badiiy asar tahlili(ixtiyoriy)

DOC 19 pages 2.1 MB Free download

19 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.1 MB

File type DOC

Pages 19

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 19

αζαρ mavzu: badiiy asar tahlili(ixtiyoriy). o‘qilgan badiiy asarni “idrok xaritasi” innovatsion texnologiyasi asosida tahlil qilish. reja: 1. tahlil va talqin tushunchalari, ularning tushunish jarayonidagi nisbati haqida. 2. badiiy asarni tushunish jarayonidagi obyektiv va subyektiv jihatlar haqida. 3. kontekstual va immanent tahlil. 4. tahlil metodlari adabiyotshunoslikda tahlil va talqin tushunchalari juda keng qo`llanilib, ular badiiy asarni tushunish jarayonining bir-biriga bog`liq jihatlaridir. badiiy asarni tushunish, uning mazmun mohiyatini anglash jarayonida tahlil va talqin amallari har vaqt hozirdir. tahlil atamasi odatda ilmda "analiz" deb yuritiladigan istilohning sinonimi sifatida tushuniladi. analiz esa, ma`lumki, butunni anglash uchun uni qismlarga ajratishni, qismning butun tarkibidagi mohiyatini, uning boshqa qismlar bilan aloqasi va butunlikning yuzaga chiqishidagi o`rnini o`rganishni ko`zda tutadi. ayrimlar badiiy asarni tirik organizmga qiyos etishadi-da, "uni qismlarga ajratish jonsiz tanaga aylantirishdan boshqa narsa emas" degan qarashga tayanib tahlilga qarshi chiqadilar. biroq bu xil qarash asossizdir. zero, adabiyotshunoslikdagi tahlil ham — o`qish, faqat bunda badiiy asarni tadqiqotchi …

2 / 19

ralsa, mumtoz adabiyotshunosligimizda, umuman, o`tmish ilmida "talqin" so`zining ma`nosi qisman "sharh", "tafsir" atamalari bilan ham berilgan. yana ham aniqroq aytsak, talqin badiiy asardagi "obrazlar tili"ni "mantiq tili"ga o`girmoq, obrazlar vositasida ifodalangan mazmunni tushunish va tushuntirmoqdir. yuqorida aytdikki, badiiy asarni tushunish jarayonida tahlil va talqin amallari har vaqt hozir, ular tushunish jarayonining ikki qirrasidir. aytaylik, "o`quvchi badiiy asarni tushundi" degani, mohiyatan, "o`quvchi asarni o`zicha talqin qildi" deganidir. ayni paytda, uning asarni tushunishida tahlil unsurlari ham mavjud, zero, oddiy o`quvchi ham tushunish jarayonida asar qismlarini (mas., alohida epizodlarni, personajlarni, ularning turli holatlardagi xatti-harakati, gap-so`zlarini va h.), ularning o`zaro mazmuniy aloqalarini tasavvur qiladi. ilgari ham aytganimizdek, konkret badiiy asar turli o`quvchilar tomonidan turlicha tushunilishi mumkin. biroq shunisi ham aniqki, o`quvchilar ongidagi minglab talqinlarni umumlashtiradigan mushtarak nuqtalar ham mavjud. demak, konkret asar talqinlari nechog`li turfa bo`lmasin, ularning chegaralarini belgilab beruvchi muayyan asos, deylik, yadro(javhar) mavjudki, barcha talqinlar shu yadro atrofida hosil bo`ladi. bu yadro …

3 / 19

ssotsiativ fikrlashi mahsuli o`laroq yaratilgan va asarda aksini topgan obrazning mazmun qirralari faqat subyekt ongidagina (ya`ni, uning ham assotsiativ fikrlashi asosida) qayta tiklanishi mumkin bo`ladi. aytilganlar tushunish jarayonida tahlil va talqinning har vaqt hozirligining yorqin dalilidir. oddiy o`quvchidan farq qilaroq, adabiyotshunos badiiy asarni talqin qilarkan, tahlilga tayanadi, uning talqini tahlil asosida yuzaga kelgani uchun ham ilmiy sanaladi. shu ma`noda tahlil badiiy asarni tadqiqotchi sifatida o`qish va uqish demakdir. yuqoridagilardan ma`lum bo`ladiki, badiiy asar tahlilining maqsadi - asarni tushunish (asarni baholash ikkilamchi maqsad). xo`sh, "asarni tushunish" deganda nima nazarda tutiladi? bu masalada ham adabiyotshunoslikda turlichalik mavjud: ayrimlar asarga muallif tomonidan yuklangan mazmunni tushunishni nazarda tutsalar, boshqalari asarda tasvirlangan narsalardan (obyektiv ibtidodan) kelib chiqadigan mazmunni tushunishni nazarda tutadilar. bu qarashlarning birinchisiga ko`ra tushunish jarayonida tahlil yetakchilik qilsa, ikkinchisida talqinning mavqei ustunroq ekanligi tayin; birinchisi badiiy asarni uning ichki va tashqi aloqalarini birlikda olib o`rganishni (kontekstul tahlil) taqozo etsa, ikkinchisi badiiy asarga alohida …

4 / 19

hunchasining ko`lami kengayib boradi (konkret asar "yozuvchi biografiyasi", "muallif yashagan davr shart-sharoitlari", "muallifning ijodiy merosi", "asar yaratilgan davr adabiyoti", "milliy adabiy an`analar" kabi kontekstlar doirasiga kiradi). kontekstual tahlil asarga muallif tomonidan yuklangan mazmunni tushunishga yo`l ochsa, immanent tahlil asarda tasvirlangan narsalarga (va, albatta, undagi muallif obraziga) tayangan holda o`quvchiga o`z mazmunini shakllantirish imkonini beradi. mutaxassisdan farqli o`laroq, oddiy o`quvchilarning asarni tushunishida immanent tahlil unsurlari yetakchilik qiladi (shu bois ham o`quvchilar ongida konkret asarning turfa talqinlari mavjud). zero, aksariyat o`quvchilar uchun konkret asarning qay maqsadda, qanday omillar ta`sirida yozilgani ahamiyatsiz - ular asarning o`zinigina taniydilar, uning o`zidangina zavq oladilar. aksincha, adabiyotshunos uchun bularning bari muhim, chunki asarni tarixiylik tamoyiliga tayanib, biografik yoxud sotsiologik metodlar (kontekstual tahlil) asosida tekshirib chiqarilgan xulosalar adabiy-nazariy tafakkur rivojida hal qiluvchi ahamiyat kasb etadi. ular, tabiiyki, badiiy adabiyot rivoji hamda badiiy did tarbiyasiga faqat bilvosita ta`sir qiladilar, bu xil xulosalar bilan badiiy didga bevosita ta`sir qilishga urinish …

5 / 19

atlari, asardagi konfliktlar tabiati, obrazlar tizimi va h. badiiy unsurlarning ijtimoiy ildizlarini ochib beradi. hayot haqiqatining badiiy haqiqatga aylanish jarayoni, xarakter va prototip, tarixiy shaxs obrazi va real tarixiy shaxs munosabati kabi ijod jarayoni bilan bog`liq muammolarni o`rganishda ham sotsiologik yondashuv asos vazifasini o`taydi. sotsiologik metod adabiyotshunoslikda muhim ahaiyatga molikligi shubhasiz, biroq uni boshqalardan ustun qo`yishlik, unga ayricha e`tibor berishlik adabiyot uchun zararli oqibatlarga olib kelishi mumkinki, bunga yorqin misollarni sho`ro adabiyotshunosligidan istalgancha topishimiz mumkin bo`ladi. masalan, sho`ro adabiyotshunosligidagi vulgar sotsiologizm ko`rinishlari ayni shu metodning mavqeini mutlaqlashtirilishining natijasi edi. badiiy asar tahlilida shu metodgagina tayangan va shuning asosidagina baholagan tanqidiy maqolalar keyincha ularning mualliflarini qatag`on qilish uchun dastakka aylandigina emas, o`quvchi ommani o`sha ijodkorlarni "xalq dushmani", asarlarini "zararli" deb tushunishga tayyorladi. tarixiy-madaniy tahlil metodi badiiy asarni milliy madaniy an`analar, shuningdek, davr adabiy-madaniy kontekstida o`rganishga qaratilgandir. ma`lumki, badiiy asar madaniy-adabiy an`analar zaminida dunyoga keladi, uning qator badiiy xususiyatlari shu kontekstdagina yorqin …

Want to read more?

Download all 19 pages for free via Telegram.

Download full file

About "badiiy asar tahlili(ixtiyoriy)"

αζαρ mavzu: badiiy asar tahlili(ixtiyoriy). o‘qilgan badiiy asarni “idrok xaritasi” innovatsion texnologiyasi asosida tahlil qilish. reja: 1. tahlil va talqin tushunchalari, ularning tushunish jarayonidagi nisbati haqida. 2. badiiy asarni tushunish jarayonidagi obyektiv va subyektiv jihatlar haqida. 3. kontekstual va immanent tahlil. 4. tahlil metodlari adabiyotshunoslikda tahlil va talqin tushunchalari juda keng qo`llanilib, ular badiiy asarni tushunish jarayonining bir-biriga bog`liq jihatlaridir. badiiy asarni tushunish, uning mazmun mohiyatini anglash jarayonida tahlil va talqin amallari har vaqt hozirdir. tahlil atamasi odatda ilmda "analiz" deb yuritiladigan istilohning sinonimi sifatida tushuniladi. analiz esa, ma`lumki, butunni anglash uchun uni qismlarga ajratishni, qismning butun...

This file contains 19 pages in DOC format (2.1 MB). To download "badiiy asar tahlili(ixtiyoriy)", click the Telegram button on the left.

Tags: badiiy asar tahlili(ixtiyoriy) DOC 19 pages Free download Telegram