nafas olishning yoshga oid xususiyatlari

DOCX 16 pages 277.7 KB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 277.7 KB

File type DOCX

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

nafas olishning yoshga oid xususiyatlari reja kirish 1. nafas olish tizimining tuzilishi va funksiyalari 2. nafas olish tizimining yoshga oid o’zgarishlari 3. nafas olish faoliyatiga ta’sir etuvchi omillar xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish inson hayoti uchun eng muhim fiziologik jarayonlardan biri bu — nafas olishdir. nafas olish orqali organizm tashqi muhitdan kislorod qabul qiladi va uglerod(iv)-oksidni chiqarib tashlaydi. bu jarayon hayot faoliyatining uzluksiz davom etishini ta’minlaydi.nafas olish tizimi bolalikdan boshlab butun umr davomida o’zgarib, organizmning rivojlanish darajasiga moslashadi. yangi tug’ilgan chaqaloqlarda nafas olish yuzaki va tez bo’lsa, o’smirlik davrida chuqurlashadi va ritmik holatga o’tadi. keksalikda esa nafas olish faoliyati sekinlashadi va o’pka hajmi kamayadi.mavzuning dolzarbligi shundaki, har bir yosh davrida nafas olish tizimining tuzilishi va funksiyalarini bilish, sog’lom nafas olish odatlarini shakllantirish hamda kasalliklarning oldini olishda muhim ahamiyatga ega.shu bois, “nafas olishning yoshga oid xususiyatlari” mavzusini o’rganish, inson organizmining rivojlanish bosqichlarida nafas tizimida kechadigan fiziologik o’zgarishlarni tushunishga yordam beradi. nafas olish …

2 / 16

olarining tuzilishi nafas olish tizimining asosiy a’zolari havo oqimini boshqarish, tozalash va gaz almashinuvini ta’minlash uchun mo’ljallangan. ular yuqori va pastki nafas yo’llariga bo’linadi. yuqori nafas yo’llari burun bo’shlig’i va halqumdan iborat bo’lsa, pastki yo’llar traxeya va o’pkalarni o’z ichiga oladi. har bir a’zoning tuzilishi uning funktsiyasiga moslashtirilgan bo’lib, quyida batafsil ko’rib chiqiladi. burun bo’shlig’i burun bo’shlig’i nafas olish tizimining eng birinchi va eng muhim qismidir. u yuz suyaklarining ichki bo’shlig’ini tashkil etib, ikki qismga bo’linadi: tashqi burun bo’shlig’i va ichki burun bo’shlig’i. tashqi burun bo’shlig’i burun suyaklari va xaftlar bilan qoplangan bo’lib, havoni tashqi muhitdan ichki bo’shliqqa o’tkazadi. ichki burun bo’shlig’i esa septum (burun bo’linuvchi devor) bilan ajratilgan bo’lib, uning yuzasi mukozali epiteliy bilan qoplangan. bu epiteliy tomchilar (siliy tomchilari) bilan boyitilgan bo’lib, havodagi chang, bakteriyalar va boshqa zararli zarralarni ushlab qoladi.burun bo’shlig’ining ichki devorlari turbinatlar (burun qariyalari) deb ataluvchi uchta juft suyak plitalar bilan bezatilgan. ularning vazifasi havoni …

3 / 16

oid xaftasi va boshqalar) bilan tuzilgan bo’lib, ular orasida ligamentlar va mushaklar mavjud. uning old tomonida "odamning oloshi" deb ataluvchi adamantoid xafta joylashgan bo’lib, bu erkaklarda ovoz o’zgarishiga sabab bo’ladi. halqum ichida vokal ligamentlar ustida joylashgan vokal simlar (tariqalar) mavjud bo’lib, ular nutq va ovoz chiqarishda ishtirok etadi.halqumning asosiy funktsiyasi havo oqimini himoya qilish va boshqarishdir. epiglotta (tilsimoncha) deb ataluvchi elastik xafta ovqat va suvning nafas yo’llariga tushishini oldini oladi: yutinish vaqtida u traxeya ustiga yopiladi. halqumning ichki yuzasi ham mukozali epiteliy bilan qoplangan bo’lib, u siliy tomchilari yordamida sekretsiyalarni chiqarib yuboradi. halqumning uzunligi 4-5 sm bo’lib, diametri 2-3 sm atrofida. u 9 ta xafta va 9 ta ligamentdan iborat bo’lib, mushaklar orqali harakatlanadi. masalan, krikoaritenoid mushaklari vokal simlarni tortadi yoki bo’shatadi. halqumning yallig’lanishi (laringit) ovoz yo’qotilishiga va nafas qiyinlashishiga olib keladi, shuning uchun uning tuzilishi nafaqat nafas, balki muloqot uchun ham muhimdir. traxeya traxeya (shamollab yo’l) halqumdan bronxlarga o’tuvchi …

4 / 16

sabab bo’ladi. traxeyaning tuzilishi elastik bo’lib, u yutinish vaqtida kengayadi. bundan tashqari, traxeya qon tomirlari (arteriyalar va venalar) bilan boyitilgan bo’lib, kislorod ta’minoti uchun muhimdir. o’pka o’pka nafas olish tizimining markaziy organi bo’lib, ko’krak qafasining ikki tomonida joylashgan. u o’ng va chap o’pka sifatida bo’linadi: o’ng o’pkada uchta bo’lak (loba), chap o’pkada ikkitasi mavjud. o’pkaning tashqi qoplamasi pleura deb ataluvchi ikki qavatli membrana bo’lib, parietal pleura devorga, visseral pleura esa o’pkaga yopishib turadi. pleura orasidagi bo’shliq pleural kavitada suv bo’lib, o’pkani sirpanishini ta’minlaydi.o’pkaning ichki tuzilishi bronx daraxti deb ataluvchi tarmoqdan iborat: traxeyadan bronxlar, bronxiolalar va alveolalargacha. alveolalar (havo pufakchalari) gaz almashinuvi uchun mo’ljallangan bo’lib, ularning soni 300 millionga yaqin, umumiy sirt maydoni esa tennis korti kattaligida (70-100 m²). alveola devorlari yupqa bo’lib, kapillyarlar bilan qoplangan, bu esa kislorod va karbonat angidridning diffuziyasini osonlashtiradi. o’pka mushaklari yo’q, lekin diafragma va interkostal mushaklar orqali kengayadi yoki qisqaradi. o’pkaning og’irligi erkaklarda 1 kg, …

5 / 16

i va havo o’pkalarga kiradi. ekspiratsiya esa passiv bo’lib, elastik recoil kuchlari (o’pkaning elastikligi) havoni tashqariga chiqaradi. kuchli ekspiratsiyada ichki interkostal mushaklar va qorin devori mushaklari ishtirok etadi.gaz almashinuvi alveolalarda sodir bo’ladi. kislorod (o₂) alveolalardan qonga, karbonat angidrid (co₂) esa qondan alveolalarga diffuziya qiladi. bu jarayon fik qonuni asosida ishlaydi: gazlar yuqori konsentratsiyadan pastga o’tadi. qonda kislorod gemoglobin bilan bog’lanib, oksigemoglobin hosil qiladi, co₂ esa bikarbonat ionlari shaklida tashiiladi. alveolyar havo bosimi 104 mm sim. ust. (o₂ uchun), qon bosimi esa 40 mm sim. ust. bo’lib, bu diffuziyani ta’minlaydi. gaz almashinuvi sekundiga 250 ml qon uchun 1 ml o₂ va 0,8 ml co₂ almashadi. mexanizmlar nerv tizimi (vaus va simpatik nervlar) va kimyoviy retseptorlar (karotid va aorta korpuskulalari) tomonidan boshqariladi. giperventilyatsiya kislorod miqdorini oshirsa, gipoventilyatsiya co₂ ni ko’paytiradi va kislotali-bazaviy muvozanatni buzadi. bu mexanizmlar nafaqat nafas, balki yurak urishi va metabolizmni ham tartibga soladi. o’pkaning hajmi va nafas olish chastotasi …

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "nafas olishning yoshga oid xususiyatlari"

nafas olishning yoshga oid xususiyatlari reja kirish 1. nafas olish tizimining tuzilishi va funksiyalari 2. nafas olish tizimining yoshga oid o’zgarishlari 3. nafas olish faoliyatiga ta’sir etuvchi omillar xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish inson hayoti uchun eng muhim fiziologik jarayonlardan biri bu — nafas olishdir. nafas olish orqali organizm tashqi muhitdan kislorod qabul qiladi va uglerod(iv)-oksidni chiqarib tashlaydi. bu jarayon hayot faoliyatining uzluksiz davom etishini ta’minlaydi.nafas olish tizimi bolalikdan boshlab butun umr davomida o’zgarib, organizmning rivojlanish darajasiga moslashadi. yangi tug’ilgan chaqaloqlarda nafas olish yuzaki va tez bo’lsa, o’smirlik davrida chuqurlashadi va ritmik holatga o’tadi. keksalikda esa nafas olish faoliyati sekinlashadi va o’pka ha...

This file contains 16 pages in DOCX format (277.7 KB). To download "nafas olishning yoshga oid xususiyatlari", click the Telegram button on the left.

Tags: nafas olishning yoshga oid xusu… DOCX 16 pages Free download Telegram