iqtisodiy tizimlar va ularning turli modellari

DOC 5 стр. 38,5 КБ Бесплатная загрузка

5 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 38,5 КБ

Тип файла DOC

Страницы 5

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 5

4-mavzu: iqtisodiy tizimlar va ularning turli modellari har bir davrda va makonda amal qilayotgan iqtisodiy munosabatlar majmuasi iqtisodiyotni tashkil qilish shakllari, xo‘jalik mexanizmi va iqtisodiy muassasalar bilan birgalikda iqtisodiy tizimni tashkil qiladi. har bir jamiyat o’z harajatlarini pasaytirishga yordam beruvchi mos keluvchi mexanizm va ma’lum turdagi ishlanmalariga ega bo’lgan iqtisodiy tizimini ishlab chiqishi kerak bo’ladi. iqtisodiy tizim qaysi tovarlarni ishlab chiqilishini, qanday ishlab chiqilishini, kimlar ularni harid qilishini, tovar ayriboshlovni qanday amalga oshirishni va texnologik muvaffaqiyatga qanday erishish mumkinligini belgilab olishi kerak. iqtisodiy tizimlar mahsulot ishlar chiqarish uchun kerak bo’ladigan omillarga kimlar egalik qiladi va iqtisodiy faoliyatni boshqarish, tartibga solish va rag’batlantirishda qo’llaniladigan metodlarga ajraladi124. iqtisodiy nazariyada ko‘pincha iqtisodiy tizim tushunchasini ishlab chiqaruvchi kuchlarning rivojlanish darajasi bilan bog‘lab turkumlashga harakat qilinadi. iqtisodiy tizimlarning ikki asosiy qutblari mavjud: ma’muriy buyruqbozlik tizimi va bozor tizimi. bozor iqtisodiyotiga qarama-qarshi tizim ma’muriy-buyruqbozlik iqtisodiyoti hisoblanadi. bu tizim amalda barcha moddiy resurslarga ijtimoiy, aniqrog‘i, davlat mulkchiligining …

2 / 5

va tarqatish va ishlab chiqarishni tashkillashtirishni amalga oshiradi. hukumat o’z ko’rsatmalariga binoan ishlab chiqarishga ixtisoslashtirilgan ko’pgina korxonalariga ham egalik qiladi. markaziy boshqaruv komiteti ishlab chiqarilishi ko’zda tutilgan mahsulotlarni belgilab, huddi shu mahsulotlarni ishlab chiqish uchun qancha resurslar ketishini aniqlab beradi. kapital va iste’mol tovarlari ishlab chiqarilishi teng taqsimlanadi va iste’mol tovarlari markaziy boshqaruv komitetining uzoq muddatli ishlanmalari asosida moliyalashtiriladi. sof rejali iqtisodiyot hukumat egaligidagi mulk resurslari bilan ta’minlash uchun markaziy rejaga tayanadi. ammo, real hayotda, sovet ittifoqi 1992 yilda tanazzulga uchrashidan avval xususiy mulkdorlikka yo’l ochib berib, baz’i bozorlarni birlashtirib yuborgan edi. rossiya va yevropaning ko’p mamlakatlarida olib borilayotgan hozirgi islohotlar o’zlarining rejali iqtisodiyotlarini kapitalistik va bozorga yo’naltirilgan tizimlarga o’zgartirib yubordi. xitoy islohotlari hali u darajaga yetmagan, lekin ular markaziy boshqaruv tizimiga bog’liqligini qisqartirmoqda. garchi xitoy hukumati kapital va resurslarga keng miqyosda egalik qilsada, mamlakatning o’z iqtisodiyotini tashkilashtirish va tartibga solishda erkin bozorlarga bog’liqlik talabi oshib boraverdi. shimoliy korea va …

3 / 5

kilashtirishda va boshqarishda narx va bozorlardan foydalanish hamda resurslarga shahsiy egalik qilish bilan xarakterlanadi. bunda ishtirok etganlar o’z qiziqishlariga ko’ra harakat qiladi. insonlar va ishlab chiqaruvchilar iqtisodiy maqsadlariga tovar, iste’mol va mehnatga bog’liq qarorlari orqali erishadilar. bunday tizim kapitalga shahsiy egalikka yo’l ochadi, narxlar vositasida muomalaga kirishadi, sotuvchi va haridorlar to’qnash keladigan bozorlar orqali iqtisodiy faoliyatni muvofiqlashtiradi. tovarlar va xizmat turlari ishlab chiqariladi va resurslar istagan odamlarga taqsimlab beriladi. bu yerda resurs va tovarlarni sotuvchilar va sotib oluvchilarorasida raqobat yuzaga keladi. shunday qilib, iqtisodiy qaror qilish keng tus oladi. shuningdek, yuqori darajadagi iqtisodiy foyda ishlab chiqaruvchilar va tadbirkorlarni yangidan yangi tovarlarni ishlab chiqish turtki bo’ladi. sof kapitalizm yoki fransuz tilidagi termin bilan aytganda “laissez-faire” kapitalizm sharoitida bozor tizimini boshqarish uchun muhit yaratishda va xususiy mulkdorlikni boshqarivshda hukumatning o’rni cheklangan bo’ladi. chunki bunday aralashuv bozor tizimini ko’ngildagidek ishlashiga to’sqinlik qiladi. lekin aqsh va dunyoning ko’p mamlakatlari boshidan o’tkazgan kapitalizm sharoitida hukumat …

4 / 5

dalanish bilan tavsiflanadi. bunday tizimda har bir iqtisodiy sub’ektning xatti-harkati uning xususiy manfaatiga asoslanadi. ular o‘zlari qabul qilgan xo‘jalik yechimlari va qarorlari asosida daromadlarini eng yuqori darajada yetkazishga intiladilar. bu alohida qabul 125 campbellr.mcconnell, stanley l. brue. economics: tamoyillar,muammolar va siyosat. o’nettinchinashr. 40b. 126 campbellr.mcconnell, stanley l. brue. economics: tamoyillar,muammolar va siyosat. o’nettinchinashr. 40-41b. qilingan qarorlar bozor tizimi yordamida uyg‘unlashtiriladi. raqobat sharoitida tovarlarning ishlab chiqarilishi, resurslarning taklif qilinishi shuni bildiradiki, har bir mahsulot va resurslarning ko‘plab mustaqil harakat qiluvchi xaridor va sotuvchilari mavjud bo‘ladi. bu yerda iqtisodiy jarayonlarga davlatning aralashuvi cheklangan tavsifga ega bo‘ladi. shu sababli davlatning roli xususiy mulkni himoya qilish va erkin bozorning amal qilishiga qulay sharoit yaratuvchi huquqiy tartiblar o‘rnatishdan iboratdir. hozirgi zamon bozor iqtisodiyoti. hozirgi davrda real hayotda bozor iqtisodiyoti sof bozor mexanizmi va rejali iqtisodiyot unsurlarini mujassamlashtiradi. mulkchilikning har xil shakllari, tadbirkorlikning turli yo‘nalishlari mavjud bo‘ladi, unda rejalashtirish, prognozlash, aholini ijtimoiy himoyalash kuchayadi. masalan, aqsh …

5 / 5

rda, shuni alohida ta’kidlash lozimki, xususiy mulkchilik va bozor tizimiga suyanish, ijtimoiy mulkchilik va markazdan rejalashtirish har doim ham bir vaqtda mavjud bo‘lmasligi mumkin. masalan, sobiq millatchi germaniya iqtisodiyoti avtoritar kapitalizm deb atalgan, chunki mulkchilik xususiy bo‘lib qolsada, mamlakat iqtisodiyoti qattiq nazorat ostiga olingan va markazdan boshqarilgan. buning teskarisi, bozor sotsializmi deb atalgan sobiq sotsialistik yugoslaviya iqtisodiyotida resurslarga ijtimoiy mulkchilik xos bo‘lgan va bir vaqtda iqtisodiy faoliyatni tashkil qilish va boshqarishda erkin bozor asosida olib borilgan. shvetsiya iqtisodiyotida ham 90% dan ortiq xo‘jalik faoliyati xususiy firmalarda to‘plangan bo‘lsada, davlat iqtisodiy barqarorlikni ta’minlash va daromadlarni qayta taqsimlashda faol qatnashadi. hozirgi vaqtda xitoy xalq respublikasida davlatning markazlashgan holda iqtisodiyotga aralashuvi va rejalashtirish tizimi saqlanib qolgan holda bozor mexanizmlari muvaffaqiyat bilan qo‘llanilib, barqaror va tez sur’atlar bilan iqtisodiy o‘sishga erishmoqda.

Хотите читать дальше?

Скачайте все 5 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "iqtisodiy tizimlar va ularning turli modellari"

4-mavzu: iqtisodiy tizimlar va ularning turli modellari har bir davrda va makonda amal qilayotgan iqtisodiy munosabatlar majmuasi iqtisodiyotni tashkil qilish shakllari, xo‘jalik mexanizmi va iqtisodiy muassasalar bilan birgalikda iqtisodiy tizimni tashkil qiladi. har bir jamiyat o’z harajatlarini pasaytirishga yordam beruvchi mos keluvchi mexanizm va ma’lum turdagi ishlanmalariga ega bo’lgan iqtisodiy tizimini ishlab chiqishi kerak bo’ladi. iqtisodiy tizim qaysi tovarlarni ishlab chiqilishini, qanday ishlab chiqilishini, kimlar ularni harid qilishini, tovar ayriboshlovni qanday amalga oshirishni va texnologik muvaffaqiyatga qanday erishish mumkinligini belgilab olishi kerak. iqtisodiy tizimlar mahsulot ishlar chiqarish uchun kerak bo’ladigan omillarga kimlar egalik qiladi va iqtisodiy fao...

Этот файл содержит 5 стр. в формате DOC (38,5 КБ). Чтобы скачать "iqtisodiy tizimlar va ularning turli modellari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: iqtisodiy tizimlar va ularning … DOC 5 стр. Бесплатная загрузка Telegram