bayt ul- hikmat allomalari

DOCX 10 pages 34.9 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 34.9 KB

File type DOCX

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

bayt ul- hikmat allomalari reja: 1. bayt ul- hikmat 2. bayt ul- hikmat allomalari haqida 3. buyuk mutafakkirlar bayt ul-hikmat (yoki "xizonat ul-hikmat") — olimlarni birlashtirgan ilmiy muassasa. xalifa horun ar-rashid (766 — 809) bagʻdodda tashkil etgan. oʻzbekcha asarlarda"bilim uyi" yoki "donishmandlar uyi" deb yuritiladi. muhammad xorazmiy xalifa maʼmun davri (813 — 833)da "bilim uyi"dagi juda boy kutubxonaga boshchilik qilgan. kutubxonada hind, yunon, suryoniy (suriya), arab, fors tillarida 400 000 jida qoʻlyozma kitob saqlangan. xorazmiy oʻsha kitoblardan foydalanib, hind usulida ilmi hayʼat(astronomiya)ga oid "ziji xorazmiy" asarini yozgan. hind raqamlari asosida hozirgi arab raqamlarini soddalashtirgan, kengaytirgan va birinchi marta arab tilini bayon etib, uning keng tarqalishiga hissa qoʻshgan. tarjima ishlarida turli mamlakatlardan kelgan olim va tarjimonlar, jumladan turkiston olimlaridan ahmad fargʻoniy, muhammad xorazmiy, abbos ibn sayd javhariy va ahmad ibn abdulloh marvaziylar qatnashgan. bu yerda olimlar chet tildagi murakkab tushunchalarni berishga qodir arab atamashunosligini yaratishga va uni boyitishga katta hissa qoʻshdilar …

2 / 10

urgan g‘oyalar insonning ham aqliy, ham axloqiy jihatdan kamol topishida pedagogik fikr taraqqiyotida katta ahamiyatga ega bo‘ldi. demak, markaziy osiyo-sharqning bksak ma’naviyat va yirik ilmiy tafakkur markaziga aylandi. ana shu ix-xii asr sharq renessansi davrining buyuk allomalari jahon madaniyati rivojiga salmoqli hissa qo‘shdilar. jumladan: 1.muhammad ibn muso al-xorazmiy (785-850): xorazmda tug‘ilgan, shu erda o‘sgan. umrining ayni gullagan davrida (20-25 yosh) vatanni tashlab chiqib ketadi. u iroq va shomga borib, etuk olim va shoirlar bilan tanishadi va ulardan ta’lim oladi. nishopur, sheroz shaharlarida bo‘ladi. u ix asr boshlarida mashhur olim sifatida taniladi. bag‘doddagi «bayt-ul hikma» ilm markaziga chaqiriladi. al-xorazmiyning ilmiy asrlari: 1) «al-jabr val-muqobala hisobi haqida qisqacha kitob» («al kitob al muxtasarfi hisob aljabr va muqobala») asarida sonli kvadrat va chiziqli tenglamalar, ularni echish yo‘llarini bayon etadi. risola 3 qismdan iborat: a) algebraik qism, bo‘lim keltiriladi, b) geometrik qism algebraik usul qo‘llab o‘lchashlar haqida, v) vasiyatlar haqida bo‘lib, muallif uni «vasiyatlar …

3 / 10

fayli u «birinchi arab astronomi» nomini oldi. uning «samoviy harakatlar va yulduzlar fanining majmuasi haqida kitob», «astronomiya negizlari» asari bor. umuman ahmad al-farg‘oniy sharqda «hisob» (matematik)-hisobchi, «munajjim ar-rais» nomi bilan shuhrat qozondi. u farg‘onaning quvasida tug‘ilib, msirda vafot etgan. qadimgi kubo shahristoni atrofida ahmad farg‘oniy xiyoboni yaratilmoqda. misrda dafn etilgan marhumning hoki 1999 yili keltiriliyu, quva maqbarasiga quyildi. yunesko bosh konferensiyasining 29-sessiyasi va o‘zbekiston hukumati 1998 yilda ahmad al-farg‘oniyning 1200 yilligini nishonlashga oid qaror qabul qildi va 1998 yil 24 oktyabrda bu sana katta tantanalar bilan nishonlandi. al-farg‘oniyning nomi dante, shiller, erkin vohidov asarlarida ulug‘landi. dante «ilohiy kamediyasi»da dune tuzilishi haqidagi ma’lumotlarni uning asarlaridan oldi. «astronomiya negizlari» (asoslari) asarining to‘liq nomi «samoviy harakatlar va yulduzlar fanining majmuasi haqida kitob», uni qisqacha «astrornomiya asoslari» deb yuritishadi. bu asardan hanuzgacha darslik sifatida foydalanib kelinadi. viii asrda farg‘ona o‘lkasi arab istilochilari tomonidan zabt etildi. 919-920 yillarda arab xalifasi ma’mun farg‘onani markazi buxoroda bo‘lgan …

4 / 10

iy osiyo, eron va boshqa yurtlardan kelgan turli xalq va millat olimlari to‘plangan edi. u ham shu uyda ishladi. «bilimlar uyi» kutubxonasida 400 mingdan ziyod qo‘lyozma kitob bor edi. kutubxonaga xorazmiy boshchilik rahbarlik qilgan. ko‘p tillarni yaxshi bilgan olim ilm uchun qulay sharoitga ega bo‘lgach, qadimga dunyo fani asarlarini o‘rganadi, ularni hind, yunon, suriya, sanskrit, arab, fors va boshqa tillarga tarjima qiladi. ahmad farg‘oniy bag‘dodda madrasada astronomiyadan dars beradi, yosh tolibi ilmlarda ilmga havas va muhabbat tuyg‘ularini tarbiyaladi. 833 yilda taxtga xalifa mu’tasim chiqadi. u bag‘dod yaqinida shammasiya va damashq yonidagi kassiyun tog‘ida 2 rasadxona qurishni ahmad farg‘oniyga topshiradi va ular qurib ishga tushiriladi. ahmad farg‘oniy «astronomiya asoslari» asarida o‘sha davrda astronomiyaga zid bilimlarni bir qolipga soldi, o‘z yangi natijalari kashfiyotlari bilan boyitdi, astronomik asboblar, quyosh soatlari bayonini berdi. mamlakatni 7 iqlimga bo‘lib o‘rgandi. joylarning geografik koordinatlarini sharqdan g‘arbga yo‘nalishda berdi. kopernikkacha astronomidan asosiy qo‘llanma bo‘lib xizmat qildi. 3. abu …

5 / 10

arga shunchaki tushuntirish va izohlar bo‘lib qolmasdan, balki teran va qiziqarli fikrlar bilan yo‘g‘rilgan, shuning uchun ham ularni mustaqil asarlar sifatida o‘rganmoq lozim. olimning «ideal jamiyat haqida», «baxt-saodatga erishuv to‘g‘risida» kabi asarlari ma’naviy-falsafiy muammolarni hal etishga bag‘ishlangan. olimning insonparvarlik, vatanparvarlik, inson shaxsini tarbiyalash kabi fikrlari ijtimoiy masalalarni hal etish haqidagi nazariy saboqlari bilan singishib ketgan. umuman forobiyning asarlarini mazmuniga qb quyidagi guruhlarga ajratish mumkin: 1) falsafaning umumiy masalalariga, ya’ni bilimning umumiy xususiyatlari, qonunlari va turli kategoriyalariga bag‘ishlangan asarlar («masalalar manbai»); 2) inson bilish faoliyatining falsafiy tomonlariga bag‘ishlangan, ya’ni bilishning shakllari, bosqichlari, usullari haqidagi asarlar. («yoshlarning aqli haqida kitob»), 3) falsafa va tabiiy fanlarning fan sifatidagi mazmuni, mavzui haqidagi asarlar («falsafaga izoh» va boshqalar), 4) moddaning miqdori, fazoviy va hajmiy munosabatlarini o‘rganishga bag‘ishlangan («musiqa haqidagi so‘z»), 5) moddaning xossa va turlari, noorganik tabiat, hayvonlar va inson organizmining xususiyatlarini o‘rganuvchi («inson a’zolari haqida risola»), 6) tilshunos, she’riyat, notiqlik, san’ati, hattotlikka oid asarlar …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "bayt ul- hikmat allomalari"

bayt ul- hikmat allomalari reja: 1. bayt ul- hikmat 2. bayt ul- hikmat allomalari haqida 3. buyuk mutafakkirlar bayt ul-hikmat (yoki "xizonat ul-hikmat") — olimlarni birlashtirgan ilmiy muassasa. xalifa horun ar-rashid (766 — 809) bagʻdodda tashkil etgan. oʻzbekcha asarlarda"bilim uyi" yoki "donishmandlar uyi" deb yuritiladi. muhammad xorazmiy xalifa maʼmun davri (813 — 833)da "bilim uyi"dagi juda boy kutubxonaga boshchilik qilgan. kutubxonada hind, yunon, suryoniy (suriya), arab, fors tillarida 400 000 jida qoʻlyozma kitob saqlangan. xorazmiy oʻsha kitoblardan foydalanib, hind usulida ilmi hayʼat(astronomiya)ga oid "ziji xorazmiy" asarini yozgan. hind raqamlari asosida hozirgi arab raqamlarini soddalashtirgan, kengaytirgan va birinchi marta arab tilini bayon etib, uning keng tarqalishiga ...

This file contains 10 pages in DOCX format (34.9 KB). To download "bayt ul- hikmat allomalari", click the Telegram button on the left.

Tags: bayt ul- hikmat allomalari DOCX 10 pages Free download Telegram