hisoblash usullari

DOCX 18 pages 69.4 KB Free download

18 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 69.4 KB

File type DOCX

Pages 18

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 18

yigʻindi va ayirma haqida tushuncha mundarija kirish…………………………………………………………………4 1-bob. nazariy qism 0. xatoliklar nazariyasi ………………………………………………6 0. absalyut va nisbiy xatolik……………………………………………11 1.3yig’indi va ayirma , ko’paytma va bo’linma absalyut va nisbiy xatoliklari …15 1.4.darajalarning, ildizlarning absalyut va nisbiy xatoliklari…………18 xulosa………………………………………………………………….19 foydalanilgan adabiyotlar. 2 kirish hisoblash usullari amaliyotda uchraydigan masalalarni taqribiy yechish bilan shug’ullanadi. ma’lumki, tabiiy fanlar hamda texnika fanlarida uchraydigan ko’pgina masalalar chiziqsiz differensial tenglamalarga keltiriladi, ya'ni ularning analitik yechimini topish nohoyatda murakkab masala, shu sababli taqribiy yechish usullaridan foydalanish ko’proq samarali foyda beradi. hisoblash usullari zamonaviy matematikaning bir ajralmas gismi hisoblanadi. hisoblash usullar ko’pgina amaliyot masalalarini yechishda, ayniqsa, modellari differensial tenglamalar terminida ifodalanadigan jariyon, jarayonlarini tadbiq qilishning ajralmas qismi ekanligi ma’lum. bunday modellarni samarali tdtbiq qilish u yoki bu hisoblash algoritimlarini tanlash va kompyuterda dasturlash usullari bilan bevosita bog'liq. ix asrda yashagan buyuk o’zbek matematik olimi muhammad ibn muso al – xorazmiy hisoblash matematika fanini yaratishga katta hissa qo’shgan. chet el …

2 / 18

olimlarining asosiy faoliyati matematik jadvallar tuzishdan iborat bo’lgan. shu jadvallardan bizgacha yetib kelgaplaridan biri miloddan 2000 yil avval tuzilgan bo’lib, unda 1 dan 60 gacha bo’lgan sonlarning kvadratlari keltirilgan. miloddan avvalgi 747-yilda tuzilgan boshqa bir jadvalda oy va quyoshning tutilish vaqtlari keltirilgan. qadimgi misrliklar ham faol hisobchilar bo’lganlar. ular murakkab - (alikvota yoki misr kasrlari deb ataluvchi) kasrlarni surati birga teng bo’lgan oddiy kasrlar yig’indisi shaklida ifodalovchi 3 jadvallar tuzishgan va chiziqli bo’lmagan algebraik tenglamalarni yechish uchun vatarlar usulini yaratishgan. diofant iii asrda aniqmas tenglamalarni yechishdan tashqari kvadrat tenglamalarni sonli yechish usulini yaratgan. ix asrda yashagan buyuk o’zbek matematigi muhammad ibn muso al-xorazmiy hisoblash metodlarini yaratishga katta hissa qo’shgan. hisoblash usullari taraqqiyoti, umuman, mat. va elektron hisoblash mashinasi (ehm) taraqqiyoti bilan uzviy bogʻliq. ken g maʼnoda hisoblash matematikasi deganda mat.ning ehm dan foydalanish bilan bogʻliq boʻlgan masalalarini oʻz ichiga olgan boʻlimi tushuniladi. hisoblash matematikasida raqamli usullar muhim oʻrinni egallaydi. tipik …

3 / 18

y hosilaviy differensial tengla-malarni sonli yechish usullari. hisoblash matematikasida tez rivojlanayotgan sohalardan biri — optimallashtirishning sonli usullari. optimallashtirish masalasi murakkab tuzilishli toʻplamlar ustida aniqlangan funksionallarning optimal qiymatlarini oʻrganishdan iborat. bu yerda, birinchi navbatda, iqtisodiy masalalar va ularga keltiriladigan matematik (jumladan, chiziqli va dinamik) das-turlash usullari koʻriladi. amallarni tekshirish va oʻyinlar nazariyasi masalalarini yechishda kelib chiqadigan minimaks masalalar ham optimallashtirish masalalariga kiradi. hisoblash matematikasining koʻp boʻlimlarida, xususan, katta hajmdagi masalalarida (mas, oʻzgaruvchilarning soni koʻp boʻlganda) yechish usullarini optimallash masalalari katta ahamiyatga ega. 4 1.1xatolar nazariyasi - matematik statistika boʻlimi. taqribiy xisoblarda topiladigan taqribiy qiymatlar uchun qoidalar ishlab chiqadi. shuningdek, yoʻl qoʻyiladigan xatoliklarni oʻrganadi. biror qiymatni topish uchun bir necha marta oʻlchash ishlari olib borilganda natijalar turlicha chiqadi, yaʼni qandaydir xatolikka yoʻl qoʻyiladi. xatoliklar 3 xil boʻladi: doimiy, qoʻpol, tasodifiy. doimiy xatoliklarning uchrashi oʻlchov asboblari bilan bogʻliq. qoʻpol xatolik koʻrsatkichlar natijasini notoʻgʻri oʻqish tufayli roʻy beradi va bunday xatolik darhol koʻrinadi. tasodifiy …

4 / 18

ntazam xatoliklar o’lchayotgan shaxe, qo’llanilayotgan asbob va muhit xatoliklariga bo’linadi. masalan, lentaning qabul qilingan (nominal) uzunligini haqiqiy uzunligidan farqi, lenta uzunligining xavo temperaturasiga qarab o’zgarishi, o’lchovchi shaxsni sanoqni oshirib yoki kamaytirib olishga odatlangani kabi xatoliklar bo’ladi. demak bu xatoliklarni kelib chiqishi manbalari ma’lum qonuniyatlarga bo’ysunadi, shu sababli bunday xatoliklarning o’lchash natijasiga ta‖sirini kamaytirish yoki yo’qotish mumkin. tasodifiy xatolik deb xatolar qatorida turli ishora va qiymatda uchraydigan hamda qiymat ma’lum chekdan oshmaydigan xatolikka aytiladi. tasodifiy xatoliklar qonuniyatlari ommaviy o’lchashlarda namoyon bo’ladi va ularni o’rganish bilan xatoliklar nazariyasi fani shug`ullanadi. 5 uning vazifalariga o’lchashlar xatoliklari va turlarini o’rganish, o’lchash natijalarining aniqligini baholash uchun har xil mezonlar o’rnatish, bitta miqdorni o’lchash qatoridan uning eng ishonchliroq yakuniy qiymatni topish va bu natijani baholash, o’lchangan qiymatlar funkstiyalari aniqliklarini tahlil qilish kabi masalalarni yechish kiradi. tasodifiy xatoliklar xossalari ommaviy o’lchashlarda namoyon bo’ladigan tasodifiy xatoliklar statistik qonuniyatlarga bo‖ysunadi, bunda ular quyidagi to’rt xossaga ega bo’ladi. 1) berilgan …

5 / 18

deb ∆a=| a –a| ga aytiladi. absolut xatolik faqat nazariy ahamiyatga egadir, chunki ko‘pincha biz a ning qiymatini bilmaymiz, shuning uchu ∆ (a) ni ham bilmaymiz. lekin ∆(a) ning o‘zgarish chegaralarini ko‘rsatishimiz mumkin. bu chegaralar taqribiy a sonni topish usuli bilan aniqlanadi. masalan, biz o‘lchashni oddiy chizg‘ich bilan bajarsak, absolut xatolik, odatda, 0,5 mm dan oshmaydi, agarda shu ishni shtangensirkulda bajarsak, absolut xatolik 0,1 mm dan oshmaydi. absolut xatodan kichik bo‘lmagan har qanday songa taqribiy a sonning absolut timit xatosi ∆(a) deb aytiladi. bu ta'rifdan | a -a |< ∆ (a), bundan esa a -∆ (a) ≤ a ≤ a+ ∆ (a) kelib chiqadi. absolut xato va limit absolut xato hisoblash xatoligini baholash uchun yetarli emas. misol uchun, ikkita og'irlik o ‘lchanganda m1 = 1 0 0 ,2 ± 1 0 ,2 g va m2 =12,6 ±0,2 g natijalar hosil bo‘lsin, bu yerda har ikkalasida limit absolut xatolik b h …

Want to read more?

Download all 18 pages for free via Telegram.

Download full file

About "hisoblash usullari"

yigʻindi va ayirma haqida tushuncha mundarija kirish…………………………………………………………………4 1-bob. nazariy qism 0. xatoliklar nazariyasi ………………………………………………6 0. absalyut va nisbiy xatolik……………………………………………11 1.3yig’indi va ayirma , ko’paytma va bo’linma absalyut va nisbiy xatoliklari …15 1.4.darajalarning, ildizlarning absalyut va nisbiy xatoliklari…………18 xulosa………………………………………………………………….19 foydalanilgan adabiyotlar. 2 kirish hisoblash usullari amaliyotda uchraydigan masalalarni taqribiy yechish bilan shug’ullanadi. ma’lumki, tabiiy fanlar hamda texnika fanlarida uchraydigan ko’pgina masalalar chiziqsiz differensial tenglamalarga keltiriladi, ya'ni ularning analitik yechimini topish nohoyatda murakkab masala, shu sababli taqribiy yechish usullaridan foydalanish ko’proq samarali foyda beradi. hisoblash usu...

This file contains 18 pages in DOCX format (69.4 KB). To download "hisoblash usullari", click the Telegram button on the left.

Tags: hisoblash usullari DOCX 18 pages Free download Telegram