iqtisodiy tizimlar va ularning tarkibiy elementlari

DOC 18 pages 169.0 KB Free download

18 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 169.0 KB

File type DOC

Pages 18

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 18

ijtimoiy-iqtisodiy tizimlar va mulkchilik munosabatlari iqtisodiy tizimlar va ularning tarkibiy elementlari. reja: kirish 1. ijtimoiy–iqtisodiy taraqqiyot bosqichlari va ularni bilishga bo‘lgan turlicha yondashuvlar. 2. iqtisodiy tizimlar va ularning turli modellari. 3. mulkchilik munosabatlarning mohiyati va iqtisodiy mazmuni 4. mulkchilikning turli shakllari va ularning iqtisodiy mazmuni xulosa adabiyotlar kirish ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyot bosqichlari ijtimoiy-iqtisodiy munosabatlarni shakllanishining asosiy omilidir. ijtimoiy-iqtisodiy munosabatlar – bu kishilar uchun zarur bo‘lgan hayotiy ne’matlarni ishlab chiqarish, taqsimlash, ayirboshlash va iste’mol qilish jarayonida vujudga keladigan munosabatlardir. ular takror ishlab chiqarish munosabatlari yoki iqtisodiy munosabatlar deb ham ataladi. iqtisodiy munosabatlarning paydo bo‘lishi va rivojlanishi jamiyat taraqqiyotining turli bosqichlarida o‘ziga xos xususiyat kasb etadi. uning turli bosqichlariga o‘ziga xos bo‘lgan iqtisodiy tizimlar muvofiq keladi. taraqqiyot bosqichlarini bilishda turli xil yondashuvlar mavjud bo‘lib, ulardan asosiylari sifatida quyidagilarni ajratib ko‘rsatish mumkin : - tarixiy-formatsion yondashuv; - madaniylashish (sivilizatsiya) darajasi jihatdan yondashuv; - texnika va texnologik taraqqiyot darajasi jihatidan yondashuv; - sotsial-iqtisodiy shakllar o‘zgarishi …

2 / 18

ydilar. 1. ijtimoiy–iqtisodiy taraqqiyot bosqichlari va ularni bilishga bo‘lgan turlicha yondashuvlar mehnat vositalari, materiallar, texnologiya, energiya, axborotlar va ishlab chiqarishni tashkil etish bilan birgalikda ishlab chiqarishning texnologik usuli deyiladi. ular o‘rtasidagi chegaralarni jamiyat taraqqiyoti tarixining yirik bosqichlari ajratib turadi. bir texnologik ishlab chiqarish usulidan boshqasiga o‘tish asosan mehnat vositalarining tavsifidagi o‘zgarishlar, fan va texnika taraqqiyoti bilan belgilanadi. ishlab chiqarish texnologik usullarining dastlabki uchta bosqichlari alohida farqlanadi. bular oddiy kooperatsiya, manufaktura va mashinalashgan ishlab chiqarish. oddiy kooperatsiya – bu bir xil ishni yoki xizmat vazifasini bajaruvchi xodimlarning eng oddiy shaklidagi uyushishi, birgalashib ma’lum tartib asosida ishlaydigan kishilar guruhidir. kooperatsiyaning yakka tartibdagi hunarmandchilik ishlab chiqarishiga nisbatan afzalliklari quyidagilar orqali namoyon bo‘ladi: 1) ko‘plab ishchilarning birgalikdagi mehnati ishchi kuchidagi alohida tafovutlarning yo‘qolishiga, ularning sifat jihatidan bir xildalashuviga olib keldi; 2) bino va inshootlardan birgalikda foydalanish natijasida yoqilg‘i, yoritish va boshqa shu kabi xarajatlarning kam sarflanishi mahsulot birligiga to‘g‘ri keluvchi ishlab chiqarish vositalarining tejalishiga …

3 / 18

qarishga o‘tish uchun zarur shart-sharoit tayyorlaydi. bu davrda ishlab chiqarishni tashkil etish, mehnatning mazmuni va tavsifida, ishlab chiqarishning butun texnologik usulida, iqtisodiy munosabatlarda va butun ijtimoiy hayotda ham tub o‘zgarishlar ro‘y beradi. xviii asrning so‘nggi 30 yili ichida boshlangan sanoat revolyusiyasi natijasida yirik mashinalashgan ishlab chiqarish vujudga keldi. yirik mashinalashgan ishlab chiqarish mehnat taqsimoti hamda mashinali mehnatga asoslangan kooperatsiyadir. fabrika ichidagi mehnat taqsimoti tamomila mashinalarning vazifalari bilan belgilanadi. fan-texnika, texnologiya va axborot tizimidagi o‘zgarishlarga qarab r.aron, dj. gelbreyt, u.rostou va boshqa olimlar jamiyat taraqqiyoti bosqichlarini uch bosqichga: industrlashgangacha bo‘lgan jamiyat, industrlashgan jamiyat, yuqori industrlashgan yoki axborotlashgan jamiyatlarga bo‘lib o‘rganishni tavsiya etadilar. bunda ular industrlashgangacha bo‘lgan jamiyatning asosiy belgilari sifatida: a) aholining asosan qishloq xo‘jaligi bilan bandligi; b) qo‘l mehnatining hukmronligi; v) mehnat taqsimotining juda sayozligi (dehqonchilik, chorvachilik, xunarmandchilik, savdo, boshqaruv va boshqalar); g) natural xo‘jalikning hukmronligini ko‘rsatadi. jamiyat taraqqiyotining ikkinchi muhim bosqichi industrlashgan jamiyatning asosiy belgilari deb: a) ishlab chiqarishning …

4 / 18

qo‘llanilishi; d) tovarlar va xizmatlar sifatiga putur yetkazmasdan iqtisodiy resurslarning hamma turlarini tejash imkonini beradigan yangi texnika va texnologiyalarning keng qo‘llanilishi va boshqalar. texnika va texnologiyadagi o‘zgarishlar jamiyat taraqqiyotida asosiy rolni o‘ynasada, lekin faqat texnik o‘zgarishlarga qarab bir tomonlama yondashuv bilan jamiyat taraqqiyoti qonuniyatlarini aniqlab bo‘lmaydi. chunki texnika taraqqiyotining hamma bosqichlari, ya’ni oddiy kooperatsiya, manufaktura, mashinalashgan ya’ni industrlashgan ishlab chiqarish, yuqori darajadagi industrlashgan, axborotlashgan jamiyat bosqichlari keyingi 250-300 yilga, ya’ni tovar xo‘jaligi rivoj topgan davrga to‘g‘ri keladi. shuning uchun ham keyingi paytda ko‘pgina iqtisodchilar jamiyat taraqqiyoti bosqichlarini iqtisodiy tizimlarga bo‘lib o‘rganadilar. 2. iqtisodiy tizimlar va ularning turli modellari har bir davrda va makonda amal qilayotgan iqtisodiy munosabatlar majmuasi – iqtisodiyotni tashkil qilish shakllari, xo‘jalik mexanizmi va iqtisodiy muassasalar birgalikda iqtisodiy tizimni tashkil qiladi. tizim deb turli elementlar, qismlardan iborat o‘zaro uzviy bog‘langan, ma’lum tartib asosida tarkib topgan butunlik tushuniladi . iqtisodiy tizimga ta’rif beradigan bo‘lsak, iqtisodiy tizim - bu tovar …

5 / 18

ishlab chiqarish vositalariga egalik qilish shakli bo‘yicha; 2) iqtisodiy faoliyatni muvofiqlashtirish va boshqarish usuli bo‘yicha shu asosda dunyo mamlakatlari iqtisodiy tizimining uchta nusxasiga kiritiladi: an’anaviy iqtisodiyot, ma’muriy-buyruqbozlik (rejali) iqtisodiyoti va bozor iqtisodiyoti tizimlari. bu yerda shuni ta’kidlash lozimki iqtisod muammosini hal qilishning bir xil va umum tan olingan yechimi mavjud emas. xar xil madaniyat va tarixiy o‘tmish, har xil urf-odat va an’analar, qarama-qarshi mafkuraviy qarashlarga ega bo‘lgan turli jamiyatlar aniq iqtisodiy muammolarni hal qilish uchun turli xil tartiblardan foydalanadi. an’anaviy iqtisodiyot – deyarli hamma mamlakatlar bosib o‘tgan tarixiy tizimdir. u hozirgi davrda ham ko‘plab iqtisodiy jihatdan kam rivojlangan mamlakatlarda mavjud bo‘lib, ularda urf-odatlar, udumlarga, an’analarga asoslangan iqtisodiy jarayonlarga amal qiladi. ularda natural yoki mayda tovar xo‘jaligi hukmron bo‘ladi. bu yerda ishlab chiqarish, ayirboshlash, daromadlarni taqsimlash vaqti-vaqti bilan o‘rnatiladigan urf-odatlarga asoslanadi. merosxo‘rlik va sulola (tabaqa) shaxslarning iqtisodiy rolida hukmronlik qiladi, ijtimoiy-iqtisodiy turg‘unlik aniq ifodalanadi. texnika taraqqiyoti va yangiliklarni joriy qilish keskin …

Want to read more?

Download all 18 pages for free via Telegram.

Download full file

About "iqtisodiy tizimlar va ularning tarkibiy elementlari"

ijtimoiy-iqtisodiy tizimlar va mulkchilik munosabatlari iqtisodiy tizimlar va ularning tarkibiy elementlari. reja: kirish 1. ijtimoiy–iqtisodiy taraqqiyot bosqichlari va ularni bilishga bo‘lgan turlicha yondashuvlar. 2. iqtisodiy tizimlar va ularning turli modellari. 3. mulkchilik munosabatlarning mohiyati va iqtisodiy mazmuni 4. mulkchilikning turli shakllari va ularning iqtisodiy mazmuni xulosa adabiyotlar kirish ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyot bosqichlari ijtimoiy-iqtisodiy munosabatlarni shakllanishining asosiy omilidir. ijtimoiy-iqtisodiy munosabatlar – bu kishilar uchun zarur bo‘lgan hayotiy ne’matlarni ishlab chiqarish, taqsimlash, ayirboshlash va iste’mol qilish jarayonida vujudga keladigan munosabatlardir. ular takror ishlab chiqarish munosabatlari yoki iqtisodiy munosabatlar deb ha...

This file contains 18 pages in DOC format (169.0 KB). To download "iqtisodiy tizimlar va ularning tarkibiy elementlari", click the Telegram button on the left.

Tags: iqtisodiy tizimlar va ularning … DOC 18 pages Free download Telegram