy munosabatlaridan izlash va topish lozim. qadimgi hindistonda buddaviylik shakllangunga qadar murakkab sinfiy munosabatlar mavjud edi. kishilar oliy, o‘rta va quyi tabaqalarga ajratilib, oliyga braxmanlar, harbiylar, o‘rta tabaqaga - dehqonlar, eng quyi tabaqaga oddiy xalq, xizmatkor, cho‘rilar kiritilar edi. buddaviylik quldorlik jamiyatida braxmanlik mazhablaridan biri sifatida paydo bo‘lgan. u braxmanlikni jonning ko‘chib yurishi, jannat va do‘zax qaqidagi aqidalarni saqlab qolgan. buddaviylik braxmanlikni jamiyatning tabaqalarga bo‘linishi to‘g‘risidagi ta'limotga qarshi chiqib, barcha kishilar e'tiqodda teng huquqli deb e'tirof etgan. buddaviylikning diniy tenglik haqidagi goyasi odamlarning kastalarga bo‘linib ketishiga qarshi kurashda ijobiy rol' o‘ynagan. ayni paytda buddaviylik kishilar "azob-uqubat" chekishda va undan xalos bo‘lishda ham tengdirlar deb hisoblangan. markaziy osiyo …

Want to read more?

Download all 14 pages for free via Telegram.

Download full file

About "buddaviylik dini manbalari"

buddaviylik dini manbalari reja: 1. buddaviylik manbalari. 2. buddaviylikning vujudga kelishi. 3. buddaviylik ta’limoti. 4. buddaviylikning tarqalishi. buddaviylik manbalari. buddaviylik ta'limoti bir qator devon shakliga keltirilgan to‘plamlarda bayon qilingan. ulardan eng asosiysi tripitaka (yoki tipitaka) - uch savat ma'nosini anglatadi. u uch qismdan iborat bo‘lganligi uchun shunday nom bilan atalgan. buddaviylikning bu yozma manbasi hozirgi davrda shrilankada saqlanib qolgan. u eramizning boshlarida shakllangan. ular - budda targ‘ibotining haqiqiy bayoni hisoblangan sutra matnlari (sutta-pitaka), rahboniylik axloqi va xonaqoqlar nizomlariga bag‘ishlangan vinaya matnlari (vinaya-pitaka), buddaviylikning falsafiy va psixologik muammolarini bayon qilib berishga bag‘ishlangan abxidxarma m...

This file contains 14 pages in DOCX format (670.1 KB). To download "buddaviylik dini manbalari", click the Telegram button on the left.

Tags: buddaviylik dini manbalari DOCX 14 pages Free download Telegram