axloqning tarkibi va funksiyalari

DOC 12 pages 72.0 KB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 72.0 KB

File type DOC

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

axloqning tarkibi va funksiyalari reja: 1. etika (axloqshunoslik) predmeti, muammolari va jamiyatdagi roli. 2. axloqning asosiy qoidalari. 3. axloqning asosiy kategoriyalari. 1. axloqshunoslik bir necha ming yillik tarixga ega bo’lgan qadimiy fan. u bizda «ilmi ravish»,»ilmi axloq»,»axloq ilmi»,»odobnoma» singari nomlar bilan atab kelingan. ovropoda esa «etika» nomi bilan mashhur, biz ham yaqin-yaqingacha shu atamani qo’llar edik. uni birinchi bo’lib yunon faylasufi arastu muomalaga kiritgan. arastu fanlarni tasnif qilarkan, ularni uch guruhga bo’ladi: nazariy, amaliy va ijodiy. birinchi guruhga u falsafa, matematika va fizikani; ikkinchi guruhga – etika va siyosatni; uchinchi guruhga esa – san’at, hunurmandchilik va amaliy fanlarni kiritadi. shunday qilib, qadimgi yunonlar axloq haqidagi ta’limotni fan darajasiga ko’targanlar va «etika» (ta ethiga) deb ataganlar. hozirgi kunda bu fanni ilmiy va zamonaviy talablar nuqtai nazaridan «axloqshunoslik» deb atashni maqsadga muvofiq deb o’ylaymiz. axloqshunoslik axloqning kelib chiqishi va mohiyatini, kishining jamiyatdagi axloqiy munosabatlarini o’rganadi. «axloq» so’zi arabchadan olingan bo’lib, «hulq» so’zining …

2 / 12

on, insoniyat tarixi uchun namuna bo’la oladigan ijobiy xatti-harakat lar yig’indisidir. bu fikrlarimizni misollar orqali tushuntirishga harakat qilamiz. deylik, metroda yoshgina yigit, talaba hamma qatori o’tiribdi. navbatdagi bekatdan bir keksa kishi chiqib, uning ro’parasida tik turib qoldi. agar talaba darhol: «o’tiring, otaxon!» deb joy bo’shatsa, u chiroyli a’mol qilgan bo’ladi; chetdan qarab turganlar unga ich-ichidan minnatdorchilik bildirib: «baraka topgur, odobli yigitcha ekan», deb qo’yadi. aksincha, talaba yo teskari qarab olsa, yoki o’zini mudraganga solib, qariyaga joy bo’shatmasa, g’ashimiz keladi, ko’nglimizdan: «buncha beodob, surbet ekan!» degan fikr o’tadi, xullas, u bizda yoqimsiz taassurot uyg’otadi. lekin, ayni paytda, talabaning qariyaga joy bo’shatgani yoki bo’shatmagani oqibatida vagondagi yo’lovchilar hayotida biror-bir ijobiymi, salbiymi – muhim o’zgarish ro’y bermaydi. xulqqa quyidagicha misol keltirish mumkin: mahallamizdagi oila boshliqlaridan biri imkon boricha qo’ni-qo’shnilarning barcha marakalarida xizmatda turadi, hech kimdan qo’lidan kelgan yordamini ayamaydi, ochiq ko’ngil, ochiq qo’l, doimo o’z bilimini oshirib borishga intiladi, tirishqoq, oila a’zolariga mehribon …

3 / 12

ing bekor qilinishiga erishadi; oddiy fuqaro nazdida na faqat o’z kasbini e’zozlovchi shaxs, balki haqiqiy huquq posboni, adolatli tuzum timsoli tarzida gavdalanadi; u – umrini millat, vatan va inson manfaatiga bag’ishlagan yuksak axloq egasi; u, o’zi yashayotgan jamiyat uchun namuna bularoq, o’sha jamiyatning yanada taraqqiy topishiga xizmat qiladi. agar mazkur prokuror, aksincha, qonun himoyachisi bo’laturib, o’zi qonunni buzsa, shaxsiy manfaati yo’lida oqni qora, qorani oq deb tursa, u axloqsizlik qilgan bo’ladi: oddiy fuqoro nazdida birgina kishi prokuror-amaldor emas, balki butun jamiyat adolatsiz ekan, degan tasavvur uyg’onadi. bu tasavvurning muntazam kuchayib borishi esa, oxir-oqibat o’sha jamiyat yoki to’zumni tanazzulga olib keladi. albatta, har uchala axloqiy hodisa va ularning ziddi nisbiylikka ega. chunonchi, hozirgina misol keltirganimiz prog’urorning axloqsizligi darajasi bilan o’z yaqqa hug’mronligi yo’lida millionlab begunoh insonlarni o’limga mahg’um etgan lenin, stalin, hitler, pol pot singari shaxslar orasida farq bor: agar prog’urorning axloqsizligi bir millat yoki mamlakat uchun zarar qilsa, totalitar to’zum …

4 / 12

ezgulik bo’lolmaydi. u tom ma’nodagi yovuzlikdir. shu bois totalitar tuzumlarda ezgulikni bunday talqin etishning noilmiyligi, soxtaligi hozirgi kunda hammaga ayon. ezgulik va uning ziddi yovuzlik odatiy, kundalik hayot mezonlari bilan o’lchanmaydi, ular ham muhabbat singari qamrovli va ijtimoiylik xususiyatiga ega. ezgulikning axloqiy ideal bilan bog’liqligi ham shundan. shu tufayli u amaliyotda qahramonlik, vatanparvarlik, insonparvarlik, jasurlik singari tamoyillarni o’z ichga oladi. shuni ham aytish kerakki, muhabbat va nafrat juftlik tushunchasida nafrat muhabbatni inkor etmay, aksincha, uning barqarorligidan dalolat bersa, ezgulik va yovuzlik juftligida har ikki tushuncha bir-birini tamomila inkor etadi. na faqat inkor etadi, balki ular orasida hayot-mamot kurashi ketadi va bu kurash abadiy kurash sifatida, olamni harakatga keltiruvchi kuch tarzida nomoyon bo’ladi. ezgulik va yovuzlik haqida gap borganida, yaxshilik va yomonlik nima, bu ikki juftlik mazmunan bir emasmi, degani savol tug’iladi. bu tabiiy. chunki hozirgacha bizga ma’lum o’zbek tilidagi barcha axloqshunoslikka doir adabiyotlarda ezgulik va yovuzlik mezoniy tushunchalar sirasiga kiritilmagan, …

5 / 12

gasiga ijodiy mehnatga umrini bag’ishladi, xalqi uchun, xalqlar uchun «xazoyin ul-maoniy»dek, «hamsa»dek buyug’ asarlar yaratdi. bu ezgulik – abadiy, zero navoiy asarlari millionlab odamlarga yuzlab yillar mobaynida zavq-shavq ulashib, ularni komillikka chorlab kelmoqda. ayni paytda, u ko’plab yaxshiliklar qildi – muhtoj odamlarga qarz berdi, bergan qarzidan kechib yubordi v.h. uning bu yaxshiliklari, ajoyib ijobiy hodisa bo’lgani holda, o’tkinchilik xususiyatiga ega, shuningdek, qahramonlik ham, buyuk jasorat ham, vatanparvarlik ham emas. demak, yaxshilikni yirik ijtimoiy hodisa – ezgulik bilan aynanlashtirish to’g’ri emas. axloqshunoslikning yana bir qamrovli mezoniy tushunchasi-adolat. uning ezgulik va yovuzlik hamda yaxshilik va yomonlikdan asosiy farqi shundaki, adolatning o’zi biror bir qadriyatni anglamaydi, lekin qadriyatlar orasidagi nisbatni belgilaydi, ularni baholash maqomiga ega. shu bois unda jamiyatni tartibga soluvchilik xususiyati bor; unda ham axloqiy, ham huquqiy talablar mujassamlashgan. uni ma’lum ma’noda miqdor o’lchovchi ham deyish mumkin: u talab bilan taqdirlashni o’lchab turadigan tarozudir. adolat bor joyda ijitmoiy jabrga, beboshlikka yo’l yo’q. …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "axloqning tarkibi va funksiyalari"

axloqning tarkibi va funksiyalari reja: 1. etika (axloqshunoslik) predmeti, muammolari va jamiyatdagi roli. 2. axloqning asosiy qoidalari. 3. axloqning asosiy kategoriyalari. 1. axloqshunoslik bir necha ming yillik tarixga ega bo’lgan qadimiy fan. u bizda «ilmi ravish»,»ilmi axloq»,»axloq ilmi»,»odobnoma» singari nomlar bilan atab kelingan. ovropoda esa «etika» nomi bilan mashhur, biz ham yaqin-yaqingacha shu atamani qo’llar edik. uni birinchi bo’lib yunon faylasufi arastu muomalaga kiritgan. arastu fanlarni tasnif qilarkan, ularni uch guruhga bo’ladi: nazariy, amaliy va ijodiy. birinchi guruhga u falsafa, matematika va fizikani; ikkinchi guruhga – etika va siyosatni; uchinchi guruhga esa – san’at, hunurmandchilik va amaliy fanlarni kiritadi. shunday qilib, qadimgi yunonlar axloq haqidagi ...

This file contains 12 pages in DOC format (72.0 KB). To download "axloqning tarkibi va funksiyalari", click the Telegram button on the left.

Tags: axloqning tarkibi va funksiyala… DOC 12 pages Free download Telegram