biosfera chegaralari, tarkibi, funksiyalari, biomassasi

DOCX 1 page 3.3 MB Free download

1 page

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 3.3 MB

File type DOCX

Pages 1

Updated Dec 2025

Page preview (4 pages)

Scroll down 👇

1 / 1

biosfera chegaralari, tarkibi, funksiyalari, biomassasi reja: · biosferaning chegaralari · biosfera tirik moddasining funksiyalari · biosferaning biomassasi · quruqlik biomassasi · okean biomassasi biosfera (yun. bios — hayot, sfera — shar) — tarkibi, tuzi- lishi va energiyasi tirik organizmlar tomon idan aniqlanadigan yerning qobig‘i. yer qobig‘ida hayotning tarqalgan sohalari to‘g‘risida birinchi ma’lumotlar j.b.lamarkka tegishlidir. biosfera tushunchasini fanga birinchi bo‘lib avstriyalik geolog olim e.zyuss 1875-yilda kiritgan. biosfera haqidagi to‘liq ta’limotni rus olimi v.i. vernadskiy yaratdi va rivojlantirdi. biosfera — tirik organizmlar yashaydigan, ular faoliyati natijasida tinmay o‘zgaradigan sayy oramiz qobig‘ining bir qismidir. yerdagi hamma biogeotsenozlar umumiy ekologik sistema — biosferani hosil qiladi. biosferaning chegaralari. tirik organizmlar yerning gazsimon (atmosfera), suyuq gidros fera) qattiq (litosfera) qismlarida joylashgan (94-rasm). bios fe raning yuqori chegarasi dengiz 94-rasm. yer geosferalari. sathidan 15—25 km balandlikda, atmosferaning quyi qatlami troposferada joylashgan (95-rasm). bu chegarada quyosh nurlari energiyasi ta’sirida kislorod ozonga aylanadi va ozon ekrani hosil bo‘ladi. ozon …

2 / 1

idan neft quduqlari kovlanganda 7,5 km chuqurlikda anaerob bakteriyalar topilgan. shunday qilib, biosfera — yerning tirik organizmlar yashaydigan geologik qobiqlarining bir qismidir. sayyoramizdagi hayot chegarasi biosferaning chegaralari bilan aniqlanadi. biosferaning tarkibi. biosferaning tarkibi xilma-xil bo‘lib, 100000 m 500001 20000 10000 2000 1000 2 100 20 3 10 1 4 -0,1 -1 -10 -100 5 -1000 95-rasm. biosferada hayotning tarqalish chegaralari. uni 4 qismga ajratish mumkin: 1. tirik moddalar. 2. biogen moddalar. 3. qattiq jismlar. 4. biogen va abiogen hosil bo‘luvchi moddalar. sayyoramizda yashaydigan hamma tirik organizmlarning yig‘indisi biosferaning tirik moddasini tashkil qiladi. o‘zining massasiga ko‘ra tirik modda biosferaning juda kichik tarkibiy qismi bo‘lsa ham geologik davrlar mobaynida ularning faoliyati yerning rivojlanishiga juda katta ta’sir ko‘rsatadi. v.i. vernandskiy yerning paydo bo‘lishidan ko‘p o‘tmasdan unda hayot paydo bo‘lgan va u sayyoramizning qiyofasini o‘zgartiruvchi asosiy omillardan biri bo‘lgan deb ta’kidlaydi. biogen moddalar — tirik organizmlar faoliyatining mahsulotlaridir. ularga neft, toshko‘mir, ohaktosh va atmosfera …

3 / 1

rda atrof-muhitdagi kimyoviy elementlar to‘planadi. o‘simliklar tuproqdan, havodan kaliy, fosfor, azot, vodorod va uglerod kabi elementlarni olib organik moddalar tarkibiga kiritadi. cho‘kma jinslar, bo‘r, ohak jinslari ham jamg‘arilish funksiyasining mahsulidir. 3. oksidlanish-qaytarilish funksiyasi — o‘zgaruvchan valentlikka ega bo‘lgan kimyoviy elementlar— temir, oltingugurt, marganes, azot va boshqalarning aylanishlarini ta’minlaydi. masalan, xemosintezlovchi bakteriyalar faoliyati natijasida h2s, temir rudasi, har xil azot oksidlari hosil bo‘ladi. 4. biokimyoviy funksiyalar — tirik organizmlarning hayoti davomida oziqlanishi, nafas olishi, ko‘payishi, o‘lgan idan keyin parchalanishi va chirish jarayonlarini amalga oshir adi. biosferaning biomassasi. biosferadagi tirik moddalarning umumiy massasi biomassa deyiladi. hozirgi davrda yerda yashaydigan o‘simliklarning 500 mingga yaqini, hayvonlar ning 2,0 milliondan ortiq turi aniqlangan. shularning 93%i quruqlikda, 7% suvda yashaydi. quyidagi jadvalda suvda va quruqlikdagi organizmlarning quruq massasi tonnalarda ifodalangan. 28-jadval yerdagi organizmlar biomassasi quruq mod- dalar qit’alarda okeanlarda umu- miy yig‘in - disi yashil o‘sim- liklar hay- von- lar va mik- ro- orga- nizm- lar …

4 / 1

. ekvator biotsenozlarida yashash joyi, oziq-ovqat, yorug‘lik, kislorod uchun kuchli raqobat kuzatiladi. inson ta’sirida biomassa hosil bo‘ladigan maydonlar keskin o‘zgaradi. quruqlik yuzasining asosiy qismini tuproq biogeotsenozlari egallaydi. tuproq biogen va abiogen usulda hosil bo‘ladi, u anorganik va organik moddalardan tashkil topadi. biosferadan tashqari tuproqning hosil bo‘lishi mumkin emas. tog‘ jinslariga mikroorganizmlar o‘simlik va hayvonlarning ta’sirida yerning tuproq qatlami asta-sekin shakllanadi. organizmlar tarkibida to‘plangan biogen elementlar ular o‘lganidan keyin yana tuproq tarkibiga o‘tadi. tuproqda kechadigan jarayonlar moddalarning biosferadagi davriy aylanishining tarkibiy qismidir. odamning xo‘jalik faoli- yati tuproq tarkibining o‘zgarishiga, undagi mikroorganizmlar nobud bo‘lishiga olib kelishi mumkin. okean biomassasi. suv biosferaning muhim tarkibiy qismla- ridan bo‘lib, tirik organizmlarning yashashi uchun eng zarur omillardan biri hisoblanadi. suvning asosiy qismi okean va de- ngizlarda. okean va dengiz suvlari tarkibiga 60 ga yaqin kimyo- viy elementlardan tashkil topgan mineral tuzlar kiradi. organizmlar hayoti uchun zarur bo‘lgan kislorod va karbonat angidrid gazlari suvda yaxshi eriydi. suvdagi …

Want to read more?

Download all 1 pages for free via Telegram.

Download full file

About "biosfera chegaralari, tarkibi, funksiyalari, biomassasi"

biosfera chegaralari, tarkibi, funksiyalari, biomassasi reja: · biosferaning chegaralari · biosfera tirik moddasining funksiyalari · biosferaning biomassasi · quruqlik biomassasi · okean biomassasi biosfera (yun. bios — hayot, sfera — shar) — tarkibi, tuzi- lishi va energiyasi tirik organizmlar tomon idan aniqlanadigan yerning qobig‘i. yer qobig‘ida hayotning tarqalgan sohalari to‘g‘risida birinchi ma’lumotlar j.b.lamarkka tegishlidir. biosfera tushunchasini fanga birinchi bo‘lib avstriyalik geolog olim e.zyuss 1875-yilda kiritgan. biosfera haqidagi to‘liq ta’limotni rus olimi v.i. vernadskiy yaratdi va rivojlantirdi. biosfera — tirik organizmlar yashaydigan, ular faoliyati natijasida tinmay o‘zgaradigan sayy oramiz qobig‘ining bir qismidir. yerdagi hamma biogeotsenozlar umumiy ekologik si...

This file contains 1 page in DOCX format (3.3 MB). To download "biosfera chegaralari, tarkibi, funksiyalari, biomassasi", click the Telegram button on the left.

Tags: biosfera chegaralari, tarkibi, … DOCX 1 page Free download Telegram