temuriylar davri tarixiga oid yozma manbalar

PPTX 17 pages 6.5 MB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 6.5 MB

File type PPTX

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

temuriylar davri tarixiga oid yozma manbalar mustaqil ish temuriylar davri tarixiga oid yozma manbalar gulyamova nargiza reja: asosiy siyosiy-ijtimoiy voqealar. o'zbek tilidagi manbalar. fors tilidagi manbalar. xiv asr ikkinchi yarmiga kelib chig'atoy ulusiningjanubi-g'arbiy qismini tashkil etgan movarounnahrda siyosiy tarqoqlik yanada kuchaydi. bu, ayniqsa amir ul-umaro qazag'on vafotidan (1358-yili) keyin kuchayib, mamlakat mayda qismlarga bo‘linib ketdi. masalan, shahrisabzda hoji barlos mustaqillik bayrog'ini ko'tardi. xo'jandda boyazid jaloir mustaqillik e’lon qildi. balxda amir husayn xon etib ko'tarildi, shibiig'onni muhammad apardi egalladi. xuttalonda kayxusrav o'zini podshoh deb e’lon qildi. badaxshon mahalliy hukmdoriar —badaxshon shohlari qo'liga o‘tdi. feodal tarqoqlikdan barlos amirzodalaridan amir temur ustalik bilan foydalandi va 1370-yili oliy hokimiyatni qo'lga oddi. u 1370-1378- yillarda mamlakatdagi tarqoqlikni tugatib, movarounnahr va xorazmni o'ziga bo'ysundirdi. 1381-1402-yillarda amir temur qo'shni mamlakatlar ustiga harbiy yurish qilib, eron, kavkaz orti, iroq, kichik osiyo va shimoliy hindistonni istilo qildi, oltin 0 ‘rda xoni to'xtamishga (1376— 1395) qaqshatqich zarba berib, uning poytaxti …

2 / 17

o ulug'bek (1409-1449), sulton abu said minzo(1451—1469),sulton husayn mirzo(1459—1506)davridadavlat nisbatan maricazlashgan edi va xalqaro obro'ga ham ega edi. xv asming 80-yillaridan boshlab, o'zaro hamjihatlik juda susaydi. movaronnahming bir o'zida deyarli uchta mustaqil davlat bo'lib, ularda sulton abu said mirzoning o'g'illari sulton ahmad mirzo samarqandda, umarshavx mirzo farg'onada va sulton mahmud mirzo hisor, xuttalon hamda badaxshonda hokimi mutlaq hisoblanar edilar. amir temur va temuriylar davrida ham yer-suv hamda hunarmandchilik korxonalarining katta qismi podshoh xonadoni va badavlat kishilar qo'lida bo'lib, mehnatkash xalq ularning yerini ijaraga olib kun kechiraredi. ularxiroj, dorug'agi, mirobona, jon solig'i, avorizot, boj, tamg'a, zakot, peshkash, sovari kabi soliq vajarima to'lashar, hukumat va katta yer egalarining turli-tuman yumushlarini bajarishar edilar. amir temur davrida davlat tepasida rasman chingiz avlodidan bo'lgan suyurg'atmish (1370-1380) va sulton mahmudxon (1380-1402) turdi. keyincha xon ko'tarish tartibi bekor qilindi va oliy hukmdor o'zini podshoh deb e’lon qildi. viloyat va tumanlarda hokimiyat markaziy hukumat tarafidan tayinlangan dorug'alar qo'lida …

3 / 17

imlari, alisher navoiy va abdurahmon jomiy, bisotiy samarqandiy va xoja ismatulla buxoriy, shayx ahmad suhayliy va kamoluddin binoiy kabi juda ko'p iste'dodli shoir va olimlar yetishib chiqdi. o'zbek tilidagi manbalar "temur tuzuklari" — muhim tarixiy manba bo'lib, unda amir temur davlatining tuzilishi va boshqarish xususiyatlari bayon etilgan. asar dastlab turkiy-o'zbek tilida bitilgan. uning bir qo'lyozmasi yaman mamlakati oliy hukmdori ja'far podshoh kutubxonasida saqlangan. "temur tuzuklari" ning fors tiliga tarjimoni mir abu tolib husayniy at-turbatiy tarjima muqaddimasida arabistonning mugaddas joylarini haj qilib qaytishda, yamanda bo'lgan chog'ida ja'far podshoh kutubxonasida turkiy tildagi mazkur asarni topgani va u amir temurning hayot yo'li hagidagi o'zi yozgan ekanligini ta'kidlaydi. mir abu tolib arabistondan qaytib kelgandan keyin, asarni fors tiliga tarjima qilgan. lekin, arabistondan olib kelingan asliyatdan yoki hindistonda bo'lgan biron qo'lyozma nusxadan o'girilgani aytilmagan. mir abu tolib 1637-yilda "temur tuzuklari" asarining forscha tarjimasini buyuk boburiylardan shohijahonga tortiq qiladi. keyin bu tarjima muhammad afzal buxoriy (vaf. …

4 / 17

zgacha yetib kelgan. bu tarjimaning mo'tabar qo' lyozmalari rossiya, hindiston, eron, turkiya, misr, angliya, fransiya va boshqa mamlakatlar xazinalarida mavjud. "temur tuzuklari" ning forsiy matni 1783, 1785, 1890 va 1963-yillari yevropa va sharq tillaridagi tarjimalari bilan birga nashr etilgan. «temur tuzuklari» ushbu ma’ruzada alisher navoiy (1441-1501) nasriy asarlarining tarixiy manba sifatidagi xususiyatlariga e’tibor bermoqchimiz. chunki, navoiyning ulkan she’riy merosi, dostonlari va asarlari badiiy adabiyot namunasi sifatida keyingi xx asrda ham yurtimizda juda katta e’tiborga sazovor bo'lgan bo'lsa-da, ammo uning tarix ilmiga qo'shgan ulkan hissasi. bizning fikrimizcha, tarixchi olimlarimiz e’tiboridan chetda qolib keldi. maxsus tarixiy asarlari ham faqat filologik nuqtayi nazardan o'rganildi, xolos. alisher navoiy asarlarini manbashunoslik nuqtayi nazaridan tadqiq qilish uchun mukammal asariar yigirma tomligini asos qilib olish mumkin. alisher navoiy nasrda «munojot*, «tarixi anbiyo va hukamo», «tarixi muluki ajam*, «xamsat ul-mutahayyirin*, «holoti sayyid hasan ardasher*, «holoti pahlavon muhammad*, «vaqfiya*, «majolis un- nafois*, «nasoyim ul-muhabbat*, «mezon ul-avzon*, «munshaot*, ♦muhokamat ul-lug'atayn* …

5 / 17

anokatiyning (vaf. 730/1330) «ravzatu oli al-bob fi vorix al-akobir va-l-ansob» (1317) yoki «tarixi banokatiy* (xiv asr) nomli, hamdulloh binni abu bakr binni ahmad binni nasr al-mustavfi qazviniyning (vaf. 750/1350) «tarixi guzida» (744/1343), abulqosim firdavsiyning «shohnoma*, nizomiy ganjaviyning «xamsa* va boshqa shu kabi asariarda tarixiy voqealar, shuningdek, diniy tarixga oid ma’lumotlar ko'p. o'z davrining yirik olimi va tarixchisi sifatida alisher navoiy ham bunday manbalami o'iganib chiqqan, ular bilan yaqindan tanishgan. bu asarlar aksariyati arab va fors tilida bo'lgani uchun, alisher navoiy turkiy- o'zbek tilida, ko'plab qissalami qiyosiy o'rganish asosida o‘z asarini yaratdi. u asar mazmun jihatidan umumiy tarixga oiddir. bu asar ikki qismdan iborat. birinchi qismda odam atodan tortib, nuh, iso, muso, yaqub, sulaymon, dovud, yusuf va boshqa payg'ambarlar hayotiga oid turli naqllami bayon etadi, har bir tarix oxirida ruboiy keltirilib, ulaming hayotiga lirik xotima yasaydi. kitobning ikkinchi qismida mashhur donishmandlar hayoti lavhalari, ulaming hikmatlari keltiriladi. masalan, g'arbda pifagorga nisbatan bergan …

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "temuriylar davri tarixiga oid yozma manbalar"

temuriylar davri tarixiga oid yozma manbalar mustaqil ish temuriylar davri tarixiga oid yozma manbalar gulyamova nargiza reja: asosiy siyosiy-ijtimoiy voqealar. o'zbek tilidagi manbalar. fors tilidagi manbalar. xiv asr ikkinchi yarmiga kelib chig'atoy ulusiningjanubi-g'arbiy qismini tashkil etgan movarounnahrda siyosiy tarqoqlik yanada kuchaydi. bu, ayniqsa amir ul-umaro qazag'on vafotidan (1358-yili) keyin kuchayib, mamlakat mayda qismlarga bo‘linib ketdi. masalan, shahrisabzda hoji barlos mustaqillik bayrog'ini ko'tardi. xo'jandda boyazid jaloir mustaqillik e’lon qildi. balxda amir husayn xon etib ko'tarildi, shibiig'onni muhammad apardi egalladi. xuttalonda kayxusrav o'zini podshoh deb e’lon qildi. badaxshon mahalliy hukmdoriar —badaxshon shohlari qo'liga o‘tdi. feodal tarqoqlikdan barl...

This file contains 17 pages in PPTX format (6.5 MB). To download "temuriylar davri tarixiga oid yozma manbalar", click the Telegram button on the left.

Tags: temuriylar davri tarixiga oid y… PPTX 17 pages Free download Telegram