badiiy asar tahlili

DOC 13 pages 68.0 KB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 68.0 KB

File type DOC

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

badiiy asar tahlili reja: 1. tahlil yo’nalishi tushunchasining mohiyati va mazmuni. 2. badiiy matnni o’rganishda tahlil yo’nalishini tugri belgilash. 3. genetik va tipologik yo’nalishga xos xususiyatlar. 4. funksional va falsafiy yo’nalish sifatlari badiiy tahlilda qat'iy ilmiy tartibga rioya etgan holda so’zdan obrazga, obrazdan goyaga qarab boriladi va tahlilning barcha bosqichlarida badiiy so’zning estetik jozibasi diqqat markazida turadi. tahlil etilayotgan asarni qaysi jihatdan o’rganish, tadqiq etish lozimligini belgilash uning yo’nalishini tayin etadi. badiiy asar tahlilning to’laqonli bo’lishi, ko’p jihatdan tahlilchining matnni qanday yo’nalishda tekshirishni aniq bilishiga bogliqdir. adabiy asar tahlili bilan maxsus shugullangan mutaxassislarning ko’rsatishlaricha, amaliyotda badiiy tahlil genetik, tipologik, funksional, falsafiy, psixologik va filologik singari olti yo’nalishda amalga oshiriladi. albatta, bu xildagi tasniflar juda shartli qabul etilishi lozim. negaki, odatda badiiy tahlil jarayonida bu yo’nalishlardan biri ustuvor urin tutishi mumkin bo’lsa-da, deyarli hech qachon bittasi sof holda qo’llanilmaydi. chunki o’rganilayotgan asarga har jihatdan qarash zaruriyati hamisha saqlanib qoladi. badiiy asarni …

2 / 13

a'siri tekshiriladi. tahlillanayotgan asarning milliy adabiy jarayonda tutgan o’rni, uning yaratilgan zamondagi odamlar yoki tekshirilayotgan davr kishilari tafakkuriga ta'siri o’rganilishi lozim. asarda qanday ijtimoiy qonuniyat qaysi obraz orqali ochilganini tekshirishi zarur. keyingi vaqtda o’zbek adabiyotshunosligida ham botish estetikasida har doim ustuvor maqomga ega bo’lgan funksional yo’nalishdagi tahlil keng yoyilgan va bu hol bir qator ijobiy xususiyatlar bilan birgalikda tendensiozlik, biryoqlamalik, matnning badiiy jozibasini e'tibordan qochirish singari salbiy holatlarni ham keltirib chiqaradi. falsafiy yo’nalishda yozuvchi dunyoqarashining xususiyatlari va tahlil etilayotgan asarda adib e'tiqodining: olamni ko’rish, anglash, tushuntirish hamda aks ettirish tarzining namoyon bo’lishi tekshiriladi. lekin bunday tahlil badiiy matndan ayri falsafiy mushohadalardangina iborat bo’lib qolmasligiga e'tibor qilinishi kerak. chunonchi, badiiy matnga boglanmagan, ijodkorning ayni o’rganilayotgan asaridan kelib chiqmaydigan har qanday "chuqur ma'noli" xulosa tahlil uchun mutlaqo ahamiyat kasb etmaydi va o’rganilayotgan matnning na badiiy va na falsafiy jihatini ochib beradi. psixologik yo’nalishda adibning ijodkor shaxs sifatidagi o’ziga xosligi jarayon psixologiyasi, asarustida …

3 / 13

a bu yashirilganlikning ham hayotiy, ham estetik sabablari singari bir qator jihatlarga ustuvor e'tibor qaratiladi. badiiy asar mohiyatini ochishda ilmiy (filologik) tahlil baland rutbada turadi. filologik (ilmiy) tahlilga xos xususiyatlarini aniqlash uchun bu xil tahlilning maqsadini belgilash zarurdir. ilmiy tahlilning maqsadi o’rganilayotgan asarning hayotiy va badiiy mantigi hamda estetik jozibasini ochishdan iboratdir. tahlilning bu turi oldida tekshirilayotgan asarning haqiqiy badiiy qimmatini aniqlash, uning millat badiiy hayotidagi asl o’rnini tayin etish, muayyan asarning millat badiiiy tafakkuriga qo’shgan yangiligini xolis aniqlab berish, uning jamiyat a'zolari ijtimoiy ongiga ta'sirini belgilash, asarning milliy estetik tafakkur taraqqiyotidagi o’rni va inson ma'naviyatini shakllantirishdagi ahamiyatini ochish kabi vazifalar turadi. ilmiy (filologik) tahlilda tahlil bajarilayotgan zamon va makon hamda tahlilning adresatiga xos xususiyatlar deyarli hisobga olinmagan holda ish ko’riladi. ya'ni biror asar tahlilini falon vaqt orasida, aytilgan joyda, kimlarningdir didi-yu, badiiy imkoniyatlariga moslab amalga oshirish zaruriyati bo’lmaydi. shuningdek, ilmiy tahlilda bajaruvchi bo’lajak o’quvchilarining yoshi va intellektual hozirlik darajalarining …

4 / 13

jmi qandayligidan qat'i nazar uning mazmunini so’zlab berish mumkin emas. har qanday badiiy tahlil uch qudratli asos ustiga quriladi: yozuvchi, o’quvchi, matn. san'at asari bilan o’quvchi o’rtasidagi to’siq bartaraf qilinganda, uning estetik jozibasi anglab yetilgandagina, u ma'naviy faktorga aylanadi, shaxsning mulki bo’lib, uning axloqiy qiyofasi shakllanishiga xizmat qiladi. bu yo’lda o’quvchiga matnni to’liq anglamaslik holati jiddiy to’siq bo’lib turadi. uni bartaraf qilish uchun filolog mutaxassisning ilmiy tahlili zarur bo’ladi. shuning uchun ham filolog ilmiy tahlil jarayonida mushtariylari yuragida badiiy matnga daxldorlik hissini tug’dirishga erishishi lozim. filologik tahlilda tahlilchi yozayotgan ishining hajmi qandayligi haqida qayg’urmay, ko’nglidagi tuyg’ularni, miyasidagi fikrlarni moddiylashtirishga intilgani maqul. buning uchun u maxsus reja tuzib olishi, rejada tekshirilayotgan badiiy asarning qaysi jihatlariga qanday yondashmoqchi ekanligini belgilab qo’ygani maqul. shunda u tuyg’u va fikrining yetovida qolib ketmaydi, balki qarashlar va hissiyotlarni bosh maqsadiga xizmat qildira oladi. ilmiy tahlilning saviyasi ko’p jihatdan tahlilchining iqtidori, holisligi, ilmiy jasorati, hodisa ortidagi qonuniyatni …

5 / 13

rlari shu xildagi yondashuv mevalaridir. filologik tahlilda tahlilchi fikrlarining izchil, anglashimli, xolis, ayni vaqtda, bir qadar ehtirosli yo’sinda bayon etilishiga erishishi lozim. chunki hissiyotga yo’grilgan badiiy matn haqida sovuq tilda fikrlash o’rinli bo’lmaydi. shu o’rinda ilmiy tahlilni amalga oshirish bo’yicha misol keltirish foydalidir. biz o’zbekiston xalq shoiri to’ra sulaymon she'rlarining ilmiy tahlilini namuna sifatida keltiramiz. dunyoning buyuk adiblaridan biri ernest xemingueyda shunday gap bor: "yozuvchi bo’lish uchun iste'dod bilan baxtsiz bolalik kifoya qiladi". shu ma'noda tura sulaymon yozuvchilikka har jihatdan munosib, hech mini yuq kishidir. guzal baxmal toglari qo’ynidagi aldashmon qishlogida tugilgan bo’lajak shoirning armonlarga to’la bolaligi sho’rolar tuzumining avji qatagon davriga to’gri keldi. otasini yot unsur sifatida qamatishib, uylaridagi ko’rpa-to’shakkacha inqilobiy hukumatga o’tkazishdi. quloqning bolalarini esa, har yo’l bilan turtkilab, kamsitishga urinishdi. bu mash'um voqea tufayli xayolparast va ta'sirchan to’ra siniqibroq, uychanroq bo’lib usdi. bu holat uning xotirasida chuqur iz qoldirdi va butun yozganlarida ana shu siniqlik, ko’ngli yarimlik …

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "badiiy asar tahlili"

badiiy asar tahlili reja: 1. tahlil yo’nalishi tushunchasining mohiyati va mazmuni. 2. badiiy matnni o’rganishda tahlil yo’nalishini tugri belgilash. 3. genetik va tipologik yo’nalishga xos xususiyatlar. 4. funksional va falsafiy yo’nalish sifatlari badiiy tahlilda qat'iy ilmiy tartibga rioya etgan holda so’zdan obrazga, obrazdan goyaga qarab boriladi va tahlilning barcha bosqichlarida badiiy so’zning estetik jozibasi diqqat markazida turadi. tahlil etilayotgan asarni qaysi jihatdan o’rganish, tadqiq etish lozimligini belgilash uning yo’nalishini tayin etadi. badiiy asar tahlilning to’laqonli bo’lishi, ko’p jihatdan tahlilchining matnni qanday yo’nalishda tekshirishni aniq bilishiga bogliqdir. adabiy asar tahlili bilan maxsus shugullangan mutaxassislarning ko’rsatishlaricha, amaliyotda bad...

This file contains 13 pages in DOC format (68.0 KB). To download "badiiy asar tahlili", click the Telegram button on the left.

Tags: badiiy asar tahlili DOC 13 pages Free download Telegram